• Fizyolojik alveoliz: Diş çekiminden hemen sonra başlar. İlk 3-6 ayda horizontal kemik kaybı %29-63, vertical kayıp %11-22 oranında olabilir. Bu, “bundle bone” (dişe en yakın ince kortikal kemik) kaybıyla hızlanır.
• Patolojik alveoliz: Periodontitis, periapikal enfeksiyonlar veya uzun süre dişsiz kalmak sonucu aşırı kemik erimesidir.

Enflamasyon → sitokin salınımı (IL-1, TNF-α, RANKL) → osteoklast aktivasyonu → kemik matriksi parçalanması. Diş çekiminden sonra ilk haftalarda kemik remodelingi olur; vestibüler (dış) duvar daha hızlı erir, bu da ridge’in daralmasına ve yüksekliğinin azalmasına yol açar. Alveolar ridge preservation (kemik koruma) teknikleri bu kaybı azaltmak için geliştirilmiştir.

• Diş eti çekilmesi (gingival recession).
• Dişlerde sallanma ve hareketlilik.
• Protezlerin oturmaması veya instabilitesi (total protezlerde “ridge resorption” nedeniyle).
• İmplant yerleştirme zorluğu (yetersiz kemik hacmi).
• Estetik sorunlar (özellikle ön dişlerde kemik erimesi nedeniyle çökük görünüm).
• Nadiren ağrı (eğer enfeksiyon eşlik ederse).

Radyografide (periapikal veya panoramik film): Alveolar krest yüksekliğinde azalma, horizontal veya vertikal kemik kaybı, “horizontal alveolysis” görünümü (kemik seviyesinin diş kökünün 1/3’ünden fazla kaybı).

1. Diş çekimi sonrası fizyolojik resorpsiyon: En sık neden. Diş köklerinin mekanik stimülasyonu kalkınca kemik “use it or lose it” prensibiyle erir. İlk 6 ayda en hızlı kayıp olur; 2 yılda stabilize olur.
2. Periodontal hastalık (periodontitis): Bakteriyel plak → kronik enflamasyon → alveolar bone loss. Proximal çürükler veya kötü restorasyonlar da lokal alveolize yol açabilir.
3. Uzun süre dişsiz kalmak: Protez kullanmayan bölgelerde ileri derecede ridge atrophy.
4. Travma veya cerrahi: Zor çekimler, osteotomi.
5. Sistemik faktörler: Sigara, diyabet, osteoporoz, kortikosteroid kullanımı, yaş ve genetik yatkınlık.
6. Kadınlarda hormonal etkiler: Postmenopozal östrojen azalması kemik kaybını hızlandırabilir.

Vestibüler kemik duvarı 1 mm’den ince ise 8 haftada 7.5 mm’ye varan horizontal kayıp bildirilmiştir. Enclaved (gömülü) yirmi yaş dişleri de ikinci moların distalinde alveolize neden olabilir.

• Diş çekiminden sonra neredeyse her vakada bir miktar alveoliz görülür (fizyolojik).
• Periodontitisli hastalarda %50-70 oranında ileri kemik kaybı.
• İmplant planlamasında kemik yetersizliği %20-40 vakada alveoliz nedeniyle ortaya çıkar.

Alveoliz, implant başarısını ve protez konforunu doğrudan etkiler. Bu yüzden modern diş hekimliğinde “alveolar ridge preservation” (ARP) teknikleri (kemik grefti, membran, PRF) rutin hale gelmiştir.

• Diş çekimi sırasında: Socket preservation – çekim boşluğuna kemik grefti (xenograft, allograft) + kollajen membran yerleştirme. Meta-analizler horizontal kaybı %50’ye varan oranda azalttığını gösterir.
• Periodontal tedavi: Profesyonel temizlik, kök yüzeyi düzleştirme (scaling-root planing), antibiyotik ve iyi oral hijyen.
• Sigara bırakma, diyabet kontrolü.
• Erken protez veya implant planlaması (kemik kaybını minimize etmek için).

Tedavi:

• Hafif vakalarda: Periodontal cerrahi (flap operasyonları, rejeneratif teknikler – enamel matrix derivative, growth factors).
• İleri kemik kaybında: Kemik augmentasyonu (blok greft, sinus lift, guided bone regeneration – GBR).
• Protez desteği için: Overdenture, implant destekli protezler.
• Alveoloplasty: Çekim sonrası düzensiz kemik çıkıntılarını düzeltmek için cerrahi şekillendirme (Colgate rehberi).

Tedavi multidisipliner olmalı: Periodontolog, cerrah ve protez uzmanı işbirliği.

• Alveolit (Alveolar Osteitis / Dry Socket): Akut, çekimden 1-3 gün sonra, kan pıhtısı kaybı, şiddetli ağrı, kendi sınırlı (7-14 gün).
• Alveoliz (Alveolysis): Kronik, kemik erimesi, ağrı genellikle yok, uzun vadede kemik hacmi azalması.

Her ikisi de “alveol” kökünden gelir ama tamamen farklı süreçlerdir.

• PMC – Alveolar Ridge Preservation Reviews
• ScienceDirect – Dental Alveolus and Bone Resorption
• Periodontal disease and alveolar bone loss studies

Sağlıklı gülümsemeler dileriz!