• Neden: Çinko eksikliği kaynaklıdır.
  • Kalıtsal (primer): Otozomal resesif geçişli, SLC39A4 gen mutasyonu → Bağırsaktan çinko emilim bozukluğu.
  • Edinsel (sekonder): Malnütrisyon, bağırsak hastalıkları (Crohn, çölyak, kısa bağırsak sendromu), aşırı alkol, Hirschsprung gibi cerrahi sonrası emilim bozuklukları.
• Klasik Triad (üçlü belirti):
  • Periorifisiyal ve akral dermatit → Ağız çevresi (perioral), anüs çevresi, göz çevresi, eller/ayaklar, parmaklarda kızarık, pullu, vezikülöz/püstüler, erozyonlu veya psoriasis benzeri lezyonlar. Lezyonlar keskin sınırlı, kabuklu, bazen bal peteği görünümünde.
  • Diyare → Kronik, bazen yağlı dışkı (steatore).
  • Alopesi → Saç dökülmesi, saçlar kırılgan ve mat.
• Diğer belirtiler:
  • Büyüme geriliği (çocuklarda),
  • İrritabilite, iştahsızlık,
  • Tırnak değişiklikleri (paroniki, distrofi),
  • Enfeksiyonlara yatkınlık (immün yetmezlik benzeri),
  • Göz enfeksiyonları, tat/koku kaybı.
• Başlangıç: Kalıtsalda genellikle sütten kesilme döneminde (4-10 hafta), edinselde altta yatan nedene bağlı.
• Tanı:
  • Klinik triad + düşük plazma çinko düzeyi (<70 µg/dL),
  • Düşük alkalen fosfataz (çinko bağımlı enzim),
  • Genetik test (SLC39A4 mutasyonu).
• Tedavi: Ömür boyu yüksek doz çinko takviyesi (elemental çinko 1-3 mg/kg/gün, genellikle çinko sülfat). Belirtiler 1-2 haftada dramatik düzelir. Tedavi kesilirse nüks eder.
• Prognoz: Erken tanı ve tedaviyle mükemmel; tedavi edilmezse ölümcül olabilir (enfeksiyon, malnütrisyon).

2. Papüler Akrodermatit (Gianotti-Crosti Sendromu veya Papüler Akrodermatit Çocukluğu)

• Neden: Genellikle viral enfeksiyon sonrası immün reaksiyon (EBV, hepatit B, CMV, enterovirus vb.).
• Yaş: 3 ay – 15 yaş arası çocuklar (en sık 1-6 yaş).
• Belirtiler:
  • Kaşıntılı kırmızı-mor papüller, veziküller veya püstüller → Kollar, bacaklar, kalça, uyluklar; bazen yüze yayılır.
  • Simetrik, kümelenmiş lezyonlar.
  • Hafif ateş, lenfadenopati, karın şişliği.
• Seyir: Kendiliğinden 2-8 haftada iyileşir (benign).
• Tedavi: Semptomatik (antihistaminik, nemlendirici); steroid nadiren.
• Prognoz: Mükemmel, kalıcı iz bırakmaz.

3. Akrodermatitis Chronica Atrophicans (ACA)

• Neden: Lyme borreliozunun geç dönemi (çoğunlukla Borrelia afzelii, Avrupa’da yaygın).
• Belirtiler (iki faz):
  • İnflamatuar faz → Kırmızı-mor şişlik, ödem (özellikle el/ayak sırtı, dirsek, diz).
  • Atrofik faz → Deri incelir, kırışır, “parşömen kağıdı” gibi olur; damarlar belirginleşir, fibrozis, atrofi.
• Diğer: Nöropati, eklem ağrısı, nadiren deri kanseri riski.
• Tanı: Klinik + Borrelia serolojisi (yüksek IgG), biyopsi.
• Tedavi: Uzun süreli antibiyotik (doksasiklin 21-28 gün; ileri evrede IV seftriakson).
• Prognoz: Erken tedaviyle iyi; gecikirse kalıcı atrofi.

4. Acrodermatitis Continua of Hallopeau (Hallopeau Tipi Akrodermatit Kontinua)

• Neden: Nadir, steril püstüler hastalık (psoriasis varyantı olarak kabul edilir).
• Belirtiler: Parmak uçlarında tekrarlayan püstüller → Tırnak kaybı, distal falanks atrofisi, osteoliz (kemik erimesi).
• Tedavi: Topikal/retinoid, sistemik (metotreksat, biyolojik ajanlar).
• Prognoz: Kronik, tedaviye dirençli olabilir.

Özetle: “Akrodermatit” dendiğinde en çok akrodermatitis enteropatika (çinko eksikliği) veya Gianotti-Crosti (çocukluk çağı viral döküntü) akla gelir. Diğerleri daha nadir/spesifiktir.