Abdominal aort anevrizması(AAA)

Anevrizma, bir damarın komşu damarın nispeten normal çapına kıyasla en az %150 oranında kalıcı lokalize genişlemesi olarak tanımlanır. Aort, kalpten başlayarak göğüs ve karın bölgesinin ortasından geçer. Abdominal aort anevrizması (AAA) , karın bölgesindeki abdominal aortun anormal genişlemesidir. Bu yaşamı tehdit eden durum, anevrizmanın büyüklüğüne ve ilişkili semptomlara bağlı olarak izlemeyi veya tedavi gerektirir. AAA, tesadüfen veya yırtılma anında tespit edilebilir.

Karın aort anevrizmasının yırtılması hayati tehlike arz eden kanamalara yol açabilir.

Abdominal aort anevrizmasının nedenleri

Aort anevrizması aortun herhangi bir yerinde oluşabilir.Genellikle renal erterlerin ayrıldığı yerin altında gelişir. Aort anevrizmaları (AAA’lar) genellikle aortun yapısal proteinlerinde bir arıza olduğunda ortaya çıkar. Bu proteinlerin neden arızalandığı bilinmemektedir, ancak aort duvarı giderek zayıflar. Elastin ve kolajen gibi aort duvarının yapısal proteinlerinde azalma tespit edilmiştir. Aort anevrizmalarının çoğu, aortun karın bölgesinde bulunan kısmında, yani abdominal bölgede meydana gelir.

Karın aort anevrizmasına neden olabilecek faktörler şunlardır:

Damarların sertleşmesi, yani ateroskleroz. Ateroskleroz, yağ ve diğer maddelerin atardamar duvarlarında birikmesiyle oluşur.
Yüksek tansiyon. Yüksek tansiyon, aortun duvarlarına zarar verebilir ve onları zayıflatabilir.
Kan damarı hastalıkları. Bu hastalıklar kan damarlarının şişmesine ve tahriş olmasına neden olur.
Aortta enfeksiyon. Nadiren de olsa, mikroplar aortu enfekte ederek karın aort anevrizmasına neden olabilir.
Örneğin, bir trafik kazasında yaralanmak karın aort anevrizmasına neden olabilir.

Abdominal aort anevrizmasının belirtileri

Karın aort anevrizmaları genellikle yavaş büyür. Karın aort anevrizmalarının çoğu , başka ilgisiz patolojiler için yapılan muayeneler sırasında tesadüfen tespit edilir ve çoğu birey asemptomatiktir. Karın palpasyonu genellikle hassas olmayan, nabız atan bir karın kitlesini ortaya çıkarır. Büyüyen anevrizmalar karın, yan veya sırt ağrısı gibi semptomlara neden olabilir; komşu organların sıkışması gastrointestinal veya renal belirtilere yol açabilir. Herhangi bir belirti fark edilemeyebilir. Bu da onları bulmayı zorlaştırır. Birçoğu küçük başlar ve küçük kalır. Diğerleri zamanla, bazen hızla büyür. Bazı anevrizmalar asla yırtılmaz.

Karın aort anevrizmanısı şu belitrileri gösterbilir:

Karın bölgesinde veya karnın yan tarafında derin, sürekli bir ağrı
Sırt ağrısı
Göbek deliği yakınında zonklama veya nabız atışı hissi

Karın aort anevrizmasının tanısı genellikle ultrasonografi ile konulur. Bununla birlikte, diğer damarların kesin yerini, boyutunu ve tutulumunu belirlemek için bilgisayarlı tomografi (BT) taraması gereklidir ve semptomatik bireyler için tercih edilen görüntüleme yöntemidir. BT anjiyografiveya manyetik rezonans anjiyografi gerekebilir.

Yırtılmamış AAA’nın tedavisi, anevrizma çapı erkeklerde 5,5 cm’ye ve kadınlarda 5,0 cm’ye ulaştığında, 6 ay içinde 0,5 cm’den fazla hızlı bir büyüme gösterdiğinde veya semptomatik hale geldiğinde önerilir. Bu nedenle, Avrupa Vasküler Cerrahi Derneği’nin son kılavuzlarına göre, anevrizma semptomatik ise ve 4 cm’den büyükse ve ultrason ile içten içe maksimum ön-arka aort çapı ölçülerek yılda 1 cm’den fazla büyümüşse AAA’nın açık cerrahi yöntemle onarımı önerilir.

Abdominal aort anevrizmasının risk faktörleri

Karın aort anevrizması risk faktörleri şunlardır:

Tütün kullanımı. Sigara içmek, aort anevrizmaları için en güçlü risk faktörüdür. Sigara içmek, aort da dahil olmak üzere kan damarlarının duvarlarını zayıflatır. Bu, aort anevrizması ve anevrizma yırtılması riskini artırır. Tütün kullanımı ne kadar uzun ve yoğun olursa, aort anevrizması gelişme olasılığı o kadar artar. 65 ila 75 yaş arası, daha önce sigara içmiş erkeklerin, karın aort anevrizması taraması için bir defaya mahsus ultrason muayenesi yaptırmaları önerilir.
Yaş. Karın aort anevrizmaları en sık 65 yaş ve üzeri kişilerde görülür.
Erkeklerde karın aort anevrizması kadınlara göre çok daha sık görülür.
Beyaz tenli olmak. Beyaz tenli kişilerde karın aort anevrizması riski daha yüksektir.
Aile öyküsü. Ailede karın aort anevrizması öyküsü bulunması, bu rahatsızlığa yakalanma riskini artırır.
Diğer anevrizmalar. Göğüsteki aortta (torasik aort anevrizması) veya dizin arkasındaki atardamar gibi başka büyük bir kan damarında anevrizma olması, karın aort anevrizması riskini artırabilir.

Aort anevrizması riski taşıyorsanız, kan basıncınızı düşürmek ve zayıflamış atardamarlar üzerindeki baskıyı azaltmak için ilaçlar verilebilir.

Abdominal aort anevrizmasının komplikasyonları

Karın aort anevrizmalarının olası komplikasyonları şunlardır:

Aort duvarının bir veya daha fazla katmanında meydana gelen yırtılmalara aort diseksiyonu denir.
Anevrizmanın yırtılması.

Aort anevrizmaları (AAA) yaşamı tehdit eden durumlardır. Bununla birlikte, bu tip yırtılmış anevrizması olan hastaların klinik tablosu hafiften dramatik duruma kadar değişebilir. Çoğu hasta şok durumunda olup, genellikle yaygın karın ağrısı ve şişkinlik gösterir. Yırtılmış abdominal aort anevrizması olan hastalar genellikle hastaneye ulaşmadan önce hayatlarını kaybederler. Bir anevrizma yırtılması, vücut içinde hayati tehlike arz eden kanamaya neden olabilir. Genel olarak, anevrizma ne kadar büyük ve ne kadar hızlı büyürse, yırtılma riski de o kadar yüksek olur.

Aort anevrizmasının yırtılmasının belirtileri

Aort anevrizmasının yırtılmasının belirtileri şunları içerebilir:

Ani, çok şiddetli ve uzun süren karın veya sırt ağrısı, yırtılma veya kopma hissi verebilir.
Düşük tansiyon.
Hızlı nabız.

Aort anevrizmaları ayrıca bölgede kan pıhtısı oluşma riskini de artırır. Bir kan pıhtısı koptuğunda, vücudun başka bir yerindeki bir kan damarını tıkayabilir. Tıkanmış bir kan damarının belirtileri arasında ağrı veya bacaklara, ayak parmaklarına, böbreklere veya karın bölgesine kan akışının azalması yer alabilir.

Karın aort anevrizmalarının yönetimine ilişkin kılavuzlar

Karın aort anevrizması olan hastaların bakımına ilişkin güncellenmiş kılavuzlar, Vasküler Cerrahi Derneği (SVS) tarafından 2018 yılında yayınlandı. Daha yeni kılavuzlar ise 2024 yılında ESVS tarafından yayınlanmıştır. Bu kılavuzlardan seçilmiş öneriler şunlardır:

Çapı 4,0 ile 4,9 cm arasında olan karın aort anevrizması bulunan hastalar için yıllık görüntüleme ile takip önerilir .
Endovasküler anevrizma onarımı veya açık cerrahi onarım geçirecek tüm hastalara, planlanan ameliyattan 4 hafta önce 12 derivasyonlu elektrokardiyogram çekilmesi önerilir .
Eğer hastaya yakın zamanda ilaç salınımlı stent yerleştirildiyse, açık anevrizma ameliyatı en az 6 ay ertelenmeli veya hasta ikili antiplatelet tedavisine devam ederken endovasküler cerrahi yapılabilir.
AAA onarımı öncesinde en az 2 hafta süreyle sigara bırakılması tavsiye edilir.
Hemoglobin seviyesi 7 g/dL’nin altında ise ameliyat öncesi ve sonrası dönemde eritrosit süspansiyonu transfüzyonu düşünülebilir.
Karın aort anevrizmasının çapı 5,5 cm’ye, kadınlarda ise maksimum çapı 5-5,4 cm’ye ulaştığında düşük riskli erkek hastalarda elektif onarım önerilmelidir .
Hastanın anatomik yapısı uygunsa ve yaşam beklentisi makul ise, yırtılmamış karın aort anevrizmasının onarımı için endovasküler anevrizma onarımı tercih edilen yöntemdir .
Karın aort anevrizmasının yırtılması durumunda , hastaneye giriş-çıkış süresinin 90 dakikadan az olduğu bir merkez tercih edilir.
Ameliyat öncesi ve sonrası ağrı yönetimi için, açık AAA onarımı sonrası postoperatif ağrı için epidural analjezi de dahil olmak üzere çok yönlü bir yaklaşım önerilmektedir.
Greft uzuvlarının açıklığını izlemek için ameliyat sonrası her muayenede distal bacak nabızlarının değerlendirilmesi önerilir.
Endovasküler cerrahi sonrası postoperatif takip için uygun görüntüleme sağlıyorsa renkli dupleks ultrasonografi kullanılabilir; aksi takdirde BT taraması kullanılabilir.
Tip I ve III endoleak’lerin ve anevrizma genişlemesi olan tip II endoleak’lerin tedavisi önerilir.
Dişlerin diş eti veya periapikal bölgesine müdahale gerektiren veya ağız mukozasını delmeyi içeren herhangi bir diş işleminden önce aort greft enfeksiyonunu önlemek için antibiyotik profilaksisi önerilir .
Bağışıklık sistemi zayıf olan veya enfeksiyon riski taşıyan kişilerde, solunum yolu, genitoüriner, dermatolojik, gastrointestinal veya ortopedik işlemler öncesinde aort greft enfeksiyonunu önlemek için antibiyotik profilaksisi önerilir.
Endovasküler işlem, yılda en az 10 vaka gerçekleştiren ve açık cerrahiye geçiş oranı %2’nin altında olan hastanelerde yapılmalıdır.
Planlı karın aort anevrizması açık cerrahisi, ölüm oranı %5’in altında olan ve yılda en az 10 açık cerrahi vakası gerçekleştirilen hastanelerde yapılmalıdır.

Kaynaklar:

Shaw PM, Loree J, Oropallo A. Abdominal Aortic Aneurysm. [Updated 2025 Jan 19]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470237/
Abdominal aortic aneurysm, https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/abdominal-aortic-aneurysm/symptoms-causes/syc-2035068802.2026
Guirguis-Blake JM, Beil TL, Senger CA, et al. Primary Care Screening for Abdominal Aortic Aneurysm: A Systematic Evidence Review for the U.S. Preventive Services Task Force [Internet]. Rockville (MD): Agency for Healthcare Research and Quality (US); 2019 Dec. (Evidence Synthesis, No. es184.) Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK551970/