Akciğer Kanserinin Teşhisi Nasıl Yapılır?

Akciğer kanseri, erken evrede teşhis edildiğinde tedavi başarı şansı önemli ölçüde artan bir hastalıktır. Ne yazık ki hastaların yalnızca yaklaşık %15-20’si erken evrede tanı alabilmektedir. Tanı, genellikle hastanın şikayetleri üzerine yapılan tetkiklerle konulur; bazen başka bir nedenle yapılan görüntülemelerde tesadüfen de saptanabilir.

1. Risk Değerlendirmesi (İlk ve En Önemli Adım)

Akciğer kanseri tanısında ilk adım, hastanın risk faktörlerini değerlendirmektir. Aşağıdaki durumlarda şüphe daha yüksek olur:

Uzun süre sigara içme öyküsü (en önemli risk faktörü)
Pasif sigara dumanı maruziyeti
Ailede akciğer kanseri öyküsü
Asbest, radon, arsenik, krom, nikel gibi mesleki kimyasal maddelere maruziyet
Kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) veya akciğer fibrozu
Önceki radyoterapi öyküsü

Risk faktörleri varsa, belirti olmasa bile tarama veya ileri inceleme önerilir.

2. Görüntüleme TestleriGöğüs Grafisi (Akciğer Filmi):

Genellikle ilk istenen görüntüleme yöntemidir. Akciğer kanseri şüphesi uyandıran kitle, nodül veya anormal gölge saptanabilir. Ancak tek başına tanı koydurmaz, çünkü enfeksiyon, abse veya iyi huylu nodüller de benzer görüntü verebilir.

Bilgisayarlı Tomografi (BT):
Akciğer kanseri şüphesinde en önemli ve en sık kullanılan görüntüleme yöntemidir.

Tümörün varlığını, yerleşimini, boyutunu ve yapısını (katı, sıvılı, kistik) çok daha net gösterir.
Düşük doz BT, yüksek riskli kişilerde tarama amacıyla da kullanılır.
Tümör tespit edildiğinde BT rehberliğinde biyopsi alınabilir.
Evreleme için genellikle PET-BT ile birlikte değerlendirilir.

PET-BT (Pozitron Emisyon Tomografisi – Bilgisayarlı Tomografi):
Şeker içeren radyoaktif bir madde (genellikle FDG) damardan verilir. Kanser hücreleri bu maddeyi daha fazla tuttuğu için tümör ve metastazlar belirginleşir.

Akciğer kanserinin evrelenmesinde çok önemlidir.
Yakın ve uzak metastazları (lenf nodu, kemik, karaciğer, beyin vb.) tespit eder.
Tedavi planını (cerrahi, kemoterapi, radyoterapi) doğrudan etkiler.

Manyetik Rezonans Görüntüleme (MR):
Daha çok yumuşak doku değerlendirmesinde kullanılır.

Akciğer kanserinin beyin, karaciğer, omurga veya adrenal bezlere yayılımını detaylı gösterir.
Akciğer parankiminin kendisini görüntülemede BT’ye göre daha az tercih edilir.

Kemik Sintigrafisi (Kemik Taraması):
PET-BT’nin yapılamadığı durumlarda kemik metastazlarını araştırmak için kullanılır.

3. İnvaziv Tetkikler ve Biyopsi YöntemleriBronkoskopi:

Orta ve merkezi yerleşimli tümörlerde tercih edilir. Bronşlardan ince bir tüp ile girilir, tümör doğrudan görülür ve biyopsi alınır.
Endobronşiyal Ultrason (EBUS) ile eş zamanlı lenf nodu biyopsisi de yapılabilir.

Mediastinoskopi:
Göğüs kemiği arkasından girilerek mediastinal lenf nodlarından biyopsi alınır. Evreleme açısından önemlidir.

Torakoskopi (VATS):
Göğüs duvarından küçük kesilerle girilerek akciğer ve plevra değerlendirilir. Biyopsi almak veya küçük tümörleri çıkarmak için kullanılır.

İnce İğne Aspirasyon Biyopsisi (TTNA):
Göğüs duvarından BT rehberliğinde ince iğne ile periferik (dış kısımda) tümörlerden örnek alınır.Torasentez:
Akciğer zarları arasında sıvı birikimi (plevral efüzyon) varsa, bu sıvıdan örnek alınarak sitolojik inceleme yapılır. Kanser hücreleri aranır.

4. Laboratuvar ve Diğer Tetkikler

Tam Kan Sayımı ve Biyokimyasal Testler: Enfeksiyon, anemi veya karaciğer/kemik tutulumu hakkında bilgi verir.
Solunum Fonksiyon Testleri (Spirometre): Ameliyat kararı öncesi akciğer kapasitesini değerlendirmek için yapılır.
Genetik ve Moleküler Testler: Küçük hücreli dışı akciğer kanserlerinde (NSCLC) EGFR, ALK, ROS1, KRAS, BRAF, MET, NTRK gibi genetik mutasyonlar araştırılır. Bu testler hedefe yönelik tedavilerin (akıllı ilaçlar) seçimi için zorunludur.

Akciğer Kanseri Tarama Programı

Yüksek risk grubundaki kişilere (55-80 yaş arası, 30 paket-yıl ve üzeri sigara öyküsü olanlar veya yakın zamanda bırakmış olanlar) düşük doz bilgisayarlı tomografi (LDCT) ile yıllık tarama önerilir. Türkiye’de resmi tarama programında bulunmamaktadır.
Bu tarama yöntemi, erken evre kanser tespit oranını belirgin şekilde artırır.

En Etkili Önlem: Sigara kullanımını bırakmak ve tütün kontrol programlarının yaygınlaştırılmasıdır.

Akciğer kanserinin teşhisi nasıl yapılır?