Adamotu (Mandragora spp.): Botanik Özellikleri, Toksikolojisi ve Bilimsel Değerlendirmesi

Adamotu (Mandragora spp.), Solanaceae (Patlıcangiller) familyasına ait, tarih boyunca efsanelere, mitolojik anlatılara ve geleneksel tıbbi uygulamalara konu olmuş en dikkat çekici bitki cinslerinden biridir. İnsan vücudunu andıran kalın ve çatallı kök yapısı nedeniyle Antik Yunan, Roma, Orta Doğu ve Avrupa kültürlerinde doğaüstü özelliklere sahip olduğuna inanılmış; büyücülük ritüellerinde, aşk iksirlerinde ve çeşitli mistik uygulamalarda kullanıldığına ilişkin çok sayıda tarihsel kayıt günümüze ulaşmıştır. Ancak modern farmakoloji ve toksikoloji açısından değerlendirildiğinde, adamotu “şifalı bitki” olarak değil, yüksek miktarda tropan alkaloidi içeren potansiyel olarak ciddi zehirlenmelere neden olabilen toksik bir bitki grubu olarak kabul edilmektedir.

Adamotunun farmakolojik etkileri büyük ölçüde içerdiği L-hiyosiyamin (hyoscyamine), atropin ve skopolamin (hyoscine) gibi tropan alkaloidlerinden kaynaklanır. Bu bileşikler merkezi ve periferik sinir sistemindeki muskarinik asetilkolin reseptörlerini bloke ederek güçlü antikolinerjik etki oluşturur. Aynı alkaloidler günümüzde modern tıpta saflaştırılmış ilaç formunda kullanılmakla birlikte, bitkinin kendisinde bu maddelerin miktarı çevresel koşullara, yetiştiği bölgeye, bitkinin yaşına ve kullanılan kısmına göre önemli ölçüde değişiklik gösterir. Bu nedenle bitkinin doğrudan tüketilmesi güvenli kabul edilmez.

Geçmişte ağrı kesici, sedatif, anestezik ve afrodizyak olarak kullanıldığına ilişkin tarihsel kayıtlar bulunmasına rağmen, bu kullanımların büyük bölümü kontrollü klinik çalışmalarla doğrulanmamıştır. Günümüzde Avrupa İlaç Ajansı (EMA), Avrupa Bilimsel Fitoterapi Kooperatifi (ESCOP) veya Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından Mandragora türleri için onaylanmış herhangi bir terapötik monografi bulunmamaktadır. Bunun temel nedeni, bitkinin tedavi edici etkilerine ilişkin yeterli klinik kanıt bulunmaması ve toksisite riskinin yüksek olmasıdır. Modern tıpta terapötik amaçla bitkinin kendisi kullanılmamakta; bunun yerine gerekli durumlarda standardize edilmiş farmasötik atropin veya skopolamin preparatları tercih edilmektedir.

Adamotu Nedir?

Adamotu, Mandragora cinsine ait çok yıllık otsu bitkilerin ortak adıdır. Cins, Solanaceae familyasında yer alır ve domates (Solanum lycopersicum), patates (Solanum tuberosum), patlıcan (Solanum melongena), güzelavrat otu (Atropa belladonna), banotu (Hyoscyamus niger) ve boru çiçeği (Datura stramonium) gibi tropan alkaloidi içeren diğer önemli türlerle yakın akrabadır.

Güncel taksonomik değerlendirmelere göre Mandragora cinsinde kabul edilen tür sayısı geçmişte tartışmalı olmakla birlikte, günümüzde en yaygın kabul gören türler şunlardır:

Mandragora officinarum L. (Avrupa adamotu)
Mandragora autumnalis Bertol. (Sonbahar adamotu)
Mandragora turcomanica Mizg.
Mandragora caulescens C.B.Clarke
Mandragora chinghaiensis Kuang & A.M.Lu (bazı taksonomik kaynaklarda ayrı tür olarak kabul edilir)

Moleküler filogenetik çalışmalar, Akdeniz Havzası’nda yetişen M. officinarum ve M. autumnalis ile Orta Asya ve Himalaya kökenli türler arasında hem morfolojik hem de genetik farklılıklar bulunduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, bazı botanikçiler Akdeniz’deki türlerin sınırları konusunda farklı görüşler ileri sürmektedir. Bu nedenle bilimsel yayınlarda kullanılan taksonomik sistemin belirtilmesi önemlidir.

Türkiye’de Bulunan Adamotu Türleri

Türkiye florasında doğal yayılış gösteren başlıca tür Mandragora autumnalis Bertol. olarak kabul edilmektedir. Tür özellikle Ege, Akdeniz ve Güney Anadolu’nun makilik alanlarında, taşlık yamaçlarda, zeytinlik kenarlarında, terk edilmiş tarım alanlarında ve açıklık habitatlarda görülebilir. Çiçeklenme dönemi çoğunlukla sonbahar sonu ile kış başı arasında gerçekleştiği için “sonbahar adamotu” adı verilmiştir.

Buna karşılık Mandragora officinarum, tarihsel olarak Akdeniz’in batı kesimlerinde tanımlanmış klasik Avrupa türüdür. Son yıllarda yapılan taksonomik çalışmalar, Akdeniz’deki populasyonların sınıflandırılması konusunda yeni değerlendirmeler ortaya koymuş olsa da, Türkiye florasında doğal yayılış gösteren populasyonların büyük bölümü günümüzde M. autumnalis olarak değerlendirilmektedir.

Bu nedenle Türkiye’de halk arasında “adamotu” olarak bilinen bitki ile uluslararası literatürde sıkça geçen “Mandragora officinarum” her zaman aynı biyolojik tür olmayabilir. Ancak iki türün kimyasal bileşimi ve toksikolojik özellikleri büyük ölçüde benzerdir.

Botanik Özellikleri

Adamotu, belirgin gövdesi bulunmayan veya çok kısa gövdeli, çok yıllık otsu bir bitkidir. En karakteristik özelliği, toprağın derinliklerine uzanan kalın kazık köküdür. Bu kök zamanla iki veya daha fazla dala ayrılarak insan gövdesini andıran bir görünüm oluşturabilir. Bitkinin tarih boyunca mistik özelliklerle ilişkilendirilmesinin temel nedenlerinden biri de bu morfolojik yapıdır. Ancak kökün her bireyde insan şeklinde olması beklenmez; bu görünüm oldukça değişkendir.

Yapraklar toprak yüzeyine yakın şekilde rozet oluşturur. Geniş, oval ile eliptik arasında değişen yapraklar koyu yeşil renkte olup hafif buruşuk bir yüzeye sahiptir. Yaprak uzunluğu uygun koşullarda 20–40 cm’ye ulaşabilir.

Çiçekler türlere göre mor, mavimsi mor, yeşilimsi mor veya kirli beyaz tonlarında olabilir. Çan biçimindeki taç yaprakları Solanaceae familyasının tipik özelliklerini taşır. Meyveleri olgunlaştığında sarı veya turuncu renge dönen, küçük domates ya da erik büyüklüğünde, hoş kokulu etli yapılardır. Bu hoş koku nedeniyle özellikle çocuklar tarafından yenilebilir sanılması ciddi zehirlenmelere yol açabilmektedir.

Bitkinin tüm kısımları tropan alkaloidleri içerir. Ancak alkaloid yoğunluğu bitkinin organına, gelişim dönemine ve yetişme koşullarına bağlı olarak önemli ölçüde değişebilir. Özellikle kök ve yapraklarda alkaloid konsantrasyonu genellikle daha yüksektir.

Fitokimyasal Yapısı, Farmakolojik Özellikleri ve Tarihsel Kullanımı

Adamotunun (Mandragora spp.) biyolojik etkilerinin neredeyse tamamı, içerdiği tropan alkaloidlerinden kaynaklanmaktadır. Bu alkaloidler Solanaceae familyasında bulunan Atropa belladonna (güzelavrat otu), Hyoscyamus niger (banotu) ve Datura stramonium (boru çiçeği) gibi diğer toksik bitkilerde de bulunur. Kimyasal yapı ve farmakolojik etki bakımından bu bitkiler birbirine oldukça benzer olduğundan, toksisite tabloları da büyük ölçüde ortaktır.

Modern fitokimya çalışmaları, Mandragora türlerinde 80’in üzerinde alkaloid tanımlandığını göstermiştir. Bununla birlikte farmakolojik açıdan en önemli üç bileşik L-hiyosiyamin (L-hyoscyamine), atropin ve skopolamin (hyoscine) olarak kabul edilmektedir. Bunlara ek olarak apoatropin, norhiyosiyamin, kuskohigrin, tropin ve pseudotropin gibi daha düşük miktarlarda bulunan alkaloidler de bitkinin kimyasal profiline katkıda bulunur. Ancak klinik etkilerin büyük bölümü ilk üç alkaloid ile açıklanmaktadır.

Bitkideki alkaloid miktarı sabit değildir. Türler arasında olduğu kadar aynı türün farklı populasyonlarında, hatta aynı bitkinin kök, yaprak, çiçek ve meyveleri arasında bile önemli farklılıklar görülebilir. İklim koşulları, toprak yapısı, mevsim, hasat zamanı ve bitkinin yaşı da alkaloid konsantrasyonunu etkileyen faktörler arasındadır. Bu değişkenlik, bitkinin güvenli dozunun belirlenmesini fiilen imkânsız hâle getirmektedir ve geleneksel kullanımın neden yüksek risk taşıdığını açıklayan temel nedenlerden biridir.

Tropan Alkaloidlerinin Etki Mekanizması

Adamotunun farmakolojik etkileri, tropan alkaloidlerinin muskarinik asetilkolin reseptörlerini kompetitif olarak bloke etmesine dayanır. Bu nedenle bitki, farmakolojik açıdan antimuskarinik veya antikolinerjik etki gösteren bitkiler grubunda değerlendirilir.

Normal fizyolojide asetilkolin, parasempatik sinir sisteminin temel nörotransmitteridir ve göz bebeğinin küçülmesi, tükürük salgısı, bağırsak hareketleri, mesane kasılması ve kalp hızının düzenlenmesi gibi birçok fonksiyonda görev alır. Adamotundaki tropan alkaloidleri bu reseptörleri bloke ettiğinde parasempatik sistem baskılanır ve karakteristik antikolinerjik tablo ortaya çıkar.

Bu mekanizma sonucunda aşağıdaki etkiler gelişebilir:

Göz bebeklerinde genişleme (midriyazis)
Yakın görmede bozulma
Ağız ve boğazda belirgin kuruluk
Terleme azalmasına bağlı sıcak ve kuru cilt
Kalp hızında artış (taşikardi)
Barsak hareketlerinde yavaşlama
İdrar retansiyonu
Merkezi sinir sisteminde ajitasyon, konfüzyon ve halüsinasyon

Bu belirtiler farmakoloji literatüründe antikolinerjik toksidrom olarak adlandırılır ve adamotu zehirlenmesinin tipik klinik tablosunu oluşturur.

Başlıca Alkaloidler

L-Hiyosiyamin

Bitkide doğal olarak bulunan temel alkaloiddir. Farmakolojik olarak en güçlü antimuskarinik bileşiklerden biridir. Bitki materyalinin işlenmesi sırasında bir kısmı rasemizasyon ile atropine dönüşebilir.

Atropin

Atropin, tıpta halen kullanılan önemli ilaçlardan biridir. Klinik uygulamada semptomatik bradikardi tedavisi, organofosfat zehirlenmeleri ve bazı oftalmolojik uygulamalarda kullanılmaktadır. Ancak farmasötik atropin ile adamotunun kendisi aynı şey değildir. Tıbbi preparatlar saflaştırılmış ve dozları standartlaştırılmış etkin madde içerirken, bitkide alkaloid miktarı öngörülemez düzeydedir.

Skopolamin (Hiyosin)

Skopolamin merkezi sinir sistemine atropinden daha kolay geçer. Bu nedenle sedasyon, amnezi, bilinç bulanıklığı ve halüsinasyon gibi santral etkileri daha belirgindir. Günümüzde standardize skopolamin preparatları hareket hastalığının (motion sickness) önlenmesinde kontrollü dozlarda kullanılmaktadır.

Modern Tıpta Kullanımı Var mı?

Sıklıkla yanlış anlaşılan konulardan biri, adamotunun günümüzde tıbbi amaçla kullanıldığı düşüncesidir. Gerçekte modern tıpta Mandragora bitkisinin kendisi kullanılmamaktadır.

Bunun yerine bitkiden veya benzer Solanaceae türlerinden elde edilerek saflaştırılmış etkin maddeler kullanılmaktadır. Atropin ve skopolamin gibi ilaçlar uluslararası farmakope standartlarına göre üretilmekte, dozları kesin olarak belirlenmekte ve güvenlilikleri sürekli izlenmektedir.

Buna karşılık bitkinin tamamının veya kökünün çay, tentür, macun ya da farklı hazırlama yöntemleriyle kullanılması modern tıpta kabul edilen bir uygulama değildir.

Tarihsel Kullanımı

Adamotu, insanlık tarihinin en eski tıbbi bitkilerinden biri olarak kabul edilir. Eski Mısır papirüslerinde, Antik Yunan tıp metinlerinde ve Roma dönemi eserlerinde bitkiden söz edilmektedir. Özellikle Dioskorides’in De Materia Medica adlı eserinde adamotunun ağrı kesici ve uyutucu özelliklerinden bahsedilmiş, cerrahi girişimler öncesinde hastayı sakinleştirmek amacıyla kullanıldığı ifade edilmiştir.

Orta Çağ Avrupa’sında ise bitki tıbbi kullanımından çok mistik özellikleriyle ün kazanmıştır. İnsan biçimini andıran kökleri nedeniyle doğaüstü güçlere sahip olduğuna inanılmış; cadılık ritüellerinde, büyü uygulamalarında ve afrodizyak olarak kullanıldığına ilişkin çok sayıda folklorik kayıt oluşmuştur. Kökün topraktan çıkarılırken çığlık attığı ve bu sesi duyan kişinin öleceği yönündeki efsane, Avrupa folklorunun en bilinen anlatılarından biridir. Ancak bu inanışların hiçbirinin bilimsel temeli bulunmamaktadır.

Bilimsel Değerlendirme

Geçmişte adamotunun ağrı kesici, uyutucu, cinsel isteği artırıcı veya doğurganlığı destekleyici etkileri olduğu ileri sürülmüş olsa da, bu iddiaların büyük bölümü tarihsel gözlemlere ve geleneksel uygulamalara dayanmaktadır.

Bugüne kadar yayımlanan bilimsel literatürde, Mandragora türlerinin bu amaçlarla güvenli ve etkili olduğunu gösteren yüksek kaliteli randomize kontrollü klinik çalışmalar bulunmamaktadır. Buna karşılık literatürde yanlışlıkla tüketilmesine bağlı çok sayıda ciddi zehirlenme olgusu yer almaktadır.

Bu nedenle günümüz toksikoloji ve klinik farmakoloji yaklaşımı, adamotunun terapötik potansiyelinden ziyade yüksek toksisite riski taşıyan bir bitki olduğu yönündedir. Nitekim EMA, ESCOP ve WHO tarafından tedavi amacıyla kullanımını öneren herhangi bir monografi yayımlanmamıştır. Modern tıpta tercih edilen yaklaşım, bitkinin kendisini kullanmak yerine içerdiği alkaloidlerin standardize edilmiş farmasötik preparatlarından gerektiğinde kontrollü şekilde yararlanmaktır.

Sonuç olarak, adamotu farmakoloji tarihinin önemli bitkilerinden biri olmakla birlikte, günümüzde klinik uygulamadaki yeri bitkinin kendisinden çok, içerdiği tropan alkaloidlerinin geliştirilmiş ilaç formları ile sınırlıdır.

Adamotu Zehirlenmesi, Klinik Bulgular, Tedavi Yaklaşımı ve Kimler Kesinlikle Kullanmamalıdır

Adamotu Zehirlenmesi Neden Gelişir?

Adamotu (Mandragora spp.) zehirlenmesi, bitkinin içerdiği tropan alkaloidlerinin merkezi ve periferik sinir sistemindeki muskarinik asetilkolin reseptörlerini bloke etmesi sonucunda gelişen antikolinerjik toksidrom nedeniyle ortaya çıkar. Klinik tablo; alınan alkaloid miktarına, bitkinin hangi kısmının tüketildiğine, bireyin yaşına, eşlik eden hastalıklarına ve birlikte kullanılan ilaçlara göre değişiklik gösterebilir.

En sık zehirlenme nedenleri arasında bitkinin yabani yenilebilir otlarla karıştırılarak tüketilmesi, kök veya meyvelerinin geleneksel tedavi amacıyla kullanılması ve internette yer alan bilimsel temeli olmayan öneriler doğrultusunda hazırlanmış bitkisel karışımlar yer almaktadır. Özellikle olgunlaşan meyvelerin hoş kokusu ve sarı-turuncu görünümü, çocuklarda yanlışlıkla tüketilme riskini artırmaktadır.

Literatürde bildirilen olguların büyük bölümü, bitkinin “doğal ağrı kesici”, “cinsel gücü artırıcı”, “uyku verici” veya “şifalı ot” olduğu düşüncesiyle tüketilmesi sonucu gelişmiştir. Günümüzde de özellikle Akdeniz ülkelerinde ve Orta Doğu’da zaman zaman benzer zehirlenme vakaları bildirilmektedir.

Antikolinerjik Toksidrom

Adamotu zehirlenmesinin tipik klinik tablosu antikolinerjik toksidromdur. Belirtiler genellikle bitkinin alınmasından sonraki ilk birkaç saat içinde ortaya çıkar ve hafif semptomlardan yaşamı tehdit eden nörolojik tablolara kadar değişebilir.

Erken Dönem Bulguları

İlk belirtiler çoğunlukla periferik antimuskarinik etkilere bağlıdır. Hastalarda şu yakınmalar görülebilir:

Belirgin ağız ve boğaz kuruluğu
Susuzluk hissi
Yutma güçlüğü
Göz bebeklerinde genişleme (midriyazis)
Işığa hassasiyet
Yakın görmede bulanıklık
Taşikardi
Ciltte sıcaklık artışı ve kuruluk
Terlemenin azalması
İdrar yapmada güçlük
Kabızlık

Bu belirtiler atropin zehirlenmesinde görülen klinik tabloyla büyük ölçüde aynıdır.

Merkezi Sinir Sistemi Bulguları

Doz arttıkça merkezi sinir sistemi etkileri belirginleşir. En sık görülen bulgular şunlardır:

Huzursuzluk
Ajitasyon
Konfüzyon
Yönelim bozukluğu
Konuşma bozukluğu
Hafıza kaybı
Görsel ve işitsel halüsinasyonlar
Paranoya
Deliryum

Skopolamin içeriğinin yüksek olduğu olgularda bilinç değişiklikleri daha belirgin olabilir.

Ağır Zehirlenme

Yüksek doz alımlarında tablo hızla ağırlaşabilir ve aşağıdaki komplikasyonlar gelişebilir:

Hipertermi
Şiddetli taşikardi
Kardiyak ritim bozuklukları
Nöbet
Rabdomiyoliz
Solunum yetmezliği
Koma
Çoklu organ yetmezliği
Ölüm

Ölüm genellikle doğrudan bitkinin toksik etkisinden değil; gelişen hipertermi, ciddi aritmiler, aspirasyon, travma veya solunum komplikasyonları sonucunda meydana gelir.

Tanı

Adamotu zehirlenmesinin tanısı büyük ölçüde klinik değerlendirmeye dayanır. Hastanın öyküsü, yabani bitki tüketimi veya bitkiyle temas öyküsü tanıda önemli ipuçları sağlar.

Laboratuvar testleri tanıyı doğrulamaz; ancak komplikasyonların değerlendirilmesi için kullanılabilir. Ağır olgularda elektrolitler, böbrek fonksiyonları, karaciğer fonksiyon testleri, kreatin kinaz (CK), kan gazı analizi ve elektrokardiyografi (EKG) değerlendirilmelidir.

Ayırıcı tanıda aşağıdaki durumlar göz önünde bulundurulmalıdır:

Atropin veya skopolamin zehirlenmesi
Atropa belladonna zehirlenmesi
Datura stramonium zehirlenmesi
Hyoscyamus niger zehirlenmesi
Sempatomimetik ilaç zehirlenmeleri
Santral sinir sistemi enfeksiyonları
Deliryuma neden olan metabolik hastalıklar

Tedavi

Adamotu zehirlenmesi tıbbi acil durum olarak değerlendirilmelidir.

Tedavinin temelini destek tedavisi oluşturur.

İlk yaklaşımda hava yolu açıklığı, solunum ve dolaşım değerlendirilmeli; hastanın yaşamsal bulguları sürekli izlenmelidir. Gerekli durumlarda intravenöz sıvı tedavisi uygulanır.

Ajitasyon ve şiddetli huzursuzluk gelişen hastalarda benzodiazepinler tercih edilen sedatif ajanlardır. Fiziksel kısıtlama mümkün olduğunca önlenmeli; çünkü hipertermi ve rabdomiyoliz riskini artırabilir.

Belirgin hipertermi gelişmesi durumunda aktif soğutma yöntemleri uygulanmalıdır.

Fizostigmin Kullanımı

Fizostigmin, santral sinir sistemine geçebilen geri dönüşümlü bir asetilkolinesteraz inhibitörüdür ve seçilmiş ağır antikolinerjik toksidrom olgularında antidot olarak kullanılabilir.

Ancak fizostigmin her hastaya rutin olarak uygulanmaz. Özellikle ciddi ileti bozuklukları, geniş QRS kompleksi, trisiklik antidepresan zehirlenmesi şüphesi veya belirli kardiyak risklerin bulunduğu olgularda kontrendike olabilir. Bu nedenle yalnızca deneyimli toksikoloji ekipleri tarafından uygun endikasyonda kullanılmalıdır.

Kimler Kesinlikle Kullanmamalıdır?

Bilimsel veriler ışığında adamotunun aşağıdaki gruplar tarafından hiçbir şekilde tedavi amacıyla kullanılmaması gerekir:

Hamile kadınlar
Emziren anneler
Çocuklar
Yaşlı bireyler
Epilepsi hastaları
Glokom hastaları
Prostat büyümesi bulunan erkekler
İdrar retansiyonu öyküsü olan bireyler
Ciddi kardiyovasküler hastalığı bulunanlar
Psikiyatrik hastalığı olan bireyler
Düzenli ilaç kullanan kronik hastalar

Bu gruplarda antikolinerjik etkiler çok daha ağır seyredebilir.

İlaç Etkileşimleri

Adamotu, antikolinerjik etki gösteren ilaçlarla birlikte kullanıldığında toksisite riskini belirgin şekilde artırabilir.

Özellikle aşağıdaki ilaç grupları dikkat gerektirir:

Trisiklik antidepresanlar
Birinci kuşak antihistaminikler
Antipsikotikler
Antiparkinson ilaçları
Antispazmodikler
Oksibutinin, tolterodin ve benzeri antimuskarinik ilaçlar

Bu ilaçlarla birlikte kullanılması teorik olarak ciddi antikolinerjik toksidrom gelişme riskini yükseltebilir.

Modern Tıp Açısından Değerlendirme

Bugün için Mandragora türlerinin herhangi bir hastalığın tedavisinde güvenli ve etkili olduğunu gösteren yeterli klinik kanıt bulunmamaktadır.Buna karşılık literatürde yanlışlıkla veya bilinçli tüketim sonrasında gelişmiş çok sayıda zehirlenme vakası yer almaktadır.

Bu nedenle modern tıp yaklaşımı oldukça nettir:

Adamotunun kendisi tedavi amacıyla kullanılmamalıdır.

Bitkinin içerdiği atropin ve skopolamin gibi maddeler günümüzde yalnızca farmasötik standartlara göre üretilmiş, dozları kesin olarak belirlenmiş ilaç preparatları şeklinde kullanılmaktadır.

Adamotu (Mandragora spp.), farmakoloji ve tıp tarihi açısından büyük önem taşıyan bitkilerden biri olmasına rağmen, günümüzde terapötik kullanımından çok toksikolojik özellikleri nedeniyle dikkat çeken bir bitkidir. İçerdiği tropan alkaloidleri güçlü antimuskarinik etki gösterir ve yanlış kullanım sonucunda yaşamı tehdit eden antikolinerjik toksidrom gelişebilir.

Antik çağlarda ağrı kesici, sedatif ve anestezik olarak kullanılmış olması, günümüzde güvenli olduğu anlamına gelmez. Modern tıp, bu bitkinin kendisini tedavi amacıyla önermemekte; yalnızca içerdiği etkin maddelerin standardize edilmiş farmasötik formlarından belirli klinik durumlarda yararlanmaktadır.

İnternet ortamında yer alan “doğal ilaç”, “afrodizyak”, “kanser tedavisi”, “romatizma ilacı” veya benzeri iddiaların güvenilir bilimsel kanıtlarla desteklenmediği bilinmelidir. Bitkinin kontrolsüz kullanımı ciddi zehirlenmelere, kalıcı nörolojik hasara ve ölümle sonuçlanabilecek komplikasyonlara yol açabilir.

Sorumluluk Reddi

Bu içerik; güncel botanik, farmakoloji ve toksikoloji literatürü, uluslararası farmakoloji kaynakları ve hakemli bilimsel yayınlar temel alınarak hazırlanmıştır. Amaç yalnızca bilimsel bilgilendirme sağlamaktır. Buradaki bilgiler herhangi bir hastalığın tanı veya tedavisinde kullanılmamalı, sağlık profesyonelinin değerlendirmesinin yerine geçmemelidir. Adamotu (Mandragora spp.) yüksek toksisite potansiyeline sahip bir bitkidir ve tıbbi gözetim olmadan hiçbir preparatı ağızdan kullanılmamalıdır. Zehirlenme şüphesi geliştiğinde en kısa sürede en yakın sağlık kuruluşuna başvurulmalı veya Ulusal Zehir Danışma Merkezi ile iletişime geçilmelidir.

Kaynaklar

Davis, P. H. (Ed.). (1978). Flora of Turkey and the East Aegean Islands (Vol. 6). Edinburgh: Edinburgh University Press. ISBN: 978-0852243367.
Güner, A., Aslan, S., Ekim, T., Vural, M., & Babaç, M. T. (Eds.). (2012). Türkiye Bitkileri Listesi (Damarlı Bitkiler). İstanbul: Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi ve Flora Araştırmaları Derneği. ISBN: 978-6056042508.
Royal Botanic Gardens, Kew. Plants of the World Online (POWO). Mandragora officinarum L.
Royal Botanic Gardens, Kew. Plants of the World Online (POWO). Mandragora autumnalis Bertol.
World Flora Online Consortium. World Flora Online. Mandragora L.

Bruneton, J. (1999). Pharmacognosy, Phytochemistry, Medicinal Plants (2nd ed.). Paris: Lavoisier Publishing. ISBN: 978-1898298632.
Evans, W. C. (2009). Trease and Evans Pharmacognosy (16th ed.). London: Saunders Elsevier. ISBN: 978-0702029349.
Dewick, P. M. (2009). Medicinal Natural Products: A Biosynthetic Approach (3rd ed.). Chichester: John Wiley & Sons. ISBN: 978-0470742761.
Hanuš, L. O., Řezanka, T., Spížek, J., & Dembitsky, V. M. (2005). Substances isolated from Mandragora species. Phytochemistry, 66(20), 2408–2417. https://doi.org/10.1016/j.phytochem.2005.07.016
Suleiman, R. K., Zarga, M. A., & Sabri, S. S. (2010). New withanolides from Mandragora officinarum: First report of withanolides from the genus Mandragora. Fitoterapia, 81(7), 864–868. https://doi.org/10.1016/j.fitote.2010.05.013
Albahri, G., Badran, A., Abdel Baki, Z., et al. (2025). Mandragora autumnalis: Distribution, phytochemical characteristics, and pharmacological bioactivities. Pharmaceuticals, 18(3), 328. https://doi.org/10.3390/ph18030328

Brunton, L. L., Hilal-Dandan, R., & Knollmann, B. C. (Eds.). (2023). Goodman & Gilman’s The Pharmacological Basis of Therapeutics (14th ed.). New York: McGraw-Hill. ISBN: 978-1264268504.
Katzung, B. G. (Ed.). (2024). Basic & Clinical Pharmacology (16th ed.). New York: McGraw-Hill. ISBN: 978-1266104251.
Ritter, J. M., Flower, R. J., Henderson, G., Loke, Y. K., MacEwan, D., & Rang, H. P. (2020). Rang & Dale’s Pharmacology (9th ed.). Elsevier. ISBN: 978-0702074486.

Nelson, L. S., Howland, M. A., Lewin, N. A., Smith, S. W., Goldfrank, L. R., & Hoffman, R. S. (Eds.). (2019). Goldfrank’s Toxicologic Emergencies (11th ed.). McGraw-Hill. ISBN: 978-1259859618.
Klaassen, C. D. (Ed.). (2022). Casarett & Doull’s Toxicology: The Basic Science of Poisons (10th ed.). McGraw-Hill. ISBN: 978-1260452310.
Piccillo, G. A., Miele, L., Mondati, E., Moro, P. A., Musco, A., Forgione, A., Gasbarrini, G., & Grieco, A. (2006). Anticholinergic syndrome due to “Devil’s Herb”. International Journal of Clinical Practice, 60(4), 492–494. https://doi.org/10.1111/j.1368-5031.2006.00864.x
Tsiligianni, I. G., et al. (2010). A two cases clinical report of Mandragora poisoning in primary care in Crete, Greece. Cases Journal, 3, 72.
Benmebarek, M., Zerrouki, A., Bousliman, Y., et al. (2023). Anticholinergic syndrome induced by Mandragora officinarum: A case report. Clinical Case Reports, 11, e7725. https://doi.org/10.1002/ccr3.7725