Top 100 İlaç-İlaç Etkileşimi

Güncelleme: 11.09.2026

İlaç etkileşimi, bir ilacın başka bir ilaç, gıda, içecek veya başka bir maddeyle birlikte kullanılması sonucunda ilaçların vücuttaki etkisinin değişmesi olarak tanımlanabilir. Bu değişiklik ilacın emiliminin azalması, metabolizmasının hızlanması veya yavaşlaması, böbreklerden atılımının değişmesi ya da iki ilacın aynı fizyolojik etkiyi güçlendirmesi şeklinde ortaya çıkabilir.

Her ilaç etkileşimi klinik olarak aynı ağırlıkta değildir. Bazı kombinasyonlar yalnızca laboratuvar değerlerinde değişiklik oluştururken bazıları ciddi kanama, akut böbrek hasarı, ritim bozukluğu, nöbet, toksisite veya tedavi başarısızlığına neden olabilir. Özellikle dar terapötik aralığa sahip warfarin, lityum, digoksin ve takrolimus gibi ilaçlarda küçük farmakokinetik değişiklikler bile klinik açıdan önemli olabilir. (Wang et al., 2021; Finley, 2016).

Aşağıdaki liste, klinik önemi yüksek ve sağlık uygulamalarında sık karşılaşılan 100 etkileşimi kapsamaktadır.

Antikoagülanlar ve antitrombotik ilaçlar

1. Warfarin + NSAİİ

İbuprofen, naproksen ve diklofenak gibi NSAİİ’ler gastrointestinal mukozal hasar ve trombosit fonksiyonundaki değişiklikler nedeniyle warfarin kullanan hastalarda kanama riskini artırabilir. Bu etkileşim, INR değişmeden de klinik olarak önemli olabilir. (Wang et al., 2021).

2. Warfarin + trimetoprim/sülfametoksazol

Trimetoprim/sülfametoksazol warfarinin antikoagülan etkisini artırabilir ve INR yükselmesine yol açabilir. Birlikte kullanım sırasında kanama ve INR açısından yakın takip gerekir. (Wang et al., 2021).

3. Warfarin + metronidazol

Metronidazol warfarin metabolizmasını etkileyerek antikoagülan etkinin artmasına neden olabilir. Bu nedenle kombinasyon sırasında INR takibi önemlidir. (Wang et al., 2021).

4. Warfarin + klaritromisin

Klaritromisin warfarinin etkisini artırabilen antibiyotiklerden biridir. Birlikte kullanım sırasında INR yükselmesi ve kanama açısından dikkat gerekir. (Wang et al., 2021).

5. Warfarin + amiodaron

Amiodaron, warfarinin metabolizmasını inhibe ederek antikoagülan etkisini artırabilir. Amiodaronun uzun yarı ömrü nedeniyle etkileşim tedavi başladıktan veya kesildikten sonra da devam edebilir. (Wang et al., 2021).

6. Warfarin + rifampisin

Rifampisin güçlü enzim indüksiyonu yaparak warfarin metabolizmasını artırabilir ve INR’nin düşmesine neden olabilir. Bu durum antikoagülasyonun yetersiz kalmasına yol açabilir. (Wang et al., 2021).

7. Warfarin + azol antifungaller

Özellikle flukonazol ve bazı diğer azol antifungaller warfarin metabolizmasını inhibe ederek INR yükselmesine neden olabilir. Etkileşim kullanılan azole göre değişir. (Wang et al., 2021).

8. Warfarin + antiplatelet ilaçlar

Aspirin veya P2Y12 inhibitörlerinin warfarinle birlikte kullanılması farmakodinamik olarak kanama riskini artırır. Bazı klinik durumlarda kombinasyon gerekli olsa da tedavinin süresi ve endikasyonu dikkatle belirlenmelidir. (Wang et al., 2021).

9. Warfarin + SSRI

SSRI’lar trombosit fonksiyonunu etkileyerek kanama eğilimini artırabilir. Warfarinle birlikte kullanıldığında klinik olarak anlamlı kanama riski söz konusu olabilir. (Wang et al., 2021).

10. Warfarin + karbamazepin

Karbamazepinin enzim indüksiyonu warfarin metabolizmasını artırabilir ve INR’nin düşmesine neden olabilir. Karbamazepin başlandığında veya kesildiğinde INR yeniden değerlendirilmelidir. (Wang et al., 2021).

11. Warfarin + fenitoin

Warfarin ve fenitoin arasında zaman içinde değişebilen karmaşık farmakokinetik ve farmakodinamik etkileşimler bulunur. Bu nedenle kombinasyonda INR izlemi önemlidir. (Wang et al., 2021).

12. Warfarin + K vitamini alımındaki büyük değişiklikler

Burada sorun K vitamini içeren sebzelerin tüketilmesi değildir. Esas problem K vitamini alımının belirgin ve düzensiz biçimde değiştirilmesidir. Ani değişiklikler INR kontrolünü bozabilir.

13. Apiksaban + güçlü CYP3A4/P-gp inhibitörleri

Ketokonazol, itrakonazol ve ritonavir gibi güçlü CYP3A4/P-gp inhibitörleri apiksaban maruziyetini artırabilir. Etkileşim böbrek fonksiyonu ve kullanılan apiksaban dozuyla birlikte değerlendirilmelidir. (Mar et al., 2022).

14. Rivaroksaban + güçlü CYP3A4/P-gp inhibitörleri

Güçlü çift inhibitörler rivaroksaban maruziyetini artırarak kanama riskini yükseltebilir. Bu nedenle CYP3A4 etkisi tek başına değil, P-gp etkisiyle birlikte değerlendirilmelidir. (Mar et al., 2022).

15. DOAK + güçlü enzim/P-gp indükleyicileri

Rifampisin, karbamazepin, fenitoin ve fenobarbital gibi güçlü indükleyiciler bazı DOAK’ların maruziyetini azaltabilir. Sonuç antikoagülan etkinliğin yetersiz kalması olabilir. (Mar et al., 2022; Capiau et al., 2023).

16. DOAK + NSAİİ

NSAİİ’lerin gastrointestinal hasar ve trombosit fonksiyonu üzerindeki etkileri DOAK’ın antikoagülan etkisine eklenerek kanama riskini artırabilir. (Mar et al., 2022).

17. DOAK + antiplatelet ilaç

Antikoagülan ve antiplatelet tedavinin birlikte kullanılması kanama riskini artırır. Bununla birlikte bazı akut koroner sendrom ve stent hastalarında kombinasyon klinik olarak gerekli olabilir. (Mar et al., 2022).

18. Dabigatran + P-gp inhibitörleri

Dabigatran P-gp substratıdır. P-gp inhibisyonu dabigatran maruziyetini artırabilir; böbrek fonksiyon bozukluğu bu etkileşimin klinik önemini artırabilir. (Mar et al., 2022).

19. Rivaroksaban + rifampisin

Rifampisin CYP3A4 ve P-gp indüksiyonu yaparak rivaroksaban maruziyetini azaltabilir. Bu durum antikoagülan etkinliğin azalmasına yol açabilir. (Mar et al., 2022).

20. Antikoagülan + serotonerjik antidepresan

SSRI ve SNRI’lar trombosit fonksiyonunu etkileyebildiğinden antikoagülanlarla birlikte kanama riski artabilir. Bu özellikle ek NSAİİ veya antiplatelet kullanımı olduğunda daha önemlidir.

Kardiyovasküler ilaçlar

21. ACE inhibitörü + spironolakton

ACE inhibitörleri ile spironolaktonun birlikte kullanılması serum potasyumunu yükseltebilir. Sistematik derlemede kombinasyonla serum potasyumunda ortalama yaklaşık 0,19 mEq/L artış gösterilmiştir. Böbrek fonksiyonu ve potasyum izlenmelidir. (Villa-Zapata et al., 2021).

22. ARB + spironolakton

ARB ve spironolakton kombinasyonu da hiperkalemi açısından önemlidir. Risk özellikle böbrek fonksiyonu bozukluğu, ileri yaş ve diyabette artar. (Villa-Zapata et al., 2021).

23. ACE inhibitörü/ARB + amilorid

Her iki tedavi de renal potasyum atılımını azaltabileceğinden hiperkalemi riski artabilir.

24. ACE inhibitörü/ARB + NSAİİ

NSAİİ’ler renal prostaglandin sentezini azaltırken ACE inhibitörü veya ARB glomerüler hemodinamiyi değiştirir. Özellikle hacim kaybı veya diüretik kullanımı varsa böbrek hasarı riski artabilir. (Villa-Zapata et al., 2021; Calvo et al., 2025).

25. ACE inhibitörü/ARB + diüretik + NSAİİ

“Triple whammy” olarak bilinen bu kombinasyon akut böbrek hasarı açısından önemlidir. 2025 tarihli sistematik derleme ve meta-analizde akut böbrek hasarı riski kombinasyonla yaklaşık iki kat artmıştır; kanıt kesinliği düşük olmakla birlikte ilişki klinik açıdan önemlidir. (Calvo et al., 2025).

26. ACE inhibitörü/ARB + trimetoprim

Trimetoprim renal potasyum atılımını azaltabilir. ACE inhibitörü veya ARB ile birlikte kullanıldığında özellikle böbrek fonksiyonu bozuk hastalarda hiperkalemi gelişebilir.

27. Beta bloker + verapamil

Her iki ilaç kalp hızını ve AV iletimini azaltır. Birlikte kullanım bradikardi, AV blok ve hipotansiyon riskini artırabilir.

28. Beta bloker + diltiazem

Diltiazem ile beta blokerlerin birlikte kullanılması kardiyak iletimi ve kalp hızını daha fazla azaltabilir.

29. Digoksin + verapamil

Verapamil P-gp aracılı digoksin taşınmasını etkileyerek digoksin düzeylerini artırabilir. Dar terapötik aralığı nedeniyle bu etkileşim önemlidir. (Soldin & Soldin, 2009).

30. Digoksin + amiodaron

Amiodaron digoksin maruziyetini artırabilir ve bradikardi dahil digoksin toksisitesi riskini yükseltebilir. (Butler et al., 2010).

31. Digoksin + diltiazem

Diltiazem digoksin düzeylerini ve bradikardi riskini artırabilir. Özellikle yaşlılarda ve böbrek fonksiyon bozukluğunda klinik izlem önemlidir. (Butler et al., 2010).

32. Nitrat + sildenafil

Sildenafil ve diğer PDE5 inhibitörleri nitratların hipotansif etkisini belirgin biçimde artırır. Organik nitratlarla birlikte kullanımları kontrendikedir. (U.S. Food and Drug Administration [FDA], 2024).

33. Nitrat + tadalafil

Tadalafil de PDE5 inhibitörü olduğundan nitratlarla birlikte ciddi hipotansiyon oluşturabilir. Kombinasyon kontrendikedir.

34. PDE5 inhibitörü + alfa bloker

Her iki ilaç kan basıncını düşürebildiğinden özellikle alfa bloker tedavisi yeni başlanmış hastalarda semptomatik hipotansiyon gelişebilir.

35. İvabradin + verapamil

Verapamil hem CYP3A4 inhibisyonu hem de kalp hızı üzerindeki etkisi nedeniyle ivabradinle birlikte kullanılmamalıdır.

36. İvabradin + diltiazem

Diltiazem de ivabradin maruziyetini ve bradikardi riskini artırabileceğinden birlikte kullanımından kaçınılır.

37. Sacubitril/valsartan + ACE inhibitörü

İki tedavinin birlikte kullanılması anjiyoödem riskini artırır. ACE inhibitöründen sacubitril/valsartana geçerken en az 36 saat ara verilmesi gerekir.

38. Digoksin + hipokalemi oluşturan diüretikler

Furosemid ve tiyazidler gibi diüretiklerin neden olduğu hipokalemi, digoksinin kardiyak toksisite potansiyelini artırabilir. Bu, doğrudan serum digoksin düzeyinden bağımsız farmakodinamik bir etkileşimdir. (Butler et al., 2010).

Lipid düşürücü ilaçlar

39. Simvastatin + güçlü CYP3A4 inhibitörü

Güçlü CYP3A4 inhibitörleri simvastatin maruziyetini artırabilir ve miyopati/rabdomiyoliz riskini yükseltebilir.

40. Simvastatin + verapamil

Verapamil simvastatin maruziyetini artırır. Bu nedenle birlikte kullanımda simvastatin dozunun sınırlandırılması gerekir.

41. Simvastatin + diltiazem

Diltiazem de simvastatin maruziyetini artırabilir ve kas toksisitesi riskini yükseltebilir.

42. Simvastatin/lovastatin + klaritromisin

Klaritromisin simvastatin ve lovastatin maruziyetini belirgin biçimde artırabilir. Sistematik derlemede bu statinlerle maruziyet artışının beş kattan fazla olabildiği ve rabdomiyoliz olgularının özellikle CYP3A4 üzerinden metabolize edilen statinlerde toplandığı gösterilmiştir. (Christensen et al., 2020).

43. Atorvastatin + klaritromisin

Klaritromisin atorvastatin maruziyetini de artırabilir; ancak etkileşim simvastatin/lovastatin kadar belirgin değildir. (Christensen et al., 2020).

44. Statin + gemfibrozil

Gemfibrozil ile statinlerin birlikte kullanılması miyopati ve rabdomiyoliz riskini artırır. Özellikle simvastatinle kombinasyondan kaçınılmalıdır.

45. Statin + siklosporin

Siklosporin bazı statinlerin sistemik maruziyetini belirgin şekilde artırabilir. Özellikle simvastatinle birlikte kullanım ciddi kas toksisitesi açısından önemlidir.

Psikiyatri ve nöroloji ilaçları

46. SSRI + MAO inhibitörü

SSRI ve MAO inhibitörlerinin birlikte kullanılması ciddi serotonin toksisitesi nedeniyle kontrendikedir.

47. SNRI + MAO inhibitörü

SNRI’lar da MAO inhibitörleriyle birlikte serotonin sendromu ve ciddi hipertansif reaksiyon riski oluşturabilir.

48. Tramadol + SSRI/SNRI

Tramadol serotonerjik aktivite gösterdiğinden SSRI veya SNRI ile birlikte serotonin toksisitesi ve nöbet riski artabilir.

49. Tramadol + MAO inhibitörü

Tramadol ile MAO inhibitörlerinin birlikte kullanımı ciddi serotonerjik toksisite nedeniyle kaçınılması gereken kombinasyonlardandır.

50. Dextromethorphan + serotonerjik antidepresan

Dextromethorphan serotonerjik aktivite gösterebildiği için özellikle yüksek dozlarda veya birden fazla serotonerjik ilaçla birlikte serotonin toksisitesine yol açabilir.

51. Dextromethorphan + MAO inhibitörü

Bu kombinasyon ciddi serotonerjik ve santral sinir sistemi etkileri nedeniyle kaçınılması gereken kombinasyonlardan biridir.

52. Bupropion + MAO inhibitörü

Bupropion ile MAO inhibitörlerinin birlikte kullanılması kontrendikedir. Tedaviler arasında uygun geçiş süresi gerekir.

53. Bupropion + CYP2D6 substratları

Bupropion CYP2D6’yı inhibe eder. Bu nedenle CYP2D6 ile metabolize edilen bazı antidepresanlar, antipsikotikler, beta blokerler ve diğer ilaçların maruziyetini değiştirebilir.

54. Tamoksifen + paroksetin

Paroksetin güçlü CYP2D6 inhibitörüdür ve tamoksifenin aktif metaboliti endoksifen oluşumunu azaltabilir. Bu nedenle tamoksifen kullanan hastalarda mümkünse güçlü CYP2D6 inhibitörlerinden kaçınmak tercih edilir. (Desmarais & Looper, 2010).

55. Tamoksifen + fluoksetin

Fluoksetin de güçlü CYP2D6 inhibitörüdür ve tamoksifen metabolizmasını etkileyebilir. (Desmarais & Looper, 2010).

56. Clozapine + fluvoxamine

Fluvoksamin clozapinin metabolizmasını belirgin biçimde inhibe ederek serum clozapine düzeyini yükseltebilir. Sedasyon, nöbet ve diğer toksisiteler açısından dikkat gerekir.

57. Clozapine + benzodiazepin

Clozapine ile benzodiazepinlerin birlikte kullanılması sedasyon ve santral sinir sistemi depresyonunu artırabilir. Özellikle tedavinin başlangıcında dikkatli izlem gerekir. (American Geriatrics Society Beers Criteria® Update Expert Panel, 2023).

58. Opioid + benzodiazepin

İki ilaç grubunun birlikte kullanılması sedasyon ve solunum depresyonunu artırır. Yaşlılarda ve yüksek dozlarda risk daha yüksektir. (American Geriatrics Society Beers Criteria® Update Expert Panel, 2023).

59. Metadon + diğer QT uzatan ilaçlar

Metadon QT aralığını uzatabilir. Başka QT uzatıcı ilaçların eklenmesi torsades de pointes riskini artırabilir.

60. Antipsikotik + QT uzatan ilaç

Haloperidol ve bazı diğer antipsikotiklerin QT uzatan ilaçlarla birlikte kullanılması QT uzaması ve torsades de pointes riskini artırabilir. Risk hipokalemi, hipomagnezemi, bradikardi ve yapısal kalp hastalığı ile daha da yükselir.

Antiepileptik ilaçlar

61. Valproat + lamotrijin

Valproat lamotrijinin metabolizmasını inhibe ederek lamotrijin maruziyetini artırır. Bu nedenle lamotrijin başlangıç ve doz artırımı daha yavaş yapılmalıdır.

62. Valproat + karbapenem

Meropenem, imipenem ve ertapenem gibi karbapenemler valproat düzeyini ciddi biçimde düşürebilir. 12 çalışmanın meta-analizinde ortalama serum valproat düzeyinde yaklaşık 44 mg/L azalma saptanmıştır; nöbet sıklığında da artış bildirilmiştir. (Chai et al., 2021).

63. Karbamazepin + hormonal kontraseptif

Karbamazepin enzim indüksiyonu yoluyla hormonal kontraseptiflerin etkinliğini azaltabilir.

64. Fenitoin + hormonal kontraseptif

Fenitoin de enzim indüksiyonu nedeniyle östrojen/progestin metabolizmasını artırarak kontraseptif etkinliği azaltabilir.

65. Fenobarbital + hormonal kontraseptif

Fenobarbital hormonal kontraseptif hormonlarının metabolizmasını artırarak kontraseptif başarısızlık riskini yükseltebilir.

66. Topiramat + hormonal kontraseptif

Etkileşim doz bağımlıdır. 50–200 mg/gün aralığında bazı farmakokinetik çalışmalarda anlamlı değişiklik görülmezken 200 mg/gün ve üzerindeki dozlarda etinilestradiol maruziyetinde azalma gösterilmiştir. (DailyMed, 2015).

67. Karbamazepin + warfarin

Karbamazepin warfarin metabolizmasını artırarak INR’nin düşmesine neden olabilir. Tedavinin başlatılması veya kesilmesi sırasında INR yakından izlenmelidir. (Wang et al., 2021).

Antibiyotikler ve diğer antimikrobiyaller

68. Tetrasiklin + kalsiyum

Kalsiyum tetrasiklinlerle kompleks oluşturarak antibiyotik emilimini azaltabilir. Süt ve kalsiyum preparatlarının kullanım zamanı ayrılmalıdır.

69. Tetrasiklin + demir

Demir tetrasiklinlerin gastrointestinal emilimini azaltabilir. İki preparatın aynı anda alınmaması gerekir.

70. Florokinolon + kalsiyum/demir/magnezyum

Florokinolonlar çok değerlikli katyonlarla kompleks oluşturur. Antasitler, demir, kalsiyum ve magnezyum içeren preparatlar antibiyotik emilimini azaltabilir.

71. Siprofloksasin + teofilin

Siprofloksasin teofilin metabolizmasını inhibe ederek serum teofilin düzeyini artırabilir. Teofilin toksisitesi taşikardi, tremor, kusma, aritmi ve nöbet şeklinde ortaya çıkabilir.

72. Makrolid + teofilin

Özellikle eritromisin bazı hastalarda teofilin metabolizmasını etkileyerek serum teofilin düzeyini artırabilir.

73. Metotreksat + trimetoprim/sülfametoksazol

Bu kombinasyon ciddi kemik iliği baskılanması, pansitopeni ve mukozit gibi ağır toksisitelerle ilişkilidir ve mümkün olduğunda kaçınılmalıdır.

74. Metotreksat + NSAİİ

NSAİİ’ler metotreksatın renal eliminasyonunu etkileyebilir. Etkileşimin klinik önemi özellikle yüksek doz metotreksat, böbrek yetmezliği veya başka risk faktörlerinde artar.

75. Linezolid + SSRI/SNRI

Linezolid MAO inhibisyonu nedeniyle serotonerjik antidepresanlarla teorik olarak serotonin sendromu riski taşır. Bununla birlikte 1.134 yaşlı hastanın incelendiği kohortta serotonin sendromu %0,5’in altında görülmüş ve antidepresan kullanımı riski belirgin artırmamıştır. Bu nedenle risk vardır ancak mutlak risk düşüktür. (Bai et al., 2022).

76. Linezolid + tiramin açısından zengin gıdalar

Linezolidin MAO inhibisyonu nedeniyle yüksek miktarda tiramin içeren gıdalar kan basıncında artışa neden olabilir. Özellikle büyük miktarlarda fermente veya olgunlaştırılmış ürün tüketiminden kaçınılması önerilir.

77. Flukonazol + sülfonilüre

Flukonazol bazı sülfonilürelerin metabolizmasını azaltarak hipoglisemi riskini artırabilir.

78. Rifampisin + hormonal kontraseptif

Rifampisin güçlü enzim indüksiyonu nedeniyle hormonal kontraseptiflerin etkinliğini azaltabilir.

79. Rifampisin + azol antifungal

Rifampisin, bazı azol antifungallerin metabolizmasını hızlandırarak serum düzeylerini belirgin biçimde düşürebilir ve antifungal etkinliği bozabilir.

Diyabet ve endokrinoloji

80. İnsülin + beta bloker

Beta blokerler hipogliseminin taşikardi ve tremor gibi adrenerjik belirtilerini maskeleyebilir. Bu nedenle hipogliseminin fark edilmesi gecikebilir.

81. Sülfonilüre + beta bloker

Beta blokerler sülfonilüre kaynaklı hipogliseminin bazı uyarıcı belirtilerini maskeleyebilir.

82. SGLT2 inhibitörü + insülin

Birlikte kullanım hipoglisemi riskini artırabilir. Bununla birlikte insülin dozunun gereğinden fazla azaltılması öglisemik diyabetik ketoasidoz riskini artırabileceğinden insülin değişiklikleri dikkatli yapılmalıdır.

83. SGLT2 inhibitörü + sülfonilüre

Sülfonilüre ile birlikte kullanımda hipoglisemi riski artabilir.

84. SGLT2 inhibitörü + yoğun diüretik tedavi

SGLT2 inhibitörlerinin oluşturduğu ozmotik diürez, özellikle loop diüretiklerle birlikte hacim kaybı ve hipotansiyon riskini artırabilir.

85. Metformin + iyotlu kontrast

Buradaki temel sorun doğrudan kontrastın metforminle toksik reaksiyona girmesi değildir. Kontrast sonrası böbrek fonksiyonunun bozulması metformin birikimine ve laktik asidoz riskine yol açabilir. Bu nedenle yönetim eGFR, kontrast uygulama yolu ve hastanın eşlik eden risklerine göre belirlenmelidir. (FDA, 2019).

Gastroenteroloji, immünsüpresanlar ve diğer önemli etkileşimler

86. Allopurinol + azatiyoprin

Allopurinol ksantin oksidazı inhibe ederek azatiyoprin metabolitlerinin birikmesine ve ciddi kemik iliği baskılanmasına neden olabilir. Kombinasyon gerekiyorsa azatiyoprin dozu önemli ölçüde azaltılmalı ve hematolojik takip yapılmalıdır.

87. Kolşisin + klaritromisin

Klaritromisin CYP3A4 ve P-gp inhibisyonu yoluyla kolşisin maruziyetini ciddi biçimde artırabilir. Ağır ve hatta ölümcül kolşisin toksisitesi bildirildiğinden bu kombinasyon özellikle önemlidir. (Terkeltaub et al., 2011).

88. Kolşisin + siklosporin

Siklosporin P-gp ve CYP3A4 üzerinden kolşisin maruziyetini artırabilir ve ciddi toksisite riskini yükseltebilir. (Terkeltaub et al., 2011).

89. Takrolimus + azol antifungal

Azol antifungaller takrolimus metabolizmasını inhibe ederek kan düzeyini yükseltebilir. Nefrotoksisite ve nörotoksisite açısından takrolimus düzeyi yakından izlenmelidir.

90. Takrolimus + klaritromisin

Klaritromisin takrolimus metabolizmasını güçlü biçimde inhibe ederek takrolimus düzeyini artırabilir.

91. Takrolimus + rifampisin

Rifampisin takrolimus metabolizmasını artırarak kan düzeyini düşürebilir. Bu durum transplant hastasında immünsüpresyonun yetersiz kalmasına neden olabilir.

92. Takrolimus + greyfurt

Greyfurt intestinal CYP3A4 ve taşıyıcı sistemler üzerinden takrolimus maruziyetini artırabilir. Düzenli greyfurt tüketimi takrolimus kullanan hastalarda uygun değildir.

93. Siklosporin + NSAİİ

Siklosporinin nefrotoksik etkisi NSAİİ’lerin renal hemodinami üzerindeki etkileriyle birleşebilir ve böbrek fonksiyon bozukluğu riskini artırabilir.

94. Tetrasiklin + izotretinoin

İki ilaç birlikte kullanıldığında intrakraniyal hipertansiyon/pseudotümör serebri riski artabilir. Şiddetli baş ağrısı veya görme bozukluğu gelişmesi durumunda değerlendirme gerekir.

95. Lityum + NSAİİ

NSAİİ’ler lityumun renal klirensini azaltarak serum lityum düzeyini artırabilir. Bu, lityum toksisitesinin klasik ve klinik açıdan önemli nedenlerinden biridir. (Finley, 2016; Scherf-Clavel et al., 2020).

96. Lityum + tiazid diüretik

Tiazid diüretikleri renal sodyum kaybı üzerinden lityum geri emilimini artırarak serum lityum düzeyini yükseltebilir. (Finley, 2016).

97. Lityum + ACE inhibitörü/ARB

ACE inhibitörleri ve ARB’ler bazı hastalarda lityum renal klirensini azaltabilir. Etkileşimin derecesi değişken olduğundan serum lityum ve böbrek fonksiyonunun izlenmesi gerekir. (Finley, 2016).

98. Levotiroksin + kalsiyum

Kalsiyum preparatları levotiroksinin gastrointestinal emilimini azaltabilir. Kullanım zamanlarının ayrılması gerekir. (Wiesner et al., 2021; Liu et al., 2023).

99. Levotiroksin + demir

Demir preparatları levotiroksin emilimini azaltabilir. Aynı anda alınmaları tedavinin biyoyararlanımını düşürebilir. (Wiesner et al., 2021; Liu et al., 2023).

100. Levotiroksin + kahve/soya/yüksek lifli beslenme

Kahve, soya ve yüksek miktarda lif içeren beslenme levotiroksin emilimini azaltabilir. Sistematik derlemelerde bu etkileşimler gösterilmiş olmakla birlikte kanıtın her gıda için aynı güçte olmadığı vurgulanmaktadır. Düzenli kullanım ve ilaç–besin zamanlamasının standardize edilmesi önemlidir. (Wiesner et al., 2021).

İlaç etkileşimlerinin klinik olarak değerlendirilmesi

Bir ilaç etkileşiminin yalnızca bir veri tabanında “etkileşim” olarak görünmesi, kombinasyonun her hastada kontrendike olduğu anlamına gelmez. Etkileşimin klinik önemi; kullanılan doz, tedavi süresi, böbrek ve karaciğer fonksiyonları, yaş, eşlik eden hastalıklar ve aynı anda kullanılan diğer ilaçlara göre değişir.

Özellikle warfarin ve DOAK’larda etkileşimlerin mekanizması birbirinden farklıdır. Warfarin etkileşimlerinde CYP2C9 başta olmak üzere metabolizma ve INR değişiklikleri önem taşırken, DOAK’larda P-gp ve bazı ilaçlarda CYP3A4 inhibitör/indükleyicileri öne çıkar. Bu nedenle “bütün kan sulandırıcılar aynı şekilde etkilenir” şeklindeki genellemeler doğru değildir. (Wang et al., 2021; Mar et al., 2022).

Kanama açısından da yalnızca ilaç düzeyindeki değişikliklere bakmak yeterli değildir. Antikoagülan + antiplatelet, antikoagülan + NSAİİ veya SSRI + NSAİİ gibi kombinasyonlarda ilaçların farmakolojik etkileri birbirine eklenebilir. SSRI ve NSAİİ kombinasyonu üzerine yapılan 2023 meta-analizinde gastrointestinal kanama riski SSRI tek başına kullanıma kıyasla anlamlı derecede yüksek bulunmuştur. (Haghbin et al., 2023).

Lityum, digoksin, takrolimus ve bazı antiepileptiklerde ise dar terapötik aralık nedeniyle etkileşimler daha dikkatli ele alınmalıdır. Lityum açısından NSAİİ’ler, tiazid diüretikleri ve renin-anjiyotensin sistemi ilaçları özellikle önemlidir. (Finley, 2016).

İlaç–gıda etkileşimlerinde de bütün gıdaları aynı kategoriye koymak doğru değildir. Örneğin levotiroksinde kalsiyum, demir, kahve ve bazı besin bileşenleri emilimi etkileyebilirken, warfarin kullanan bir hastada K vitamini içeren sebzelerin tamamen yasaklanması yerine K vitamini tüketiminin düzenli tutulması daha doğru yaklaşımdır. Levotiroksin–gıda ilişkisine ilişkin sistematik derlemeler, etkileşimin özellikle kullanım zamanlamasıyla yönetilebileceğini göstermektedir. (Wiesner et al., 2021; Liu et al., 2023).

Bu nedenle ilaç etkileşimleri değerlendirilirken en doğru yaklaşım, yalnızca “birlikte kullanılabilir mi?” sorusunu sormak değil; etkileşimin mekanizmasını, klinik sonucunu, hastaya özgü risk faktörlerini ve gerekli izlem yöntemini birlikte değerlendirmektir.

Kaynaklar:

1. American Geriatrics Society Beers Criteria® Update Expert Panel. (2023). American Geriatrics Society 2023 updated AGS Beers Criteria® for potentially inappropriate medication use in older adults. Journal of the American Geriatrics Society, 71(7), 2052–2081. https://doi.org/10.1111/jgs.18372
2. Bai, A. D., Showler, A., Burry, L., Stein, M. R., Ma, S., & Choi, H. Y. (2023). Association of linezolid with risk of serotonin syndrome in patients receiving antidepressants. JAMA Network Open, 6(1), e2247420. https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2022.47426
3. Calvo, D. M., Saiz, L. C., Leache, L., Celaya, M. C., & Gutiérrez-Valencia, M. (2025). Acute kidney injury and morbi-mortality associated with “triple whammy” combination: Systematic review and meta-analysis. British Journal of Clinical Pharmacology, 91(11), 3031–3041. https://doi.org/10.1002/bcp.70263
4. Capiau, A., et al. (2023). Drug-drug interactions with direct oral anticoagulants: Development of a consensus list for ambulatory care. European Journal of Clinical Pharmacology, 79, 364–374. https://doi.org/10.1007/s11096-022-01511-7
5. Chai, P. Y.-C., Chang, C.-T., Chen, Y.-H., Chen, H.-Y., & Tam, K.-W. (2021). Effect of drug interactions between carbapenems and valproate on serum valproate concentration: A systematic review and meta-analysis. Expert Opinion on Drug Safety, 20(2), 215–223. https://doi.org/10.1080/14740338.2021.1865307
6. Christensen, M. M. H., Haastrup, M. B., Øhlenschlaeger, T., Esbech, P., Pedersen, S. A., Dunvald, A.-C. B., Stage, T. B., Henriksen, D. P., & Pedersen, A. J. T. (2020). Interaction potential between clarithromycin and individual statins—A systematic review. Basic & Clinical Pharmacology & Toxicology, 126(4), 307–317. https://doi.org/10.1111/bcpt.13343
7. Desmarais, J. E., & Looper, K. J. (2010). Interactions between tamoxifen and antidepressants via cytochrome P450 2D6. Journal of Clinical Psychiatry, 71(5), 649–655.
8. Finley, P. R. (2016). Drug interactions with lithium: An update. Clinical Pharmacokinetics, 55(8), 925–941. https://doi.org/10.1007/s40262-016-0370-y
9. Haghbin, H., Zakirkhodjaev, N., Husain, F. F., Lee-Smith, W., & Aziz, M. (2023). Risk of gastrointestinal bleeding with concurrent use of NSAID and SSRI: A systematic review and network meta-analysis. Digestive Diseases and Sciences, 68(5), 1975–1982. https://doi.org/10.1007/s10620-022-07788-y
10. Liu, H., Lu, M., Hu, J., Fu, G., Feng, Q., Sun, S., & Chen, C. (2023). Medications and food interfering with the bioavailability of levothyroxine: A systematic review. Therapeutics and Clinical Risk Management, 19, 687–701. https://doi.org/10.2147/TCRM.S414460
11. Mar, P. L., Gopinathannair, R., Gengler, B. E., Chung, M. K., Perez, A., Dukes, J., Ezekowitz, M. D., Lakkireddy, D., Lip, G. Y. H., Miletello, M., Noseworthy, P. A., Reiffel, J., Tisdale, J. E., & Olshansky, B. (2022). Drug interactions affecting oral anticoagulant use. Circulation: Arrhythmia and Electrophysiology, 15(6), e007956. https://doi.org/10.1161/CIRCEP.121.007956
12. Scherf-Clavel, M., et al. (2020). Drug-drug interactions between lithium and cardiovascular as well as anti-inflammatory drugs. Pharmacopsychiatry.
13. Terkeltaub, R., Furst, D. E., Digiacinto, K., Kook, K. A., & Davis, M. W. (2011). Novel evidence-based colchicine dose-reduction algorithm to predict and prevent colchicine toxicity in the presence of cytochrome P450 3A4/P-glycoprotein inhibitors. Arthritis & Rheumatism, 63(8), 2226–2237. https://doi.org/10.1002/art.30389
14. S. Food and Drug Administration. (2019). Iodinated contrast media prescribing information: Metformin drug interaction and renal function recommendations.
15. S. Food and Drug Administration. (2024). Nitroglycerin prescribing information.
16. Villa-Zapata, L., Carhart, B. S., Horn, J. R., Hansten, P. D., Subbian, V., Gephart, S., Tan, M., Romero, A., & Malone, D. C. (2021). Serum potassium changes due to concomitant ACEI/ARB and spironolactone therapy: A systematic review and meta-analysis. American Journal of Health-System Pharmacy, 78(24), 2245–2255. https://doi.org/10.1093/ajhp/zxab215
17. Wang, M., Zeraatkar, D., Obeda, M., Lee, M., Garcia, C., Nguyen, L., Agarwal, A., Al-Shalabi, F., Benipal, H., Ahmad, A., Abbas, M., Vidug, K., & Holbrook, A. (2021). Drug-drug interactions with warfarin: A systematic review and meta-analysis. British Journal of Clinical Pharmacology, 87(11), 4051–4100. https://doi.org/10.1111/bcp.14833
18. Wiesner, A., Gajewska, D., & Paśko, P. (2021). Levothyroxine interactions with food and dietary supplements—A systematic review. Pharmaceuticals, 14(3), 206. https://doi.org/10.3390/ph14030206