HIV/AIDS Stratejisi Güncellendi UNAIDS Küresel AIDS Stratejisi 2026-2031: “United Towards Ending AIDS”

UNAIDS Küresel AIDS Stratejisi 2026-2031: “United Towards Ending AIDS”

 

UNAIDS’in 2026-2031 Küresel AIDS Stratejisi (resmi adı “United Towards Ending AIDS: The Global AIDS Strategy for 2026–2031”), Aralık 2025’te Brezilya’da yapılan UNAIDS Programme Coordinating Board (PCB) toplantısında kabul edildi ve Şubat 2026’da tam metin olarak yayımlandı. Bu strateji, AIDS’i 2030’a kadar halk sağlığı tehdidi olmaktan çıkarma hedefini korurken, kazanımların sürdürülebilirliğini sağlamak için tasarlanmış yeni bir yol haritası.

 

Önceki stratejilerden (2021-2026) farklı olarak, hızlı ölçeklendirme ile uzun vadeli dayanıklılık arasında denge kuruyor – çünkü finansman kesintileri, krizler (savaş, iklim, ekonomik dalgalanmalar) ve eşitsizlikler nedeniyle ilerleme risk altında.

 

Strateji, “It starts with people” (Her şey insanla başlar) mottosuyla başlıyor ve dört ana temel üzerine kurulu: orta dönem değerlendirme (mid-term review), 2030 hedef önerileri, ülke sürdürülebilirlik yol haritaları ve çok paydaşlı istişareler (PLHIV’ler, topluluklar, hükümetler, donörler).

 

Temel Vizyon ve Amaç

  • Ana Hedef: AIDS’i 2030’da halk sağlığı tehdidi olmaktan çıkarmak (yani 2010’a göre yeni enfeksiyon ve AIDS kaynaklı ölümlerde %90 azalma sağlamak) ve 2030 sonrası HIV yanıtını sürdürülebilir kılmak.
  • Neden Güncellendi? 2024-2025 verileri gösteriyor ki: Yeni enfeksiyonlar hâlâ yüksek (2024’te ~1.3 milyon, 2025 hedefi 370 bin’di), çocuklar/kadınlar/anahtar popülasyonlar yetersiz hizmet alıyor, finansman boşlukları var. Strateji “kazanımları kaybetmeyelim” uyarısı yapıyor – eğer hedeflere ulaşılmazsa 2030’a kadar 3.3 milyon ek enfeksiyon riski var.

16 Ana (Top-Line) Hedef (2030’a Kadar)

Strateji 16 ana hedef ve 50 ikincil hedef belirliyor. Bunlar altı öncelik alanında gruplanmış:

  1. Tedavi ve Viral Baskılama (95-95-95)
    • PLHIV’lerin %95’i durumunu bilsin
    • Bilenlerin %95’i tedavi alsın
    • Tedavi alanların %95’i viral yük baskılansın
      → 2030’da ~40 milyon kişi tedavi ve baskılanmış halde olsun.
  2. Önleme
    • İhtiyacı olanların %90’ı önleme kullansın (PrEP, PEP, kondom, iğne/siringe programları, opioid agonist tedavisi vb.)
    • 2030’da ~20 milyon kişi ART tabanlı önleme (özellikle uzun etkili enjekte PrEP) kullansın.
  3. Stigma, Ayrımcılık ve Haklar
    • PLHIV ve anahtar popülasyonlarda stigma/ayrımcılık <%10
    • Cinsiyet eşitsizliği/şiddet <%10
    • Cezalandırıcı yasa/politika olan ülke sayısı <%10 (punitive yasalar kaldırılsın).
  4. Topluluk Liderliği
    • Topluluk liderliğindeki örgütler (CLO): Test/tedavi desteğinin %30’unu, önlemenin %80’ini, toplumsal destek programlarının %60’ını sağlasın.
  5. Entegrasyon ve Erişim
    • HIV önleme/tedavi alanların %95’i cinsel/üreme sağlığı (SRH) hizmetleri alsın (STI tedavisi dahil)
    • HIV’li gebe kadınların ve yenidoğanların %95’i entegre anne-yenidoğan bakımı alsın (HIV/HBV önleme, sifiliz tedavisi).
  6. Sürdürülebilir Finansman ve Sistem
    • HIV harcamalarının yerli kaynak oranı artsın
    • Düşük/orta gelirli ülkelere 21.9 milyar $ mobilize edilsin
    • Teşhis/tedavi ürünlerinde adil fiyat erişimi sağlansın
    • HIV dışı cepten harcama UHC ile uyumlu azalsın.

Etki Tahmini: 2025-2030 arası ~2.9-3.3 milyon yeni enfeksiyon ve ~1.3-1.4 milyon AIDS ölümü önlenecek.

 

Üç Ana Öncelik ve Sekiz Sonuç Alanı (Results Areas)

Strateji üç önceliğe odaklanıyor:

  1. Ülke Liderliğinde, Dayanıklı ve Geleceğe Hazır Yanıt (Country-led, resilient, future-ready)
    • Sürdürülebilir finansman (yerel kaynak artışı, ortak finansman)
    • HIV’i primer sağlık bakımı, UHC, sosyal koruma, eğitim, adalet gibi sektörlerle entegre etmek
    • Çok sektörlü veri sistemleri kurmak.
  2. İnsan Odaklı Hizmetler – Eşitlik, Onur ve Erişim
    • Biyomedikal + yapısal + davranışsal + topluluk önleme karışımını ölçeklendirmek (özellikle uzun etkili injectable PrEP gibi yenilikler – PURPOSE 1/2 çalışmaları referans)
    • Eşit test/tedavi/bakım erişimi
    • Stigma/ayrımcılık/cinsiyet eşitliği bitirme
    • Yeniliklere (yeni ilaç/teknoloji) eşit erişim.
  3. Topluluk Liderliği
    • Toplulukları güçlendirmek, yerel sahiplenme artırmak, programları yaşanmış gerçeklere uyarlamak.

Yenilikler ve Farklar

  • Önceki stratejiden fark: Sürdürülebilirlik vurgusu daha güçlü (2030 sonrası planlama).
  • Topluluk liderliği (CLO’lar) daha merkezi.
  • Entegrasyon: HIV’i tek başına değil, pandemi anlaşması, UHC, SRH ile birleştirmek.
  • Uzun etkili PrEP (6 aylık enjeksiyonlar) gibi yenilikler ön planda – PURPOSE çalışmaları %96-100 etkinlik gösteriyor.
  • Haziran 2026 BM Yüksek Düzey Toplantısı (HLM) ve siyasi deklarasyon için temel oluşturacak.

Türkiye’de Yansımaları

Türkiye’de HIV vakaları artarken (yıllık ~3-4 bin yeni tanı), strateji ulusal programa ilham veriyor: Stigma ile mücadele, PrEP erişimini genişletme, topluluk temelli hizmetleri artırma, finansmanı yerelleştirme kritik. UNAIDS Türkiye ofisi ve Sağlık Bakanlığı bu hedefleri ulusal stratejiye uyarlıyor – özellikle anahtar popülasyonlara (MSM, seks işçileri, enjeksiyon kullananlar) odaklanarak.Kısaca: Bu strateji “Acele et ama kalıcı ol” diyor. 2030 hedefi hâlâ mümkün ama finansman, entegrasyon ve topluluk gücü olmadan kaybedebiliriz. Tam metin (95+ sayfa) UNAIDS sitesinde: unaids.org/en/2026-2031-global-aids-strategy.

 

 

Benzer Yazılar: