Abanoz ağacı, faydaları ve riskleri
Abanoz (Ebenaceae) ağaç ailesinin yaklaşık 768 türü bulunmaktadır. Hurma da bu ailedendir. Abanoz türleri arasında güney Hindistan ve Sri Lanka’ya özgü Diospyros ebenum (Seylan abanozu) ; batı Afrika’ya özgü D. crassiflora (Gabon abanozu) ; Diospyros blancoi ( Filipin abanozu, kamagong olarak da bilinir ); Queensland , Kuzey Bölgesi , Yeni Gine ve Timor’a özgü D. humilis (Queensland abanozu) ; ve Endonezya’ya özgü ve gösterişli, çok renkli ahşap dokusuyla değer verilen D. celebica ( Sulawesi abanozu) ve Mauritius abanozu (D. tessellaria) bulunur . Cinsin bazı türleri, benzer fiziksel özelliklere sahip ancak D. ebenum’un düz siyah renginin aksine çizgili bir abanoz üretir .
Sarısalkım (Laburnum anagrydoides), sarı akasya isimleriyle de anılır. Sert bir ağaçtır. Diğer ağaçların aksine suya batacak kadar yoğundur. Sıkı ve ince dokulu olduğundan cila tutacak kadar parlar. Bu nedenle süs eşyası yapımında sıklıkla kullanılır. Mobilya ve enstrüman yapımında kullanılır.
Geleneksel tıbbi tedavilerde bu ağacın tohumları kullanılır. İçeriğinde sitisin alkaloidi, kolin, sistin, pektin, ureaz enzimi, yağlı maddeler ve tanenler bulundurur. Sitisin, özellikle Leguminosae/Fabaceae familyasına ait bitkilerin, özellikle de L. anagyroides’in tohumlarında doğal olarak bulunan bir alkaloiddir. Altın sarısı çiçekleri nedeniyle Altın Yağmur Akasyası olarak da adlandırılan küçük, süs amaçlı bir bahçe ağacı olan L. anagyroides, Orta ve Güney Avrupa’da yaygındır. L. anagyroides’in eşanlamlısı Cytisus laburnum’dur. Sitisin tipi alkaloidler, Maackia amurensis, Sophora tonkinensis ve Ormosia hosiei dahil olmak üzere diğer bitki türlerinde de tespit edilmiştir.
Laburnum tohumlarının kusturucu etkileri için geleneksel kullanımı ve L. anagyroides yapraklarının tütün yerine kullanımı belgelenmiştir. 19. yüzyılın sonlarına doğru, sitisinin kimyasal yapısı ve sentezi geliştirilmiştir. Sitisin, 1960’lardan beri Orta ve Doğu Avrupa’da tütün bağımlılığının tedavisinde kullanılmak üzere pazarlanmaktadır. Sitisin, varenikline benzer kısmi bir nikotinik agonisttir. Sitisin, sigara bırakma tedavisi için tablet ve kapsül (her ikisi de 1,5 mg sitisin içerir) ve oral şeritler (1 mg sitisin) şeklinde mevcuttur. Her üç dozaj formu da sigarayı bırakmak için aynı önerilen dozaj rejimine tabidir: 1-3. günler arasında her 2 saatte bir doz (günde 6 doz), 4-12. günler arasında her 2,5 saatte bir (günde 5 doz), 13-16. günler arasında her 4 saatte bir (günde 4 doz), 17-20. günler arasında her 5 saatte bir (günde 3 doz) ve 21-25. günler arasında her 6 saatte bir (günde 2 doz) doz aralığı artırılır. Önerilen hedef “bırakma günü” 5. gündür.
Tedavide tohumları kullanılan bitki, süs bitkisi olarak yetiştirilir. 7 metreye kadar uzaya-bilen ağacın yaprakları üçer üçer olup, goncaları yoktur. Bodur ve çalımsı bir ağaç olan abanoz ağacının meyveleri koyukahve ve fasulye şeklindedir.Mayıs ve haziran aylarında çiçek açar.
Bitkinin tohumlarının, harap olmuş sinirleri uyarıcı etkisi vardır. Bronşit, nefes darlığı, kalp hastalıkları, çarpıntı, göz ağrıları gibi rahatsızlıklarda kullanıldığına rastlanılmaktadır. Şu anda, bitki sadece ilaç sanayinde kullanılmaktadır.
Hayvanlar üzerinde yapılan çalışmalar, L. anagyroides ve ilgili bitkilerin yaprak ve tohumlarının zehirli olduğunu göstermiştir. Atlar için ölümcül dozun, L. anagyroides tohum kapsüllerinin 0,5 g/kg’ı olduğu tahmin edilmektedir.
Laburnum genellikle kusmayı tetiklemek ve kabızlığı gidermek için kullanılır , ancak bu kullanımları destekleyecek sağlam bir bilimsel kanıt yoktur. Laburnum ağızdan alındığında da güvenli değildir . Bitkinin tüm kısımları zehirlidir.
Abanoz ağacı kullanılırken hangi türün kullanılacağı, bitkinin hangi parçasının kullanılacağı, ne kadar kullanılacağı dikkat edilmesi gereken hususlardır. Çünkü tohumları ve meyveleri de dahil olmak üzere tüm kısımları zehirlidir. Sadece 15-20 tohum veya 3-4 olgunlaşmamış meyve yemek bir yetişkini öldürebilir. Yanlışlıkla sarı salkım yerseniz, derhal tıbbi yardım alın. Sarı salkım türünün zehirlenmesinin belirtileri arasında mide bulantısı, baş dönmesi, aşırı tükürük salgısı, ağız, boğaz ve karın ağrısı, terleme, baş ağrısı, kusma, ishal , spazmlar, felç, solunumda azalma, koma ve ölüm yer alır. Hamilelikte ve emzirme döneminde hayati tehdit oluşturabileceğinden kullanılmamalıdır.