• Önce kendi güvenliğinizi riske atmayın (düşme tehlikesi varsa önce güvenli yere geçin).
• Yarayı hızlıca inceleyin:
  • Kanama şiddeti? (Fışkırıyor mu, sızıyor mu?)
  • Derin mi? (Kas, tendon, kemik görünüyor mu? Ya da sadece deri yüzeyinde mi?)
  • Kirli mi? (Toprak, taş, bitki parçası var mı?)
• Derin kesik, arter kanaması (parlak kırmızı, fışkıran), el/ayak damarlarında büyük kesik veya sinir/tendon hasarı şüphesi varsa → hemen yardım çağır (telefon/PLB/inReach SOS), aşağı in, mümkünse tahliye planla.

2. Kanamayı Durdur (En Kritik Adım)

• Temiz ellerle (mümkünse eldiven giy) doğrudan baskı uygula.
  • Temiz gazlı bez, bandana, temiz çorap veya tişört parçası kullan.
  • 5–10 dakika kesintisiz baskı yap (kaldırma, bakma yok).
  • Kanama durmazsa baskıyı artır (daha sıkı sar veya ikinci kat bez ekle).
• Arter kanaması (fışkıran parlak kırmızı) için: Baskı yetersizse turnike uygula (sadece hayat kurtarmak için – 2 saat sınırı aşma). Turnike malzemesi: Geniş kemer, bandana + sopa ile sıkıca sar (yara üstünden 5–10 cm yukarıda).

3. Yarayı Temizle (Enfeksiyonu Önlemenin Anahtarı)

• Mümkünse temiz suyla (kaynatılmış veya içme suyu) yıka.
  • Basınçlı yıkama yap: Su şişesinden fışkırtarak veya enjektör/siringa ile püskürt (kirleri uzaklaştır).
  • Sabun varsa yaraya değdirmeden etrafını yıka (sabun yaraya girmesin).
  • Kalan kirleri temiz cımbızla çıkar (yara içine girmemeye çalış).
• Antiseptik varsa (betadin, alkolsüz antiseptik sprey, povidone-iodine) kenarlara uygula – yaraya oksijenli su veya tentürdiyot sürme (hücreleri öldürür, iyileşmeyi geciktirir).
• Yara çok kirli ve derin ise temizlemeye çalış ama zorlama; enfeksiyon riski yüksek olur – kapat ve aşağı in.

4. Yarayı Kapat ve Koru

• Yüzeysel kesik/sıyrık:
  • Antibiyotik krem veya vazelin (petrol jelly) sür (nemli tutar, kabuk bağlamasını önler).
  • Steril gazlı bez veya yapışkan bandajla kapat.
• Derin veya kenarları ayrık kesik:
  • Kenarları birbirine yaklaştır (steri-strip, kelebek bandı veya yapışkan bantla yaklaştır – ters yönde çekerek).
  • Üzerine steril gazlı bez koy, sonra bandajla sar (sıkı ama dolaşımı kesmeyecek şekilde).
• Nemli tut: Kuru bandaj yerine nemli iyileşme (hydrogel veya vazelin) tercih et – kabuk bağlamasını önler.

5. Sonrası Bakım ve İzleme

• Yarayı kuru ve temiz tut (ıslaksa değiştir).
• Her gün kontrol et: Kızarıklık, şişlik, irin, ateş, kötü koku, artan ağrı → enfeksiyon belirtisi!
  • Enfeksiyon varsa: Aşağı in, antibiyotik (doktor reçetesizse bile acil serviste) al.
• Ağrı için: İbuprofen/parasetamol (şişliği de azaltır).
• Tetanoz: Son tetanoz aşın 5–10 yıldan eskiyse, dönüşte kontrol et (kirli yaralarda risk yüksek).

Dağda Yanında Olması Gereken Temel Malzemeler

• Steril gazlı bez, yapışkan bandaj, steri-strip/kelebek bandı
• Antiseptik (alkolsüz), antibiyotik krem
• Eldiven, makas, cımbız
• Turnike (veya doğaçlama malzeme)
• Temiz su/enjektör (yıkama için)

Özetle: Dağda kesik için öncelik sırası → Kanama durdur > Temizle > Kapat > Aşağı in (eğer derin/kirli ise). Enfeksiyon dağda en büyük tehlike – temizlik ve erken tahliye hayat kurtarır.Eğer yara derin, kanama durmuyor veya enfeksiyon belirtileri varsa hemen yardım çağır ve aşağı in – dağda beklemek riskli olur. Güvenli tırmanışlar!