Artralji Nedir? Eklem Ağrısı Neden Olur?

Eklem ağrısı, günlük yaşamda oldukça sık karşılaşılan yakınmalardan biridir ve tıbbi terminolojide artralji olarak adlandırılır. Artralji, en temel anlamıyla bir veya daha fazla eklemde hissedilen ağrıyı tanımlar. Bununla birlikte, hastanın “eklemim ağrıyor” şeklinde tarif ettiği her yakınmanın kaynağı doğrudan eklemin kendisi olmayabilir. Tendonlar, bursalar, bağlar, kaslar ve eklem çevresindeki diğer yumuşak dokular da eklem bölgesinde hissedilen ağrıya yol açabilir. Bu nedenle artralji değerlendirilirken ağrının gerçekten eklem içinden mi, yoksa eklem çevresindeki yapılardan mı kaynaklandığının belirlenmesi tanısal sürecin ilk önemli basamaklarından biridir (Foster et al., 2023; Pujalte & Albano-Aluquin, 2015).

Artralji tek başına belirli bir hastalığı ifade etmez. Aynı yakınma travma veya aşırı kullanım sonrasında, osteoartrit gibi dejeneratif eklem hastalıklarında, romatoid artrit gibi inflamatuvar romatizmal hastalıklarda, kristal birikimine bağlı hastalıklarda veya bazı enfeksiyonlarla ilişkili olarak ortaya çıkabilir. Bu nedenle “artralji” tanımı, ağrının varlığını ifade ederken, ağrının nedenini ortaya koymak için ayrıca klinik değerlendirme yapılmasını gerektirir. Özellikle birden fazla eklemde ağrı söz konusu olduğunda ağrının başlangıç zamanı, tutulan eklemlerin dağılımı, inflamasyon bulguları ve eşlik eden sistemik belirtiler ayırıcı tanının şekillenmesinde belirleyicidir (Richie & Francis, 2003; Foster et al., 2023).

Artralji ile artrit arasındaki fark

Artralji ile artrit arasındaki ayrım klinik açıdan önemlidir. Artralji eklem ağrısını tanımlayan bir semptomdur; artrit ise eklemde inflamasyonun bulunduğu klinik bir durumu ifade eder. İnflamasyon geliştiğinde eklemde şişlik, ısı artışı, hassasiyet ve hareket kısıtlılığı gibi bulgular ortaya çıkabilir. Özellikle sinovit olarak adlandırılan eklem içi inflamasyonda eklem şişliği ve ısı artışı değerlendirmede önemli ipuçlarıdır (Foster et al., 2023; Pujalte & Albano-Aluquin, 2015).

Bu ayrım klinik değerlendirmede yalnızca ağrının varlığına bakılarak yapılmaz. Örneğin romatoid artritte eklem ağrısına sabahları belirginleşen ve uzun süren tutukluk, şişlik ve birden fazla eklemde simetrik tutulum eşlik edebilir. Osteoartritte ise ağrı çoğunlukla eklemin kullanılmasıyla belirginleşir ve hastalığın ilerleyen dönemlerinde hareket kısıtlılığı eşlik edebilir. Bununla birlikte klinik bulgular hastalıklar arasında tamamen birbirinden bağımsız değildir; bu nedenle ağrının niteliği, süresi ve eşlik eden bulgular birlikte değerlendirilmelidir (Pujalte & Albano-Aluquin, 2015; Foster et al., 2023).

Artralji neden olur?

Artraljinin nedenleri oldukça geniş bir yelpazeye sahiptir. Travma, burkulma, tekrarlayan hareketler ve eklemin aşırı kullanılması özellikle tek bir eklemde ortaya çıkan ağrının sık nedenleri arasındadır. Bunun yanında ağrı eklem çevresindeki tendon, bursa veya diğer yumuşak dokulardan kaynaklanabilir. Bu nedenle fizik muayenede yalnızca eklem hattının değil, çevre dokuların ve eklem hareketlerinin de değerlendirilmesi gerekir (Foster et al., 2023; Richie & Francis, 2003).

Osteoartrit, özellikle kronik eklem ağrısının önemli nedenlerinden biridir. Hastalık eklem kıkırdağı, subkondral kemik ve eklem çevresindeki dokularda meydana gelen yapısal değişikliklerle ilişkilidir. Osteoartrite bağlı ağrı çoğunlukla eklemin kullanılmasıyla artar ve özellikle diz, kalça, el eklemleri ve omurga gibi yük taşıyan veya sık kullanılan bölgelerde görülür. Sabah tutukluğu inflamatuvar artritlere kıyasla genellikle daha kısa sürer; eklemde hareket kısıtlılığı ve zaman içinde fonksiyon kaybı gelişebilir (Pujalte & Albano-Aluquin, 2015).

Artraljinin bir diğer önemli grubu inflamatuvar romatizmal hastalıklardır. Romatoid artrit, psöriyatik artrit, spondiloartritler ve sistemik lupus eritematozus gibi hastalıklarda eklem ağrısı hastalığın klinik belirtilerinden biri olabilir. Bu hastalıklarda ağrıya eklem şişliği, uzun süren sabah tutukluğu, hareket kısıtlılığı veya yorgunluk, ateş, cilt bulguları, göz yakınmaları ve ağız yaraları gibi eklem dışı belirtiler eşlik edebilir. Özellikle ağrının birden fazla eklemde görülmesi ve inflamatuvar özellikler taşıması, romatolojik hastalıkların araştırılmasını gerektirebilir (Richie & Francis, 2003; Foster et al., 2023).

Kristal birikimine bağlı artritler de akut eklem ağrısının önemli nedenleri arasındadır. Gut hastalığında monosodyum ürat kristallerinin eklem içinde birikmesi inflamatuvar yanıt oluşturarak genellikle ani başlayan, şiddetli ağrı ve eklem şişliğiyle seyreden ataklara yol açabilir. Kalsiyum pirofosfat kristallerinin birikimiyle ortaya çıkan CPPD hastalığı da benzer şekilde akut eklem inflamasyonuna neden olabilir. Bu tabloların değerlendirilmesinde klinik bulguların yanı sıra uygun hastalarda eklem sıvısının incelenmesi tanısal açıdan önem taşır (Foster et al., 2023; Pujalte & Albano-Aluquin, 2015).

Enfeksiyonlar da eklem ağrısının nedenleri arasında yer alır. Bazı viral enfeksiyonlar akut eklem ağrısı veya artritle birlikte seyredebilir. Bunun yanında doğrudan eklem içine yerleşen bakteriyel enfeksiyon, yani septik artrit, hızlı değerlendirme gerektiren ciddi bir klinik tablodur. Septik artritte genellikle ani başlayan şiddetli eklem ağrısı, şişlik, ısı artışı ve eklemi hareket ettirmekte güçlük görülür; ateş eşlik edebilir ancak ateşin bulunmaması eklem enfeksiyonunu dışlamaz. Şüpheli durumlarda eklem sıvısının alınarak hücre sayımı, kristal analizi ve mikrobiyolojik incelemeye gönderilmesi tanısal sürecin temel unsurlarındandır (Ravn et al., 2023).

Artralji bazı sistemik hastalıkların klinik görünümünün bir parçası da olabilir. Özellikle eklem ağrısına ateş, açıklanamayan kilo kaybı, döküntü, gözde kızarıklık veya ağrı, ağız yaraları, bağırsak yakınmaları ya da başka organ sistemlerine ait belirtilerin eşlik etmesi, değerlendirmeyi yalnızca eklemle sınırlamadan sistemik hastalıklar açısından genişletmeyi gerektirir. Bu nedenle hastanın yalnızca ağrıyan ekleminin değerlendirilmesi yerine bütün klinik tablonun ele alınması, doğru ayırıcı tanıya ulaşılması açısından önemlidir (Richie & Francis, 2003; Foster et al., 2023).

Artraljinin özellikleri tanı açısından neden önemlidir?

Eklem ağrısının ne zaman başladığı ve nasıl ilerlediği, nedenine ilişkin önemli bilgiler sağlayabilir. Saatler veya birkaç gün içinde ortaya çıkan akut ağrı ile haftalar veya aylar boyunca devam eden kronik ağrının ayırıcı tanısı aynı değildir. Aynı şekilde tek bir eklemin tutulması ile çok sayıda eklemde ağrı görülmesi de farklı hastalık gruplarını düşündürür. Klinik değerlendirmede ağrının süresi, kaç eklemi etkilediği, hangi eklemlerin tutulduğu, iki taraflı olup olmadığı, hareketle ilişkisi, sabah tutukluğu ve eklemde şişlik bulunup bulunmadığı birlikte ele alınır (Richie & Francis, 2003; Foster et al., 2023).

İnflamatuvar özellik taşıyan eklem ağrısında sabah tutukluğu, eklem şişliği ve ısı artışı daha belirgin olabilir. Özellikle uzun süren sabah tutukluğu ve objektif eklem şişliği inflamatuvar artrit açısından klinik şüpheyi artırır. Buna karşılık osteoartrit gibi dejeneratif süreçlerde ağrının eklem kullanımıyla artması ve sabah tutukluğunun daha kısa sürmesi daha tipik bir örüntüdür. Bu özellikler tek başına tanı koydurmaz; ancak anamnez ve fizik muayenenin yönlendirilmesinde önemli rol oynar (Pujalte & Albano-Aluquin, 2015).

Özellikle el ve ayak eklemlerinde başlayan, uzun süren sabah tutukluğunun eşlik ettiği, birden fazla eklemde devam eden ağrılar inflamatuvar romatizmal hastalıklar açısından daha dikkatli değerlendirilmelidir. Romatoid artritin klinik olarak belirginleşmesinden önce yalnızca artralji ile seyreden bir dönem bulunabilir ve bu dönemde belirli klinik, serolojik ve görüntüleme özellikleri hastalık riskinin değerlendirilmesinde kullanılabilir. Güncel EULAR/ACR çalışmaları sabah tutukluğu, hastanın bildirdiği eklem şişliği, yumruk yapmada güçlük, C-reaktif protein düzeyi, romatoid faktör ve anti-sitrüline peptid antikorlarının birlikte değerlendirilmesinin inflamatuvar artrit gelişme riskinin belirlenmesine katkı sağlayabileceğini göstermektedir (Boeters et al., 2017; EULAR/ACR çalışma grubu, 2025).

Artralji nasıl değerlendirilir?

Artralji değerlendirmesinin temelini ayrıntılı öykü ve fizik muayene oluşturur. Hekim öncelikle ağrının başlangıç zamanını, süresini, yerini, şiddetini, hareketle ilişkisini ve gün içindeki değişimini değerlendirir. Bunun yanında travma veya aşırı kullanım öyküsü, yakın zamanda geçirilmiş enfeksiyonlar, kullanılan ilaçlar, daha önce tanı konulmuş romatolojik hastalıklar ve aile öyküsü sorgulanabilir. Fizik muayenede eklemde şişlik, ısı artışı, hassasiyet, hareket açıklığı, sinovit bulguları ve eklem dışı fiziksel bulgular araştırılır (Foster et al., 2023; Richie & Francis, 2003).

Laboratuvar testleri ve görüntüleme yöntemleri, klinik değerlendirmede elde edilen bulgular doğrultusunda seçilir. Tam kan sayımı, C-reaktif protein veya eritrosit sedimentasyon hızı gibi testler inflamasyon veya enfeksiyon şüphesinde yardımcı olabilir. Romatoid faktör ve anti-CCP antikorları romatoid artrit şüphesinde, ürik asit ise uygun klinik bağlamda gut değerlendirmesinde kullanılabilir. Bununla birlikte tek başına laboratuvar testlerinden hareketle romatolojik hastalık tanısı konulmaz; test sonuçlarının hastanın klinik bulguları ile birlikte yorumlanması gerekir (Waits, 2010; Foster et al., 2023).

Görüntüleme yöntemi de şikâyetin niteliğine göre belirlenir. Direkt grafiler özellikle osteoartrit veya bazı yapısal eklem hastalıklarının değerlendirilmesinde kullanılabilir. Ultrasonografi sinovit, eklem sıvısı ve bazı yumuşak doku değişikliklerinin değerlendirilmesine katkı sağlayabilir. Manyetik rezonans görüntüleme ise daha ayrıntılı yumuşak doku, kemik iliği ve inflamasyon değerlendirmesinin gerektiği seçilmiş durumlarda kullanılabilir. Görüntüleme bulgularının klinik ve laboratuvar verileriyle birlikte değerlendirilmesi gerekir; tek başına görüntüleme sonucu hastalığın nedenini kesin olarak belirlemeyebilir (Foster et al., 2023; Gupta et al., 2025).

Özellikle ani başlayan şiddetli ağrı, belirgin şişlik ve ısı artışı bulunan tek eklemde, eklem sıvısının incelenmesi tanı açısından kritik önem taşıyabilir. Eklem aspirasyonu ile elde edilen sıvının hücresel özellikleri, kristaller ve mikroorganizmalar açısından incelenmesi; septik artrit, gut ve CPPD gibi birbirinden farklı tedavi gerektiren tabloların ayırt edilmesine yardımcı olur. Septik artrit şüphesinde tanı ve tedavide gecikme eklem hasarı ve sistemik komplikasyon riskini artırabileceğinden hızlı değerlendirme gerekir (Ravn et al., 2023).

Artralji ne zaman önemsenmelidir?

Her eklem ağrısı acil bir hastalığa işaret etmez; ancak bazı klinik özellikler tıbbi değerlendirmeyi geciktirmemeyi gerektirir. Ağrının giderek şiddetlenmesi, uzun süre devam etmesi, tekrarlaması, günlük hareketleri belirgin biçimde kısıtlaması veya uyku düzenini bozması değerlendirme için başlıca nedenlerdir. Buna ek olarak eklemde belirgin şişlik, ısı artışı, hareket kısıtlılığı, birden fazla eklemde devam eden inflamatuvar özellikli ağrı veya sistemik belirtilerin bulunması romatolojik, enfeksiyöz ya da başka sistemik nedenlerin araştırılmasını gerektirebilir (Foster et al., 2023; Pujalte & Albano-Aluquin, 2015).

Özellikle ani başlayan ve çok şiddetli tek eklem ağrısı ile birlikte eklemde şişlik ve ısı artışı bulunması, septik artrit olasılığının hızla değerlendirilmesini gerektirir. Hareket ettirilemeyen veya üzerine basılamayan eklem, belirgin sistemik hastalık bulguları ve bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde ortaya çıkan akut eklem inflamasyonu bu açıdan daha da önemlidir. Septik artrit bir eklem enfeksiyonu olduğundan hızlı tanı ve tedavi eklem dokusunun korunması açısından kritik kabul edilir (Ravn et al., 2023).

Artralji, eklem ağrısını tanımlayan klinik bir semptomdur ve altında travmadan dejeneratif eklem hastalıklarına, inflamatuvar romatizmal hastalıklardan kristal artritlerine ve enfeksiyonlara kadar çok farklı nedenler bulunabilir. Bu nedenle yalnızca ağrının bulunduğu bölgeye bakarak neden hakkında sonuca varmak yerine ağrının başlangıcı, süresi, eklem dağılımı, hareketle ilişkisi, sabah tutukluğu, şişlik ve ısı artışı gibi inflamasyon bulguları ile eşlik eden sistemik belirtilerin birlikte değerlendirilmesi gerekir (Foster et al., 2023; Richie & Francis, 2003).

Özellikle süreklilik gösteren veya tekrarlayan artraljide amaç yalnızca ağrıyı azaltmak değil, ağrının altında yatan nedeni ortaya koymaktır. Erken dönemde belirti veren inflamatuvar romatizmal hastalıkların tanınması, septik artrit gibi acil tabloların zamanında fark edilmesi ve osteoartrit gibi kronik hastalıklarda uygun tedavi planının oluşturulması, doğru klinik değerlendirmeye dayanır. Bu nedenle artralji, tek başına bir hastalık adı olmaktan çok, nedeninin klinik özellikler üzerinden araştırılmasını gerektiren önemli bir başvuru yakınması olarak ele alınmalıdır (Pujalte & Albano-Aluquin, 2015; Ravn et al., 2023).

Kaynaklar:

1. Boeters, D. M., Raza, K., & van der Helm-van Mil, A. H. M. (2017). Which patients presenting with arthralgia eventually develop rheumatoid arthritis? The current state of the art. RMD Open, 3(2), e000479. DOI: 10.1136/rmdopen-2017-000479
2. Foster, Z. J., Day, A. L., & Miller, J. (2023). Polyarticular joint pain in adults: Evaluation and differential diagnosis. American Family Physician, 107(1), 42–51.
3. Gupta, A., Anis, S., & de Pablo, P. (2025). Imaging tests as predictors of progression to rheumatoid arthritis in clinically suspect arthralgia: A systematic review and meta-analysis. Rheumatology, 64(6), 3255–3265. DOI: 10.1093/rheumatology/keaf045
4. Pujalte, G. G. A., & Albano-Aluquin, S. A. (2015). Differential diagnosis of polyarticular arthritis. American Family Physician, 92(1), 35–41.
5. Ravn, C., Neyt, J., Benito, N., et al. (2023). Guideline for management of septic arthritis in native joints (SANJO). Journal of Bone and Joint Infection, 8(1), 29–37. DOI: 10.5194/jbji-8-29-2023
6. Richie, A. M., & Francis, M. L. (2003). Diagnostic approach to polyarticular joint pain. American Family Physician, 68(6), 1151–1160.
7. Waits, J. B. (2010). Rational use of laboratory testing in the initial evaluation of soft tissue and joint complaints. Primary Care: Clinics in Office Practice, 37(4), 673–689. DOI: 10.1016/j.pop.2010.07.010
8. EULAR/ACR çalışma grubu. (2025). EULAR/American College of Rheumatology risk stratification criteria for development of rheumatoid arthritis in the risk stage of arthralgia.