Antibiyotikler Günün Hangi Saatinde Alınmalıdır?
Antibiyotikler, bakterilerin neden olduğu enfeksiyonların tedavisinde kullanılan ilaçlardır. Doğru antibiyotiğin seçilmesi kadar, doğru dozda, doğru aralıklarla ve önerilen süre boyunca kullanılması da tedavinin başarısını doğrudan etkiler.
Toplumda antibiyotik kullanımıyla ilgili en yaygın yanlış inanışlardan biri, bütün antibiyotiklerin aç karnına veya tok karnına alınması gerektiğidir. Gerçekte ise antibiyotiklerin kullanım zamanı, ilacın etken maddesine, farmasötik formuna, emilim özelliklerine ve mide-bağırsak tolerabilitesine göre değişir.
Bir antibiyotiğin yanlış zamanda alınması;
- kandaki ilaç düzeyinin yeterince yükselmemesine,
- tedavinin başarısız olmasına,
- yan etki riskinin artmasına,
- bazı durumlarda antibiyotik direncinin gelişmesine katkıda bulunabilecek uygunsuz ilaç maruziyetine
neden olabilir.Bu nedenle antibiyotiklerde en önemli ilke, hekimin reçete ettiği kullanım şekline ve ürün prospektüsüne uymaktır.
Antibiyotiklerde Kullanım Saati Neden Önemlidir?
Antibiyotiklerin çoğunda asıl önemli olan yalnızca sabah veya akşam alınmaları değildir.
Daha önemli olan noktalar şunlardır:
- Doz aralıklarına uyulması
- Tedavi süresinin tamamlanması
- Besinlerle olan etkileşimlerin bilinmesi
- Emilimi azaltabilecek ürünlerden kaçınılması
Örneğin “günde iki kez” reçete edilen bir antibiyotiğin mümkün olduğunca yaklaşık 12 saat arayla, “günde üç kez” reçete edilen bir antibiyotiğin ise yaklaşık 8 saat arayla alınması, kandaki antibiyotik düzeyinin tedavi edici aralıkta kalmasına yardımcı olur. Bununla birlikte bazı antibiyotiklerde farklı dozlama şemaları uygulanabilir; reçete edilen programa uyulmalıdır.
Penisilin Grubu Antibiyotikler
Penisilinler en uzun süredir kullanılan antibiyotik gruplarından biridir.
Sık kullanılan etken maddeler:
- Penisilin V (Fenoksimetilpenisilin)
- Amoksisilin
- Ampisilin
- Amoksisilin/Klavulanik Asit
- Flukloksasilin
Her birinin besinlerle ilişkisi farklıdır.
Amoksisilin
Amoksisilinin emilimi besinlerden belirgin şekilde etkilenmez. Bu nedenle aç veya tok kullanılabilir. Mide hassasiyeti gelişen hastalarda yemekle birlikte alınması tolere edilmesini kolaylaştırabilir.
Amoksisilin/Klavulanik Asit
Bu kombinasyonun öğünün başlangıcında alınması sıklıkla önerilir.
Bunun başlıca nedenleri:
- klavulanik asidin gastrointestinal yan etkilerini azaltmaya yardımcı olmak,
- ilacın tolere edilebilirliğini artırmaktır.
Ampisilin
Ampisilinin emilimi besinlerden etkilenebilir.
Bu nedenle çoğu oral preparat için aç karnına kullanım önerilir.
Sefalosporinler
Sefalosporinler de sık reçete edilen antibiyotik gruplarındandır.
Örnek etken maddeler:
- Sefaleksin
- Sefuroksim aksetil
- Sefiksim
- Sefpodoksim
- Sefdinir
Bu grup içinde de besinlerle ilişki değişkenlik gösterir.
Örneğin:
- Sefuroksim aksetilin emilimi yemekle birlikte arttığından genellikle öğün sonrasında alınması önerilir.
- Sefaleksin ise aç veya tok kullanılabilir.
Dolayısıyla “bütün sefalosporinler aynı şekilde kullanılır” demek doğru değildir.
Makrolid Antibiyotikler
Makrolidler, özellikle solunum yolu enfeksiyonlarında sık kullanılan antibiyotiklerdir.
Başlıca etken maddeler:
- Azitromisin
- Klaritromisin
- Eritromisin
Azitromisin
Azitromisinde kullanım önerisi preparata göre değişebilir.Örneğin bazı kapsül formülasyonlarında aç karnına kullanım önerilirken, tablet veya süspansiyon formlarında besinlerle birlikte kullanım mümkün olabilir. Bu nedenle ürün bilgisine uyulmalıdır.
Klaritromisin
Klaritromisin çoğu formunda aç veya tok alınabilir.Uzatılmış salımlı tabletlerde ise yemekle birlikte kullanım önerilebilir.
Eritromisin
Eritromisinin bazı tuz formları aç karnına daha iyi emilirken, mide yakınmaları gelişen hastalarda yemekle birlikte kullanım tercih edilebilir. Kullanılan preparatın özellikleri önemlidir.
Tetrasiklin Grubu Antibiyotikler
Bu grup ilaçlar:
- Doksisiklin
- Tetrasiklin
- Minosiklin
gibi etken maddeleri içerir.
Bu antibiyotiklerde besinlerden çok, kalsiyum, magnezyum, alüminyum, demir ve çinko gibi çok değerlikli katyonlarla etkileşim önemlidir.
Bu mineraller ilaçla çözünmeyen kompleksler oluşturarak emilimi belirgin şekilde azaltabilir.
Dikkat Edilmesi Gereken Ürünler
- Süt
- Yoğurt
- Peynir
- Kalsiyum takviyeleri
- Demir preparatları
- Magnezyum içeren antiasitler
- Çinko preparatları
Bu ürünlerle antibiyotik arasında yeterli zaman aralığı bırakılması gerekir. Kesin süre kullanılan ilaca göre değiştiğinden ürün bilgisi esas alınmalıdır.
Doksisiklin
Doksisiklin, mide tahrişi ve yemek borusunda irritasyona neden olabilir.
Bu nedenle:
- yeterli miktarda su ile alınmalı,
- aldıktan hemen sonra yatılmamalıdır.
Bazı hastalarda mide yakınmalarını azaltmak amacıyla hafif bir öğünle birlikte alınabilir; ancak süt ürünleri ve mineral takviyeleriyle eş zamanlı kullanılmamalıdır.
Florokinolon Grubu Antibiyotikler
Bu gruba örnek olarak:
- Siprofloksasin
- Levofloksasin
- Moksifloksasin
verilebilir.
Bu antibiyotiklerde de kalsiyum, demir, magnezyum ve çinko içeren ürünlerle etkileşim önemli bir konudur.
Özellikle:
- antiasitler,
- mineral takviyeleri,
- bazı multivitamin preparatları
emilimi azaltabilir.
Bu nedenle bu ürünlerle birlikte kullanılmamalı ve önerilen zaman aralıklarına uyulmalıdır.
Nitroimidazoller
Bu grupta en sık kullanılan etken madde Metronidazol olup, ayrıca tinidazol de benzer özellikler gösterir.
Tok Karnına Kullanım
Metronidazol mide bulantısına neden olabileceğinden birçok hastada yemekle birlikte alınması daha iyi tolere edilir.
Alkol Kullanımı
Metronidazol kullanırken alkol tüketiminden kaçınılmalıdır. Bunun nedeni, bazı kişilerde bulantı, kusma, yüzde kızarma, çarpıntı ve rahatsızlık hissi gibi istenmeyen reaksiyonların ortaya çıkabilmesidir. İlacın kesilmesinden sonra ne kadar süre alkol alınmaması gerektiği kullanılan etken maddeye ve ürün bilgisine göre değişebilir.
Antibiyotikler Sütle Alınabilir mi?
Bu sorunun tek bir cevabı yoktur.Bazı antibiyotiklerde süt önemli bir sorun oluşturmazken, özellikle:
- tetrasiklinler,
- florokinolonlar
gibi gruplarda süt ve kalsiyum içeren ürünler emilimi azaltabilir.Dolayısıyla antibiyotiğin hangi gruba ait olduğu bilinmeden genel bir öneride bulunmak doğru değildir.
Antibiyotikler Aç Karnına Daha mı Etkilidir?
Hayır.Bu, antibiyotiğe göre değişir.Bazıları aç karnına daha iyi emilir.Bazılarının emilimi besinlerden etkilenmez.Bazılarının ise yemekle birlikte alınması önerilir.Dolayısıyla antibiyotiklerde tek tip bir kullanım kuralı bulunmamaktadır.
Doz Atlanırsa Ne Yapılmalıdır?
Antibiyotiklerde doz atlandığında uygulanacak yaklaşım kullanılan ilaca bağlıdır.Genel olarak:
- Hatırlanır hatırlanmaz alınabilir.
- Bir sonraki doz zamanı yaklaşmışsa unutulan doz atlanır.
- Çift doz alınmamalıdır.
Ancak uzun yarı ömürlü antibiyotikler veya günde tek doz kullanılan preparatlar için farklı öneriler bulunabileceğinden ürün bilgisi veya sağlık profesyonelinin önerisi dikkate alınmalıdır.
Antibiyotik Kullanırken En Sık Yapılan Hatalar
Toplumda en sık karşılaşılan yanlış uygulamalar şunlardır:
- Şikâyetler düzelince tedaviyi erken bırakmak.
- Başkasına ait antibiyotiği kullanmak.
- Viral enfeksiyonlarda antibiyotik istemek veya kullanmak.
- Dozları düzensiz saatlerde almak.
- Kalsiyum veya demir preparatlarıyla etkileşimleri göz ardı etmek.
- Antibiyotik kullanırken gelişen ciddi alerjik belirtileri önemsememek.
- Hekim önerisi olmadan kalan antibiyotikleri daha sonra tekrar kullanmak.
Antibiyotiklerin bilinçli kullanımı yalnızca bireysel tedavi başarısı açısından değil, toplumda antibiyotik direncinin yavaşlatılması açısından da büyük önem taşır.