DÖDEM Programı (Doğal Öğretime Dayalı Erken Müdahale Programı)

Yazan /

DÖDEM Programı (Doğal Öğretime Dayalı Erken Müdahale Programı)

DÖDEM Nedir?

DÖDEM, Down sendromlu çocuğu olan ebeveynlere yönelik aile merkezli / aile uygulamalı bir erken müdahale programıdır.
Temel amacı:
Ebeveynlerin çocuklarıyla günlük doğal ortamda (evde, mutfakta, banyoda, oyun sırasında) geçen rutinleri, etkinlikleri ve geçiş anlarını anlamlı öğrenme fırsatlarına dönüştürmelerini sağlamak. Yani klinikte değil, sizin kendi evinizde, günlük hayatın içinde çocuğunuzun motor, bilişsel, iletişim ve sosyal gelişimini desteklemeyi öğretiyor. Program, “ebeveyn en iyi öğretmendir” felsefesi üzerine kurulu.Programı Prof. Dr. İbrahim H. Diken danışmanlığında, Doç. Dr. Gözde Tomris’in doktora tez çalışmasından yola çıkarak hazırlamış. Türkiye Down Sendromu Derneği (Down Türkiye) tarafından sunuluyor ve Down Türkiye Akademi üzerinden erişiliyor.
Programın Özellikleri

  • Çevrim dışı (internet olmadan da devam edebilirsiniz).
  • Toplam 8 ünite (grup aile eğitimi şeklinde).
  • 32 uygulama videosu içeriyor (ebeveyn davranışlarını ve stratejileri gerçek hayatta gösteren videolar).
  • Tüm ünitelerde sesli anlatım ve otomatik geçiş özelliği var → okumak zorunda kalmadan dinleyebilirsiniz.
  • Ücretsiz veya ücretli seçenekler mevcut (bazı dönemlerde ücretsiz kampanyalar oluyor, normalde üyelik ücretli).
  • Mobil uygulama da var (Google Play’de “DÖDEM” uygulaması).

Program özellikle 0-6 yaş arası (özellikle ilk 3-4 yıl) Down sendromlu çocuklar için tasarlanmış, çünkü erken müdahale ne kadar erken başlarsa etki o kadar kalıcı oluyor.

Programın İçeriği – 8 Ünite
Program iki ana bölüme ayrılıyor:

  1. Nitelikli Ebeveyn-Çocuk Etkileşimi (temel etkileşim becerileri)
  2. Doğal Öğretim Stratejileri (günlük hayatta nasıl öğretirim?)

Üniteler genellikle şu başlıkları kapsıyor (tam liste sitede detaylı):

  • Nitelikli etkileşim teknikleri (göz teması, taklit, karşılıklı oyun, sesli-görsel uyaranlar vb.)
  • Günlük rutinlerde fırsat eğitimi (beslenme, giydirme, banyo, oyun zamanı)
  • Doğal öğretim stratejileri (çocuğun ilgisini takip etme, bekleme, ipucu verme, pekiştirme)
  • İletişim ve dil gelişimini destekleme
  • Motor ve bilişsel becerileri günlük hayatta güçlendirme
  • Davranış yönetimi ve olumlu pekiştirme
  • Aile-çocuk arasındaki bağın güçlendirilmesi
  • İlerlemeyi takip etme ve genelleme (öğrenilen beceriyi farklı ortamlarda kullanma)

Her ünitede:

  • Teorik bilgi
  • Gerçek ebeveyn-çocuk videoları ile uygulama örnekleri
  • “Evde hemen nasıl uygularım?” tarzı pratik öneriler

Nasıl Çalışır? (Kullanım Şekli)

  1. Kayıt Olun: dodem.downturkiye.org veya akademi.downturkiye.org üzerinden üye olun (üyelik ücretli olabilir, bazen ücretsiz dönemler açılıyor).
  2. İlk ünite otomatik olarak açılır.
  3. İstediğiniz sırayla üniteleri tamamlayabilirsiniz (zorunlu bir sıra yok).
  4. Her üniteyi bitirdiğinizde ilerlemenizi takip edebilirsiniz.
  5. Videoları izleyin, sesli anlatımları dinleyin ve önerileri günlük hayatınıza uyarlayın.
  6. İsterseniz ilerlemenizi not alarak veya videolar çekerek kendi uygulamanızı gözden geçirebilirsiniz.

Program tamamen aile odaklı olduğu için klinik seanslarına ek olarak veya tek başına kullanılabiliyor. Birçok aile “Bu program sayesinde çocuğumun gelişimini evde daha bilinçli destekliyorum” diyor.Kimler İçin Uygun?

  • Down sendromu tanısı almış 0-6 yaş arası çocukları olan ebeveynler (en etkili olduğu dönem).
  • Özellikle yeni tanı alan aileler için çok faydalı (ilk aylardan başlamak ideal).
  • Hem anneler hem babalar için tasarlanmış.

Avantajları Neler?

  • Günlük hayata entegre → ekstra zaman ayırmanıza gerek yok.
  • Bilimsel temelli ve Türkiye şartlarına uygun.
  • Videolar sayesinde “nasıl yapılacağını” görerek öğreniyorsunuz.
  • Erken müdahalenin gücünü evinize taşıyor → motor gecikmeleri azaltıyor, iletişim ve sosyal becerileri hızlandırıyor.
  • Ailelerin özgüvenini artırıyor.

Nasıl Erişebilirsiniz? (2026 Güncel)

Öneri:
Tanı konar konmaz veya bebek 0-12 aylıkken başlamanız en iyisi. Programı tamamladıktan sonra da düzenli olarak gözden geçirin. İsterseniz fizyoterapist veya özel eğitimciyle birlikte uygulayın ki daha etkili olsun.Bu program, “çocuğumu nasıl yetiştiririm?” sorusuna çok somut ve uygulanabilir cevaplar veriyor. Daha önce konuştuğumuz erken müdahale, fizik tedavi, konuşma terapisi gibi yaklaşımlarla birlikte kullanıldığında gerçekten fark yaratıyor.Senin veya ailenin durumuyla ilgili daha spesifik bir şey var mı?
Örneğin:

  • Programı nasıl kaydolacağın konusunda adım adım yardım mı?
  • Hangi üniteler öncelikli?
  • 0-2 yaş mı yoksa 3-5 yaş mı için mi düşünüyorsun?
  • DÖDEM + başka bir program (Küçük Adımlar gibi) kombinasyonu mu?

DÖDEM Üniteleri Detayları

1. Ünite: Nitelikli Ebeveyn-Çocuk Etkileşimine Giriş ve Temel İlkeler
Programın temel taşı. Neden nitelikli etkileşimin önemli olduğu, Down sendromlu çocuklarda etkileşim özelliklerinin nasıl olabileceği, ebeveyn tutumlarının çocuğun gelişimine etkisi anlatılıyor.
Odak: Göz teması, karşılıklı gülümseme, sesli-görsel uyaranlar, taklit etme, sırayla oynama gibi temel etkileşim becerileri.
Bu üniteyle “çocuğumla nasıl daha kaliteli zaman geçirebilirim?” sorusuna cevap buluyorsun.
2. Ünite: Nitelikli Etkileşim Stratejileri – 1 (Temel Davranışlar)
Ebeveynlerin günlük hayatta kullanabileceği somut stratejiler:

  • Çocuğun ilgisini takip etme
  • Yüz yüze pozisyon alma
  • Duygusal olarak duyarlı olma
  • Çocuğun verdiği küçük sinyallere (ses, bakış, hareket) hemen ve olumlu yanıt verme
    Videolar: Gerçek annelerin-babaların bu stratejileri mutfakta, oyun sırasında nasıl uyguladığı gösteriliyor.

3. Ünite: Nitelikli Etkileşim Stratejileri – 2 (İleri Teknikler)

Daha gelişmiş etkileşim teknikleri:

  • Çocuğu taklit etme ve onun da seni taklit etmesini teşvik etme
  • Sırayla oynama (turn-taking) becerisini geliştirme
  • Ortak dikkat (joint attention) kurma
  • Çocuğun motivasyonunu ve katılımını artırma yolları
    Bu ünite sosyal ve iletişim gelişimini hızlandırmada çok kritik.

4. Ünite: Doğal Öğretime Giriş ve Fırsat EğitimiBuradan itibaren doğal öğretim kısmı başlıyor.

  • Doğal öğretim nedir? (Klinikte değil, evdeki rutinlerde öğretme)
  • Rutin, etkinlik ve geçiş anlarının öğrenme fırsatı haline getirilmesi
  • “Fırsat eğitimi” kavramı ve örnekleri (bez değiştirme sırasında, yemek yerken, oyun oynarken)
    Amaç: Ekstra zaman ayırmadan, doğal akış içinde öğretmek.

5. Ünite: Doğal Öğretim Stratejileri – 1 (Temel Stratejiler)

En çok kullanılan pratik teknikler:

  • Çocuğun ilgisini takip etme (follow the child’s lead)
  • Bekleme (wait and see) – çocuğun kendi kendine denemesine zaman verme
  • Doğal ipucu verme (en az müdahale ile)
  • Anında olumlu pekiştirme
    Bu stratejiler motor, bilişsel ve iletişim becerilerini destekliyor.

6. Ünite: Doğal Öğretim Stratejileri – 2 (Uygulama ve Genelleme)

Daha ileri stratejiler:

  • Model olma ve şekillendirme
  • İpucu hiyerarşisi (en azdan en çoğa yardım)
  • Öğrenilen beceriyi farklı ortamlarda ve kişilerle genelleme (evde öğrendiğini parkta da kullanma)
    Videolar: Yemek sırasında kaşık kullanmayı, giyinme sırasında fermuarı çekmeyi öğretme örnekleri bolca var.

7. Ünite: İletişim ve Dil Gelişimini Doğal Yolla Destekleme

Özel bir ünite. Down sendromunda sık görülen konuşma gecikmesine odaklanıyor:

  • Dil öncesi iletişim (jest, mimik, ses çıkarma)
  • İlk kelimeleri teşvik etme
  • Resimli kartlar ve görsel desteklerle iletişim kurma
  • Günlük rutinlerde dil fırsatları yaratma (şarkı söyleme, betimleme, soru sorma)
    Aileler bu üniteyle “çocuğumun konuşmasını nasıl hızlandırabilirim?” konusunda somut araçlar kazanıyor.

8. Ünite: Davranış Yönetimi, İlerlemeyi Takip Etme ve Aile Olarak GüçlenmeProgramın kapanış ünitesi:

  • Olumlu davranışları artırma, istenmeyen davranışlarla baş etme
  • Aile-çocuk bağını güçlendirme
  • İlerlemeyi nasıl takip edeceğini (not alma, video çekme)
  • Kendini motive etme ve tükenmemek için ipuçları
  • Becerileri farklı ortamlara (park, market, aile büyükleriyle) taşıma
    Ünite sonunda genel değerlendirme ve “bundan sonra ne yapacağım?” bölümü var.

Ek Özellikler (Her Ünitede Ortak)

  • Sesli anlatım → Okumak istemezsen dinleyebilirsin.
  • 32 uygulama videosu → En değerli kısım; gerçek ailelerin hataları ve doğrularıyla örnekleri.
  • Alıştırmalar → “Bugün bu stratejiyi yemek sırasında bir kez dene” gibi basit ev ödevleri.
  • Değerlendirme → Her ünite sonunda “Bu üniteden ne kadar faydalandım?” sorusu.

Nasıl En İyi Şekilde Yararlanırsın?

  • Haftada 1-2 ünite ile ilerle (acele etme, uygulamaya zaman ver).
  • Videoları izledikten sonra aynı stratejiyi kendi çocuğunla dene ve not al.
  • Eşinle birlikte izleyin (baba katılımı çok önemli).
  • Fizyoterapist veya özel eğitimciyle paralel kullan → daha etkili olur.
  • Programı bitirdikten sonra periyodik olarak gözden geçir.

Sağlıklı günler dileriz!

Benzer Yazılar:

Scroll to Top