Mamografi taramasının riskleri ve faydaları

Dr. Bahattin İLTER

Mamografi taraması yaptırması gerekan kadınlar arasında sosyal medyanın da etkisiyle mamografinin zararlı olduğuna dair efsaneler dolaşması üzerine bu araştırmayı yapma gereği hissedilmiştir.

Mamografinin faydaları ve olası zararları, kadının yaşı, tarama sıklığı ve kişisel risk faktörlerine göre değişiklik gösterir. Genel olarak 40-50 yaş ve üzeri kadınlarda faydalar, risklerden belirgin şekilde ağır basmaktadır. Modern dijital mamografiler oldukça düşük doz radyasyon kullandığı için, tarama sırasında maruz kalınan radyasyon miktarı birkaç aylık doğal çevre radyasyonuna eşdeğerdir ve bu risk son derece küçüktür. Bilimsel çalışmalar, radyasyonun neden olabileceği zararları net sayılarla ortaya koymuştur.

2022 yılında Radiographics dergisinde J. Grimm ve arkadaşları tarafından yayınlanan Benefits and Risks of Mammography Screening in Women Ages 40 to 49 Years makalede 40–49 yaş arasındaki kadınlarda mammografi taramasının yarar ve riskleri değerlendirilmiş ve mammografide kullanılan radyasyon dozunun oldukça düşük olduğunu ve radyasyona bağlı kanser riskinin çok az olduğunu belirtmektedir. Buna karşılık, erken teşhis sayesinde elde edilen yararın bu küçük riskten daha fazla olduğu ifade edilmektedir. Makalenin sonucunda, 40–49 yaş arasındaki kadınlarda mammografi taramasının meme kanserine bağlı ölümleri azaltabildiği ve genel olarak yararlı bir tarama yöntemi olduğu sonucuna varılmıştır. Ancak tarama kararının her kadın için bireysel risk faktörleri göz önünde bulundurularak verilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Aile öyküsü, genetik yatkınlık ve meme yoğunluğu gibi faktörlerin tarama stratejisini etkileyebileceği belirtilmiştir.

İngiltere’de NHS Ulusal Tarama Programı  tarafından yapılan Meme taramasında dijital mamografi ile radyasyon riski çalışmasında dijital mamografide tarama yapılan kadın başına kanser riskinin 49.000-98.000’de 1 olduğu, bir kadının 50 yaşından 71. yaş gününe kadar 7 tarama muayenesinin tamamına katılması durumunda radyasyona bağlı kanser riski 7.000’de 1 ile 14.000’de 1 arasında olduğu, radyasyona bağlı kanserlerin neden olduğu ölümlerin sayısının, tarama nedeniyle kurtarılan hayatların sayısından yaklaşık 150 kat daha az olduğu tespit edilmiştir.

BJC(British Journal Of Cancer) dergisinde 2011 yılında Gelder ve arkadaşları tarafından yayınlanan Population-based mammography screening below age 50: balancing radiation-induced vs prevented breast cancer deaths makalesinde yapılan çalışmalar sonucunda Hollanda’da ölçülen, tarama başına ortalama 1,3 mGy’lik glandüler dozda radyasyon ile , 50 ila 74 yaşları arasındaki iki yılda bir yapılan mamografi taramasının, taramadan kaynaklanan ortalama 100.000 kadın başına 1,6 meme kanseri ölümüne neden olacağı, bu tarama ile aynı 100.000 kişilik popülasyonda 1121 ölümden korunabileceği tespit edilmiştir. Aynı şekilde tarama için alt yaş sınırının 40–74 yaşındaki kadınları da kapsayacak şekilde ilerletilmesi halinde , iki yılda bir yapılan taramada tarama programı ile 100.000 kadın başına 3.7 civarında tarama kaynaklı meme kanserine denede olabileceği ancak bu 100.000 kişi içerisinde taranmasaydı kanserden ölebilecek kişi sayısının ise 1302 olabileceği tespit edilmiştir.

Taramanın en büyük yararı, meme kanserine bağlı ölüm riskini azaltmasıdır. Güvenilir çalışmalar, düzenli mamografi ile ölüm oranlarının %15 ile %40 arasında düştüğünü göstermektedir. Özellikle 50-69 yaş grubunda 2 yılda bir tarama yapıldığında, her 1.000 kadında ortalama 1-3 ölümü engellemek mümkündür. 40’lı yaşlarda başlandığında da fayda vardır ancak bu yaşlarda yanlış pozitif sonuçlar ve gereksiz kaygılar biraz daha sık görülebilir.

Radyasyon dışında iki önemli zarar konusu vardır: Yanlış pozitif sonuçlar ve aşırı teşhis. Yanlış pozitif sonuçlar ek testlere, biyopsilere ve geçici kaygıya yol açar. Aşırı teşhis ise hiç semptom vermeyecek veya çok yavaş ilerleyecek kanserlerin tespit edilip tedavi edilmesidir. Tahminlere göre 2 yılda bir taramada aşırı teşhis oranı yaklaşık %15-20 civarındadır. Bu da her 7-8 tespit edilen kanserden birinin “gereksiz” tedavi anlamına gelebileceğini gösterir. Özellikle 70 yaş üstünde bu oran artar çünkü diğer sağlık sorunları nedeniyle yaşam süresi sınırlı olabilir.

40-74 yaş arası ortalama risk taşıyan kadınlarda mamografinin faydaları, olası zararlarından oldukça fazladır. Uluslararası sağlık otoriteleri ve uzmanlar da bu nedenle düzenli taramayı önermektedir. Ancak karar tamamen bireyseldir. Ailede meme kanseri öyküsü, meme yoğunluğu veya başka risk faktörleriniz varsa doktorunuzla birlikte en uygun tarama planını belirlemeniz en doğru yaklaşımdır.

 

Kaynaklar:

1. Grimm LJ, Avery CS, Hendrick E, Baker JA. Benefits and Risks of Mammography Screening in Women Ages 40 to 49 Years. J Prim Care Community Health. 2022 Jan-Dec;13:21501327211058322. doi: 10.1177/21501327211058322. PMID: 35068237; PMCID: PMC8796062.
2. NHS, Meme taramasında dijital mamografi ile radyasyon riski
3. de Gelder, R., Draisma, G., Heijnsdijk, E. et al.Population-based mammography screening below age 50: balancing radiation-induced vs prevented breast cancer deaths. Br J Cancer 104, 1214–1220 (2011). https://doi.org/10.1038/bjc.2011.67