• Kökeni: 1960’ların sonunda ABD’de (Wisconsin, Portage kasabası) geliştirildi. Özellikle dezavantajlı bölgelerde yaşayan, özel gereksinimli küçük çocuklar ve aileleri için tasarlandı.
• Türkiye’ye girişi: 1989 yılında uyarlandı ve 1990’lı yıllardan beri uygulanıyor. Hem özel eğitim merkezlerinde hem de ev ziyaretleriyle yürütülüyor.
• Temel Felsefe: Aile, çocuğun ilk ve en önemli öğretmenidir. Program, uzmanların aileye rehberlik etmesiyle ev ortamında doğal olarak uygulanır. “Küçük adımlar” (small steps) yöntemiyle beceriler parçalara ayrılır ve adım adım öğretilir.

Hedef yaş grubu: Özellikle 0-6 yaş (en etkili olduğu dönem ilk 3-4 yıldır). Normal gelişim gösteren riskli bebeklerden, Down sendromu, otizm, zihinsel yetersizlik gibi tanısı olan çocuklara kadar geniş bir yelpazede kullanılır.

1. Aile Eğitimi ve Katılımı — Aileye beceri öğretme, strateji kazandırma ve evde uygulama yapma.
2. Gelişimsel Değerlendirme — Çocuğun mevcut seviyesini belirleme (kontrol listeleriyle).
3. Bireyselleştirilmiş Öğretim Planı — Çocuğa özel hedefler belirleme ve küçük adımlarla ilerleme.

Değerlendirme ve Gelişim Alanları

1. Bebek Uyarımı (0-1 yaşa özel duyu-motor ve temel etkileşim)
2. Bilişsel Gelişim (problem çözme, nesne kalıcılığı, neden-sonuç ilişkisi)
3. Motor Gelişim
   • Kaba motor (oturma, emekleme, yürüme)
   • İnce motor (el becerileri, nesne manipülasyonu)
4. Dil ve İletişim
   • Alıcı dil (anlama)
   • İfade edici dil (konuşma, jest-mimik)
5. Sosyal ve Duygusal Gelişim (sosyal etkileşim, oyun, empati)
6. Öz Bakım Becerileri (yemek yeme, giyinme, tuvalet eğitimi, kişisel hijyen)

Araçlar:

• Portage Erken Çocukluk Kontrol Listesi (çok maddeli bir ölçek) → Çocuğun hangi becerileri yaptığını, hangilerini yapmadığını net gösterir.
• Her beceri için küçük adımlar listesi hazırlanır (örneğin “kaşıkla yemek” becerisi 10-15 küçük adıma bölünür).

Nasıl Uygulanır?

• Eve dayalı model (en klasik hali): Uzman (özel eğitimci, psikolog, terapist) haftada 1 kez veya 15 günde bir eve gelir. Aileyle birlikte hedef belirlenir, öğretim stratejileri gösterilir, sonraki ziyaret için ev ödevi verilir.
• Ev + Kurum karışık modeli: Aile hem evde uygular hem kurumda destek alır.
• Uygulama adımları:
  1. Ön değerlendirme (kontrol listesiyle)
  2. Bireyselleştirilmiş plan oluşturma (aileyle birlikte)
  3. Haftalık/aylık hedefler koyma
  4. Aileye strateji öğretme (model olma, ipucu verme, pekiştirme, yardım azaltma)
  5. İlerleme takibi ve yeni hedefler belirleme

Program pozitif pekiştirme, çocuğun ilgisini takip etme ve doğal ortamda öğretim vurgusu yapar. Down sendromunda hipotoni, konuşma gecikmesi ve öz bakım becerileri için özellikle faydalıdır.DÖDEM ve Küçük Adımlar ile Karşılaştırma

Çoğu uzman ve aile, bu üç programı birlikte veya ardışık kullanmayı öneriyor:

• Portage ile detaylı değerlendirme ve sistemli ilerleme
• DÖDEM ile günlük hayata doğal entegrasyon
• Küçük Adımlar ile kitap bazlı takip

Türkiye’de Erişim ve Uygulama (2026 itibarıyla)

• Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde, RAM (Rehberlik Araştırma Merkezleri) üzerinden veya özel kurumlar (örneğin Tema Özel Eğitim, Sense Özel Eğitim, Antalya Davranış Enstitüsü gibi yerler) aracılığıyla sunuluyor.
• Bazı özel eğitimciler Portage Erken Eğitim Seti Sertifika Programı almış oluyor.
• Devlet destekli rehabilitasyon raporu (Engelli Sağlık Kurulu Raporu) ile ücretsiz veya kısmi ücretli olarak yararlanabilirsiniz.
• Down sendromlu aileler için Türkiye Down Sendromu Derneği ve Ulusal Down Sendromu Derneği sıklıkla Küçük Adımlar’ı ön plana çıkarıyor ama Portage da bilinçli aileler tarafından tercih ediliyor.

Öneri: Eğer çocuğunuz yeni tanı aldıysa veya 0-3 yaş arasındaysa, önce bir çocuk nörolojisi veya özel eğitim uzmanıyla görüşüp gelişim değerlendirmesi yaptırın. Ardından Portage ile detaylı bir başlangıç yapıp, DÖDEM ile günlük rutini güçlendirebilirsiniz. Her çocuk farklı olduğu için programlar bireyselleştirilir. Sağlıklı günler dileriz!