El_Kanun Fit-Tıbb /Birinci cilt/İkinci Bahis/Birinci Kısım/Birinci, Bölüm

T.C. BAŞBAKANUK

ATATÜRK KÜLTÜR, DİL VE TARİH YüKSEK KURUMU

Atatürk Kültür Merkezi Yayını: 469

iKiNCi BAHiS

SAGLIK VE HASTALIK

Bu parça üç kısımdan meydana gelmiştir.

BİRİNCİ KlSlM

HASTALIKLARlN GENEL TANIMI

(GENEL PATOLOJi)

Bu kısım sekiz bölümden meydana gelir.

Birinci Bölüm

Sebep, Hastalık ve Arazın Tanımları

Bir tıp deyimi olarak sebep, insan vücudunda yeni bir durumdan önce gelen ve onu başlatan ya da zaten mevcut olan bir durumu teşkil eden faktöre işaret eder.

Hastalık, ilkin ve müstakil olarak, fakat ikinci dereceden olmaksızın, normal fonksiyonları rahatsız edilmiş olan insan vücudunun anormal durumudur. Hastalık böylece, mizaç veya yapının bir düzensizliği olabilir.

Araz vücudun bir derecede anormal durumunun aşikar bir ifadesidir. Her ne kadar araz anormalliğin bir işareti ise de, onun bizzat kendisi de zararlı olabilir; örneğin kolik ağrısında olduğu gibi veya

araz bizzat zararsız olabilir; pneumoniada yanakların kızarması gibi. Örneğin sebep ateşse, onu izleyen kokuşmadır ve ateş arazı ile birlikte görülen susuzluk ve baş ağrısıdır. Diğer bir sebep örneği, göz

damarlarındaki kanamadır; ondan doğan hastalık pupillanın (gözbebeği) engellenmesi veya bu mürekkep organın deformasyonudur ve onun bu arazının sonucu körlüktür. Sebebin üçüncü örneği sıcak (iltihaplı) nezledir; hastalığın arazları akciğerlerin ülserleşmesi, yanaklarda kırmızılık ve tırnakların kıvrılmasıdır.

 

Bazen araza işaret de denir. O, bu şekilde ya da farklı durumda ortaya çıkan fark olarak kabul edildiğinde, bir arazdır. O, doktora, hastalığın teşhisinde yol gösterip, rehberlik ettiğinde bir işarettir.

Bazen bir hastalık, diğer bir hastalığa sebep olabilir; örneğin kolik, baygınlığa sebep olabilir, paraliz veya epilepsi (titreme) hasıl edilebi￾lir. Zaman zaman bir araz, hastalığa sebep olabilir; örneğin şiddetli ağrı, ittihap meydana getirir. Bazen, bir araz, hastalık haline dönüşebilir. Örneğin ateşin sebep olduğu başağnsı, kronik bir hastalık haline dönüşebilir. Onun halihazır, geçmiş ve geleceği gözönünde bulun￾durulursa, aynı durumun hastalık, sebep ve araz olabilmesi de imkan dahilindedir. Böylece, halihazırla münasebetli olarak, o bir hastalıktır, geçmişte bir sebep olabilir ve gelecekte bir arazdır. Örneğin, verem hastalığının ateşi akciğerdeki iltihaplanmanın işaretidir; onun bizzat kendisi de bir hastalıktır ve o mide zaafiyetinin sebebidir. Aynı şekilde, ateşin sebep olduğu baş ağrısı arasıra bir hastalık kadar bir araz olarak da inatçıdır ve beyni rahatsız eder. (sarsam: kelime olarak phrenitis’tir. İbn-i Sina, piamater veya duramaterdeki şiş ya da iltihabı belirlemiştir. Bu beyin dokusunda olmadığına göre, meningitisle aynı gibi görünmektedir). Bu örneklerden de anlaşıldığı gibi, sebep hastalık ve araz terimleri kendi aralarında değişebilir.

İkinci Bölüm

Vücudun Durumu ve Hastalık Örnekleri

Galen’e göre, insan vücudunun üç hali vardır, yani sağlık, hastalık ve ikisi arasındaki hal.

Sağlık, insan vücudunun mizaç ve yapısının bütün fonksiyonlan￾nın doğru ve iyi bir şekilde yerine getirdiği haldir.

Hastalık, sağlık karşıtı olan vücut halidir.

Üçüncü hal, Galen’e göre, ne sağlık ne de hastalık halidir. Bu şöyle olabilir:

1. Ne mükemmel sağlık, ne de herhangi bir belli hastalık vardır; örneğin yaşlılık, nekahat hali ve çocuklukta olduğu gibi.

2. İlkin, sağlık ve hastalık mevcut olabilir, a. Bu durum iki farklı yönde şekillenir; örneğin mizaç normal olabilir, fakat şekil anormaldir veya b. bir ve aynı yönde olur; örneğin şekil normal olur, fakat ölçü ya da mizacın aktif nitelikleri anormal olur, fakat pasif olmaz.

3. Sağlık ve hastalık birbirini izler; örneğin bir insan kışın sağlıklıdır, fakat yazın hastalanır.

Hastalıklar iki çeşittir; basit ve karmaşık. Basit hastalıklar, mizacın ve yapının çeşitli rahatsızlıklarıdır. Karmaşık hastalıklar, basit bir hastalığı meydana getirmek için iki ya da fazla anormalliklerin bileşimidir.

 

Basit Hastalıklar

Basit hastalıklar basit organları, mürekkep organları ya da her ikisini de kapsar ve aşağıdaki şekilde ayrılır:

Mizaç Hastalıkları:

Bunlar sadece basit organları etkiler. Mürekkep organlar, kendilerini teşkil eden basit organların etkilenmesi yoluyla mizaç hastalıklarına konu olur.

Yapı Hastalıkları:

Bunlar, basit organlarda teşekkül eden ve gerçekte, vücudun aletleri olan mürekkep organlarla ilgilidir.

Bütünlüğün ve Normal Durumun Bozulması ya da Kesintiye Uğramasının Ortaya Çıkardığı Hastalıklar:

Bunlar basit olduğu kadar, bileşik organları da etkiler. İkinci durumda, sürekliliğin kaybı, doğrudan ve müstakil olarak mürekkep organları kapsar ve onları meydana getiren basit organlar yoluyla meydana gelmez. Normal durumdan çıkma veya sapma, bir eklemde, onu teşkil eden tek tek kısımlar harap olmaksızın, sürekliliğin kaybolmasıdır. Bazen, kemikler, hatta sinirler, kanallar ve damarlar da bu incinmeye dahil olabilir.

Özet olarak, basit hastalıklar, üç tiptir. 1. Mizaç hastalıkları; 2. Yapı hastalıkları; 3. Sürekliliğin kaybolması ve normal durumdan sapmanın ortaya çıkardığı hastalıklar. Böylece, bir hastalığın bu üç gruptan birine ya da diğerine ait olduğuna işaret edilir.