Zerdeçal

Zerdeçal, Curcuma longa L. ( C. domestica Valeton) bitkisinin toprak altındaki gövdesinin yaygın adıdır . Curcuma aromatica, Curcuma domestica, Curcuma longa, Zerdeçal, Curcumae longae rhizoma, Kurkumin, Kurkuminoid, Kurkuminid, Halada, Haldi, Haridra, Hint Safran, Nisha, Pian Jiang Huang, Zerdeçal Racine, Radix curcumae, Rajani, Rhizoma cucurmae longae, Safran Bourbon, Safran de batallita, Safran des indes, Zerdeçal Kökü, Yu Jin gibi isimlerle de kullanılır.

Zerdeçal preparatlarını içeren bitkisel ilaçlar genellikle içilmek üzere bitki çayı olarak ve ağızdan alınmak üzere katı veya sıvı formda bulunur. Curcumae Longae Rhizoma (zerdeçal), Curcumae Radix ve Curcumae Rhizoma , Curcuma türlerinden elde edilen ve farklı kökenleri, işleme yöntemleri ve tıbbi kısımları nedeniyle Çin’de en yaygın kullanılan üç şifalı bitki haline gelmiştir. Bu üç bitki, morfoloji, kimyasal bileşim ve farmakolojik etkiler açısından bazı benzerlikler göstermektedir. Bu üç bitkinin tamamı, anti-enflamatuar, anti-tümör, antioksidan ve nöroprotektif özellikler gösteren kurkuminoidler ve uçucu yağ bileşikleri içermektedir; ancak modern klinik uygulamaların kendine özgü gereksinimleri vardır. Şu anda, bu üç Curcuma türünün klinik uygulaması için sistematik bir kılavuz bulunmamaktadır; sonuç olarak, bu bitkilerin karıştırılması ve ayrım gözetmeksizin kullanılmasıyla ilgili istenmeyen olayların riski yüksektir.

Zerdeçal olarak bilinen Curcuma longae Rhizoma, yalnızca Geleneksel Çin Tıbbı’nda (GÇT) değil, dünya çapındaki çeşitli geleneksel tıp sistemlerinde de yaygın olarak kullanılmaktadır.

Hint Safranı; Asya (Java adası dahil) ve Afrika’da bulunmakla birlikte, Java Safranı Endonezya ve Malezya’da yayılış göstermektedir.

Zerdeçal hardal ve köri hazırlamakta kullanıldığı gibi, turşulara, salçalara, çeşitli et, balık ve yumurtalı yemeklere katılır. Mutfaklarımızda sıkça kullandığımız Köri’nin (Curry) terkibine Zerdeçal’dan başka Tarçın (Cinnamomum zeylanicum), Каranfil (Syzygium aromaticum), Kişniş (Coriandrum sativum), Zencefil (Zingiber officinale), Küçükhindistan cevizi (Myristica fragrans) ve Karabiber (Piper nigrum) girmektedir. Özellikle Doğu Asya’da ipekli kumaşlar ve ince derilerin turuncu-sarı renge boyanmasında kullanılır. Asya’nın bazı bölümlerinde ‘Zerdeçal suyu’ altın sarısı bir renk vermek için cilde sürülür yani kozmetik olarak da kullanılmakta ve parfüm üretiminde uçucu yağından yararlanılmaktadır.

Halk arasında zerdeçal, bağırsak sorunları, solunum yolu hastalıkları, bağırsak kurtlarına karşı, böbrek ve mesane inflamasyonlarında, baş ağrıları, kolikler, amenore, haricen septik yaralar, ülserler ve şiddetli kaşıntılarda kullanılır.

Günümüzde bilimsel olarak kullanımında ise Kurkuminoidler koleretik ve kolekinetik etkiden sorumludurlar. Kurkuminoidler ve uçucu yağ oldukça kuvvetli kologog ve kolekinetiktir. Antiflojistik ve antibakteriyel etkilerden de sorumludurlar: Cyclooxygenase ve Prostaglandin sentezini engeller. Böylece transkription faktörü NF B’yi aktive eder. Bunun dışında intestinal gram (+) bakterilerin çoğalmasını baskılar. Ayrıca karaciğerde örneğin; zehirden arındıran GlutathionS-transferase enzimini stimüle eder. Bu sayede antihepatotoksik ve hepatoprotektif etki gösterir.

Antiviral etkisi de vardır. HIV replikasyonunu inhibe eder. Buna ilaveten antioksidatif, antikanserojen ve antimutajendir. Kurkuminoidlerin Co-karsinojenler üzerine tesir ederek Karsinogenez ve tümör üretimini baskıladıkları kanıtlanmıştır. Deneysel çalışmalar göstermiştir ki Kurkumin antitümoral etkisini cAMP’ye bağlı Proteinkinase enzimini baskılayarak sitotoksisite göstermektedir. Böylece karsinojen maddelerin DNA üzerinde yığılmasını engellerler. Kanser hücrelerinin parçalanarak yok edilmesini hızlandırır. Eğer baharat olarak gıda maddelerinde örneğin ette kullanılırsa Kurkumin kanserojen nitrozaminlerin oluşumunu engeller.

Kurkumin; antiartereosklerotik etkiye de sahiptir. Bu etki antioksidan maddelerine dayandırılır. Hiperlipidemik, antitrombotik ve fibrin seviyesini düşürücü etkisi vardır: Patolojik lipid profilinde kolesterol, fosfolipid ve trigliserid seviyelerini düşürür.

Kurkuma nöroprotektiftir. Ancak fotosensibilite oluşturur. Bu nedenle Kurkumin fotosensitizer olarak Sedef hastalığının (Psoriasis) tedavisi için önerilmektedir. Kurcuma kök droğu dispeptif hastalıkların iyileştirilmesinde özellikle doluluk hissi ve yemeklerden sonra artan gaz şikayetlerinde kullanılır. Kombinasyon halinde Kırlangıçotu (Chelidonium majus) ile birlikte kullanılması önemlidir. Böylelikle sarı kökte bulunmayan spazmolitik komponentlerin eksikliği giderilmiş olur.

Kan stazını giderme, kan dolaşımını artırma ve ağrıyı hafifletme konusundaki etkinliğiyle ünlüdür. Curcuma longae Rhizoma’nın başlıca biyoaktif metabolitleri olan kurkumin, β-elemene, kurkumol ve kurdion, farmakolojik faydaları açısından kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. Zerdeçal preparatları, bazı bitkisel ilaçlarda diğer bitkisel maddelerle birlikte de bulunabilir .

Zerdeçalın yan etkileri

Tüm yan etkileri bilinmemekle birlikte, zerdeçalın talimatlara uygun kullanıldığında çoğu insan için güvenli olduğu düşünülmektedir.

Sık görülen yan etkiler şunları içerebilir:

Bulantı, kusma, mide rahatsızlığı;
kabızlık, hazımsızlık;
şişkinlik

Zerdeçalın kontrendikasyonları

Zerdeçal türlerinin safra yolu tıkanıklıkları, safra taşı şikayetlerinde (küçük taşlar bile olsa) kullanılması kontrendikedir.
Curcumae longae rhizoma hiperasidite durumunda kontrendike olarak verilmiştir.
Curcumae xanthorrhizae rhizoma droğu ise safra kanallarından biri ya da safra kanalları ağının iltihabının akut durumları ve tıkanıklığa bağlı sarılık (icterus) durumlarında kontrendikedir.
Zerdeçal veya kurkumin (zerdeçalın aktif bir bileşeni) içeren ürünlerin trombosit fonksiyonunu ve pıhtılaşmayı etkileyerek, aspirin, duloksetin ve apixaban gibi kan sulandırıcı etkiye sahip ilaçlarla birlikte kullanıldığında kanama riskini artırabileceğine dair bazı endişeler vardır. Olağandışı kanama veya morarma yaşarsanız veya baş dönmesi; sersemlik; kırmızı veya siyah, katran gibi dışkı; kahve telvesine benzeyen taze veya kurumuş kan öksürme veya kusma; şiddetli baş ağrısı ve halsizlik gibi diğer kanama belirti ve semptomları yaşarsanız derhal tıbbi yardım almalısınız.

Zerdeçal içeren ilaçlar yalnızca yetişkinlerde kullanılmalıdır. Belirtiler iki haftadan uzun sürerse veya ilaç kullanımı sırasında kötüleşirse, bir doktora veya yetkili bir sağlık uzmanına danışılmalıdır. Zerdeçal ilaçlarının nasıl kullanılacağına ve kimlerin kullanabileceğine dair ayrıntılı talimatlar, ilaçla birlikte gelen prospektüste bulunabilir.

Zerdeçal ilaçlarının hafif sindirim sorunlarının giderilmesinde kullanımına ilişkin sonuçları , ‘geleneksel kullanımlarına’ dayanmaktadır. Bu, klinik çalışmalardan elde edilen kanıtların yetersiz olmasına rağmen , bu bitkisel ilaçların etkinliğinin muhtemel olduğu ve en az 30 yıldır (AB içinde en az 15 yıl dahil) bu şekilde güvenli bir şekilde kullanıldığına dair kanıtlar olduğu anlamına gelir. Dahası, amaçlanan kullanım tıbbi gözetim gerektirmez.