Hiperkolesterolemi Tedavisi ve Kolesterol İlaçları
Hiperkolesterolemi (yüksek kolesterol), LDL (“kötü” kolesterol) seviyesinin yüksek olması durumudur ve ateroskleroz (damar sertliği), koroner arter hastalığı, kalp krizi ve inme riskini artırır. Tedavi, yaşam tarzı değişiklikleri + ilaç kombinasyonu ile yapılır. Aşağıda, güncel uluslararası (ESC/EAS 2024–2026, AHA/ACC) ve Türkiye Ulusal Lipid Derneği kılavuzlarına göre hiperkolesterolemi tedavisini ve kullanılan ilaçları etken madde + ticari isimleriyle toparladım.Hiperkolesterolemi Tedavi Hedefleri (Risk Grubuna Göre)
| Risk Grubu | LDL Hedefi (mg/dL) | Non-HDL Hedefi | Tedavi Başlangıç Kriteri | Öncelikli İlaç Sınıfı |
|---|---|---|---|---|
| Çok yüksek risk (miyokard infarktüsü geçirmiş, bilinen koroner arter hastalığı) | <55 | <85 | Hemen başla | Yüksek yoğunluklu statin ± ezetimibe ± PCSK9 inh. |
| Yüksek risk (diyabet + hedef organ hasarı, kronik böbrek hastalığı evre 3–5) | <70 | <100 | Hemen başla | Yüksek yoğunluklu statin ± ezetimibe |
| Orta risk (SCORE ≥ %5–<10) | <100 | <130 | Yaşam tarzı + statin | Orta-yüksek yoğunluklu statin |
| Düşük risk (SCORE < %1) | <116 | <145 | Yaşam tarzı öncelikli | Genellikle ilaçsız, gerekirse düşük doz statin |
Not: Türkiye’de de ESC/EAS hedefleri kabul edilir; LDL <55 mg/dL çok yüksek risk grubunda artık standarttır.Yaşam Tarzı Değişiklikleri (İlaçsız Tedavinin Temeli)
- Doymuş yağ ve trans yağ alımı < %10 (kırmızı et, tereyağı, margarin azalt).
- Lif alımı artır (yulaf, baklagiller, sebze-meyve): Günde 25–35 g.
- Kilo verme: %5–10 kayıp LDL’yi %5–10 düşürür.
- Haftada ≥150 dk orta yoğunlukta aerobik egzersiz.
- Sigara bırakma → HDL artar, damar hasarı azalır.
- Alkol sınırlı (kadın ≤1, erkek ≤2 birim/gün).
Kolesterol İlaçlarının Toparlaması (Etken Madde + Türkiye’deki Başlıca Ticari İsimler)1. Statinler (Birinci Basamak – En Etkili Grup)LDL’yi %20–60 düşürür, inflamasyonu azaltır, plak stabilizasyonu sağlar.
| Etken Madde | Yoğunluk / LDL Düşüşü | Yaygın Doz | Türkiye’deki Başlıca Ticari İsimler | Yaklaşık Fiyat (30 tab) | SGK Geri Ödeme | Yan Etki Notu |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Atorvastatin | Yüksek | 10–80 mg | Ator, Sortis, Divator, Torva, Atorvax, Lipitor (orijinal) | 45–150 TL (jenerik) | %100 | Kas ağrısı en sık |
| Rosuvastatin | Çok yüksek | 5–40 mg | Crestor (orijinal), Rosuver, Rosucor, Colnar, Ultrox, Stata | 80–250 TL (jenerik) | %100 | En güçlü statin |
| Simvastatin | Orta | 10–80 mg | Zocor (orijinal), Zovatin, Simvakol | 40–120 TL | %100 | Gece alınmalı |
| Pravastatin | Orta-düşük | 10–40 mg | Pravachol (orijinal), Pravastatin jenerik | 50–130 TL | %100 | Kas yan etkisi az |
| Pitavastatin | Yüksek | 1–4 mg | Alipza, Livalo | 150–300 TL | %100 | Yeni, kas yan etkisi düşük |
2. Kombinasyon Tedavileri (Statin + Ek İlaç)Statin maksimum tolere edilen doza rağmen LDL hedefe ulaşmazsa eklenir.
| Kombinasyon / Etken Madde | Ticari İsimler (Türkiye) | Kullanım Alanı | Fiyat Aralığı (30 günlük) |
|---|---|---|---|
| Atorvastatin + Ezetimibe | Atozet, Inegy, Sortis Plus, Rosuzet | LDL hedefe uzaksa | 120–250 TL |
| Rosuvastatin + Ezetimibe | Rosuzet, Crestor + Ezetrol kombinasyonları | Çok yüksek riskte | 150–300 TL |
| Atorvastatin + Amlodipin | Caduet, Amlodipin + Atorvastatin jenerik | Hipertansiyon + hiperkolesterolemi | 200–500 TL |
3. Non-Statin İlaçlar (Statin İntoleransı veya Ek Tedavi İçin)
| Etken Madde / Sınıf | Ticari İsimler (Türkiye) | Etki / Kullanım Alanı | Fiyat Aralığı (aylık) | SGK Geri Ödeme |
|---|---|---|---|---|
| Ezetimibe | Ezetrol, Zetia | Bağırsaktan emilimi engeller | 100–200 TL | %100 |
| Fenofibrat | Lipidil, Lipofen-SR | Trigliserid düşürür, HDL artırır | 80–150 TL | %100 |
| Inclisiran (PCSK9 siRNA) | Leqvio | 6 ayda bir enjeksiyon, LDL %50 düşürür | Yıllık ~100.000+ TL | Sınırlı (rapor) |
| Alirocumab / Evolocumab | Praluent / Repatha | Aylık enjeksiyon, LDL %50–70 düşürür | Yıllık 100.000+ TL | Sınırlı (rapor) |
| Bempedoik Asit | Nexletol (henüz sınırlı) | Kas yan etkisi az, LDL %15–25 düşürür | — | Henüz yaygın değil |
Tedavi Stratejisi Özeti (ESC/EAS 2024–2026)
- Düşük-orta risk: Yaşam tarzı + orta yoğunluklu statin (atorvastatin 10–20 mg veya rosuvastatin 5–10 mg).
- Yüksek risk: Yüksek yoğunluklu statin (atorvastatin 40–80 mg veya rosuvastatin 20–40 mg).
- Çok yüksek risk: Yüksek yoğunluklu statin + ezetimibe → LDL hedefe ulaşmazsa PCSK9 inhibitörü veya inclisiran.
- Statin intoleransı: Ezetimibe ± bempedoik asit ± PCSK9 inh.
- Yüksek trigliserid: Fenofibrat + yaşam tarzı (balık yağı, omega-3 sınırlı etki).
Türkiye’de en sık başlanan tedavi: Atorvastatin 20 mg veya Rosuvastatin 10 mg → gerekirse doz artırma veya Atozet ekleme.