Amnezi ne demek?
Amnezi, hafıza kaybı anlamına gelen tıbbi bir terimdir. Yunanca kökenli bir kelimedir (“a-” olumsuzluk öneki + “mnesis” = hafıza). Kişinin geçmiş deneyimlerini, bilgileri veya yeni anıları hatırlayamaması durumudur.Amnezi bir hastalık değil, genellikle başka bir durumun (travma, hastalık, enfeksiyon vb.) belirtisidir. Demans (bunama) ile karıştırılmamalıdır; demans daha geniş bir bilişsel gerilemedir, amnezi ise ağırlıklı olarak hafıza kaybıyla sınırlıdır.
Amnezi Türleri
- Anterograd Amnezi (İleriye dönük hafıza kaybı)
- En sık görülen tiptir.
- Amneziye neden olan olaydan sonra yeni bilgi öğrenme ve yeni anı oluşturma yeteneği bozulur.
- Kişi olaydan önceki anılarını genellikle hatırlayabilir.
- Örnek: Kafa travması sonrası yaşananları hatırlayamama.
- Retrograd Amnezi (Geriye dönük hafıza kaybı)
- Amneziye neden olan olaydan önceki anılar unutulur.
- Genellikle yakın geçmiş daha fazla etkilenir, uzak geçmiş (çocukluk anıları) daha az etkilenir.
- Yeni anılar oluşturma yeteneği genellikle korunur.
- Geçici Global Amnezi (Transient Global Amnesia)
- Ani başlayan, birkaç saat süren (genellikle 24 saatten kısa) hafıza kaybı.
- Kişi yeni anı oluşturamaz ve yakın geçmişi hatırlayamaz, ancak kimliğini bilir.
- Genellikle stres, fiziksel efor veya migren sonrası görülür ve tamamen düzelir.
- Dissosiyatif (Psikojenik) Amnezi
- Psikolojik travma, stres veya duygusal şok sonrası ortaya çıkar.
- Beyinde yapısal hasar yoktur; travmatik anılar bastırılır.
- Bazen “fug” (kimlik ve yer değiştirme) ile birlikte görülebilir.
Nedenleri
- Kafa travması (en sık neden)
- İnme, beyin enfeksiyonları (ensefalit), beyin tümörü
- Epilepsi, oksijen eksikliği (hipoksi)
- Alkol veya ilaç zehirlenmesi (özellikle Wernicke-Korsakoff sendromu)
- Psikolojik travma
- Bazı ilaçların yan etkisi (sedatifler, hipnotikler)
- Nadiren nörodejeneratif hastalıklar
Belirtileri
- Geçmiş olayları veya yeni bilgileri hatırlayamama
- Tekrar tekrar aynı soruları sorma
- Zaman ve yer algısında karışıklık
- Kimlik genellikle korunur (çoğu vakada kişi kendini tanır)
- Günlük yaşamı etkileyecek derecede unutkanlık
Tedavi ve PrognozTedavi altta yatan nedene yöneliktir:
- Travma veya inme ise nörolojik tedavi
- Psikolojik ise psikoterapi (bilişsel davranışçı terapi)
- Vitamin eksikliği (tiamin) varsa takviye
- Bazı vakalarda hafıza tamamen düzelirken, bazılarında kalıcı olabilir.
Amnezi şüphesi varsa (ani hafıza kaybı, kafa travması sonrası unutkanlık vb.) hemen nöroloji veya acil servise başvurun. Erken müdahale çok önemlidir.