Anafilaktojen Maddeler

Yazan /

Anafilaktojen Maddeler

Anafilaktojen, anafilaksi (hayatı tehdit eden ciddi alerjik reaksiyon) tetikleyebilen antijenik maddelerdir. Aşağıda, uluslararası rehberler (WAO 2020, EAACI, AAAAI/ACAAI 2023) ve epidemiyolojik çalışmalara göre en sık ve önemli anafilaktojenler detaylı olarak gruplandırılmıştır.
1. Gıdalar (Özellikle Çocuklarda En Sık Neden)
Gıdalar dünya genelinde anafilaksinin en yaygın nedenidir. 170’den fazla gıda anafilaksi yapabilir, ancak bazıları çok daha tehlikelidir.
En sık ve güçlü anafilaktojen gıdalar:
  • Fıstık (Peanut)
  • Ağaç yemişleri (Tree nuts): Ceviz, fındık, badem, kaju, antep fıstığı, Brezilya cevizi, pecan
  • Süt (Cow’s milk)
  • Yumurta (Egg)
  • Kabuklu deniz ürünleri (Crustacean shellfish): Karides, yengeç, ıstakoz
  • Balık (Fish)
  • Susam (Sesame)
  • Buğday (Wheat)
  • Soya (Soybeans)

Diğer önemli gıda anafilaktojenleri:

  • Tahin, tohumlar (susam dışında)
  • Lupin (acı bakla)
  • Kereviz
  • Hardal
  • Meyveler (muz, kivi, avokado, şeftali – özellikle lateks-fruit sendromunda)
  • Et (kırmızı et – alpha-gal sendromunda)

Not: ABD ve Avrupa’da “Big 9” (9 Büyük) olarak kabul edilir: Süt, yumurta, balık, kabuklu deniz ürünleri, ağaç yemişleri, fıstık, buğday, soya ve susam.

2. İlaçlar (Yetişkinlerde En Sık Nedenlerden Biri)

  • Beta-laktam antibiyotikler: Penisilin, amoksisilin, ampisilin, sefalosporinler
  • Aspirin ve diğer NSAİİ’ler: İbuprofen, diklofenak, naproksen vb.
  • Radyokontrast maddeler (iyotlu kontrast ajanlar)
  • Kas gevşeticiler (anestezi sırasında kullanılanlar)
  • Kemoterapi ilaçları ve monoklonal antikorlar (örneğin rituksimab, setuksimab)
  • Opioidler (bazı durumlarda)
  • Sülfa ilaçları
  • Antikonvülsanlar (epilepsi ilaçları)
  • Proton pompa inhibitörleri (bazı vakalarda)

3. Böcek Zehirleri (Venom) – Özellikle Yetişkinlerde ve Türkiye’de Önemli

  • Bal arısı (Apis mellifera) venomu
  • Eşek arısı / Sarıca arı / Yaban arısı (Vespula, Polistes türleri)
  • Ateş karıncası (fire ants) – Bazı bölgelerde
  • Diğer Hymenoptera böcekleri (hornets, bumblebees)

Türkiye’de Not: Arı venomu (özellikle bal arısı), birçok çalışmada anafilaksinin en sık nedeni olarak bildirilmiştir.

4. Diğer Anaflaktojenler

  • Lateks (doğal kauçuk): Lateks eldiven, kondom, tıbbi malzemeler, balonlar
  • Egzersizle ilişkili anafilaksi (Food-dependent exercise-induced anaphylaxis): Belirli gıdalar + egzersiz kombinasyonu (buğday, kabuklu deniz ürünleri, meyve vb.)
  • Semen (nadir – seminal plazma alerjisi)
  • Alerjen immünoterapisi (aşı sırasında nadir)
  • Kan ürünleri ve bazı biyolojik ajanlar
  • Klorheksidin (cerrahi dezenfektan)
  • Mold (küf) ve bazı inhalan alerjenler (nadir)

5. İdiyopatik (Nedeni Bilinmeyen) Anafilaksi

Bazı vakalarda (%10-20) hiçbir tetikleyici bulunamaz. Bu durum “idiyopatik anafilaksi” olarak adlandırılır.
Tüm Listeye Nasıl Ulaşılır?

Tam ve güncel liste şu resmi kaynaklardan takip edilebilir:

  1. World Allergy Organization (WAO) Anaphylaxis Guidance 2020 – En kapsamlı uluslararası rehber.
  2. AAAAI/ACAAI Anaphylaxis Practice Parameter 2023 – ABD rehberi.
  3. EAACI Anaphylaxis Guidelines.
  4. Türkiye Ulusal Alerji ve Klinik İmmünoloji Derneği (AID) yayınları ve rehberleri.
  5. Food and Drug Administration (FDA) – Big 9 gıda alerjenleri listesi.
  6. Türk Pediatri ve Alerji Dernekleri çalışmaları (Türkiye’de arı venomu ve gıda alerjileri üzerine çok sayıda yerel çalışma vardır).


Anafilaktojenler kişiden kişiye büyük farklılık gösterir. Bir maddenin başka birinde hiçbir sorun yaratmaması çok yaygındır. Daha önce hafif reaksiyon veren bir anafilaktojen, sonraki temasta çok daha şiddetli olabilir.

Benzer Yazılar:

Scroll to Top