El Kanun Fittıb/Birinci Kitap/İkinci Bahis/İkinci Kısım/Onüçüncü Bölüm
T.C. BAŞBAKANUK
ATATÜRK KÜLTÜR, DİL VE TARİH YüKSEK KURUMU
Atatürk Kültür Merkezi Yayını: 469
On Üçüncü Bölüm
Uyku ve Uyanıklığın Etkisi
Uyanıklığın faaliyete yakın olması gibi, uyku da istirahat durumuna yakından benzer. Onlar da kendilerine ait bazı karakteristik özelliklere sahiptirler ve bunları da göz önünde bulundurmak gerekir.
Uyku, doğal iç sıcaklığı yönlendirir ve tabii ruhu güçlendirir. O, gevşeme ve uyarıların kanalları nemlendirmesiyle ve uyanıklığı oluşturan yayılımı durdurarak hayati gücü yoğunlaştırarak, nefsani ruhu zayıflatır. Uyku, yorgunluğun bütün tiplerini kaldırır ve faaliyet yoluyla artan salgıların fazla akışını durdurur. Ayrıca, uyku tabii sıcaklığın vücut içinde tutularak ve fazlalıkların arkadan itilmek suretiyle dışarı atıldığı çevresi dahil, ekseriya vücudun bütün kısımlarına besin göndererek, deri yoluyla fazlalık maddenin dışarı atılmasında yardımcı olur. Bununla birlikte, uyanıklık bu bakımdan daha etkilidir.
Uyku, sindirimle ilgili tabii gücün hakimiyetine bağlı olarak, terleme meydana getirir, fakat normal olarak, uyanıkken, icra edilen istikrarlı bir dışarı atma işlevi görülmez, yoktur. Görünür sebep olmaksızın, terleme genel olarak tahammül edilemeyecek kadar fazla besin almanın bir sonucudur. Uyku sindirimi, besinlerin olgunlaşmasını ve onların kana dönüştürülme işlevini devam ettirir. Sıcak kan vücuda dağılınca, o, ilkin sıcaklık meydana getirir. Diğer taraftan, eğer vücutta sıcak sarı safra hıltından fazlaca varsa ve uyku yeterince uzunsa, o alışılmamış, yabancı bir tip ısı meydana getirir. Boş mide ile uyumak dağılımdan dolayı soğukluk hasıl eder. Midedeki yiyecek sindirilmediğinde de soğuk meydana gelecektir.
Uyanıklık, uykununkine zıt etki meydana getirir. Ancak, o fazla olunca kuruluk ve zayıflık, böylece de karışıklık meydana getirerek, beyni rahatsız eder. Hıltların yanması [zihni] düzensizliklerin şiddetli bir tipinin oluşmasına sebep olur. Diğer taraftan, fazla uyku, sinirsel ve zihinsel faaliyetlerde sersemlik yaratır ve başta ağırlık yapar. O, fazlalıkların harcanmamasından ve dışarı atılmamasından dolayı, soğuk tip hastalıklara sebep olur.