Alergoloji ne demek?
Alergoloji (Alerji ve İmmünoloji), tıp biliminin alerjik hastalıklar, immün (bağışıklık) sistemi bozuklukları ve aşırı duyarlılık reaksiyonları ile ilgilenen uzmanlık dalıdır.Türkçe’de genellikle Alerji ve İmmünoloji uzmanlığı olarak adlandırılır. Bu branş, hem yetişkin hem de çocuk alerji ve immün yetmezliklerini kapsar.
Alergolojinin Kapsadığı Başlıca Alanlar
Alergoloji uzmanları şu hastalıkları tanı ve tedavi eder:
- Alerjik Hastalıklar
- Alerjik rinit (saman nezlesi)
- Alerjik konjonktivit (göz alerjisi)
- Astım (alerjik ve non-alerjik)
- Atopik dermatit (egzama)
- Ürtiker (kurdeşen) – akut ve kronik
- Anjiyoödem (Quincke ödemi)
- Gıda alerjileri (süt, yumurta, fıstık, kabuklu yemiş, balık, kabuklu deniz ürünleri vb.)
- İlaç alerjileri (penisilin, aspirin, NSAID’ler, kontrast maddeler)
- Böcek sokması alerjisi (arı, eşek arısı, kene vb.)
- Lateks alerjisi
- Mesleki alerjiler (alerjik kontakt dermatit, mesleki astım)
- Aşırı Duyarlılık Reaksiyonları
- Anafilaksi (hayati tehlike oluşturan sistemik alerjik reaksiyon)
- Serum hastalığı
- Stevens-Johnson sendromu / Toksik epidermal nekroliz (ilaç kaynaklı)
- DRESS sendromu (ilaç döküntüsü + eozinofili + sistemik belirtiler)
- İmmün Yetmezlik Sendromları
- Primer immün yetmezlikler (SCID, CVID, IgA eksikliği, DiGeorge sendromu, hiper-IgE sendromu vb.)
- Sekonder immün yetmezlikler (HIV/AIDS, kemoterapi sonrası, kortikosteroid kullanımı)
- Otoimmün ve Otoenflamatuar Hastalıklar (kısmen)
- Bazı otoimmün hastalıkların alerjik/immünolojik yönleri (örneğin, eozinofilik granülomatozis ile polianjiit – Churg-Strauss)
Alergoloji Uzmanının Yaptığı Başlıca İşlemler
- Alerji testleri:
- Deri prick testi (cilt prick testi)
- İntradermal test
- Yama testi (patch test – kontakt dermatit için)
- Total IgE ve spesifik IgE (RAST, ImmunoCAP, Phadia vb.)
- Komponent çözünürlüklü spesifik IgE (CRD – moleküler alerjen tanısı)
- Bazofil aktivasyon testi (BAT)
- Provokasyon testleri (gıda, ilaç, egzersiz, metakolin, aspirin provokasyonu)
- Tedavi yöntemleri:
- Kaçınma eğitimi
- İlaç tedavisi (antihistaminikler, lökotrien antagonistleri, kortikosteroidler, biyolojik ajanlar)
- Aşı tedavisi (immünoterapi): Subkütan (enjeksiyon) ve sublingual (dilaltı damla/tablet) immünoterapi
- Biyolojik tedaviler: Omalizumab (Xolair – anti-IgE), dupilumab (Dupixent – anti-IL-4/13), mepolizumab (Nucala – anti-IL-5), benralizumab (Fasenra), tezepelumab vb.
- Anafilaksi acil planı ve epinefrin otoenjektör eğitimi (EpiPen, Jext vb.)
- Laboratuvar ve fonksiyonel testler:
- Spirometri, reversibilite testi, pik akım takibi
- FeNO (fraksiyone ekshale nitrik oksit) ölçümü
- İmmünoglobulin düzeyleri, lenfosit alt tipleri, kompleman seviyeleri
Türkiye’de Alergoloji Uzmanlığı
- Uzmanlık süresi: Tıp fakültesi sonrası 4 yıl (İç Hastalıkları veya Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları yan dalı olarak).
- Yetişkin Alergoloji: Genellikle İç Hastalıkları yan dalı.
- Çocuk Alergoloji: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları yan dalı.
- Çalışma alanları: Üniversite hastaneleri, eğitim araştırma hastaneleri, özel alerji merkezleri.
Özet Tablo: Alergolojinin En Sık Görülen Hastalıkları
|
Hastalık
|
Sıklık (Türkiye)
|
Ana Belirti
|
Tedavi Seçenekleri
|
|---|---|---|---|
|
Alerjik rinit
|
Çok yüksek
|
Hapşırma, burun akıntısı, kaşıntı
|
Antihistaminik, nazal kortikosteroid, immünoterapi
|
|
Astım
|
Yüksek
|
Nefes darlığı, hırıltı, öksürük
|
İnhaler kortikosteroid + LABA, biyolojik ajanlar
|
|
Atopik dermatit
|
Çocuklarda yüksek
|
Kaşıntılı kızarık döküntü
|
Nemlendirici, topikal kortikosteroid, dupilumab
|
|
Gıda alerjisi
|
Orta-yüksek
|
Kurdeşen, anafilaksi
|
Kaçınma, epinefrin otoenjektör, oral immünoterapi
|
|
Kronik ürtiker
|
Orta
|
Günlük kurdeşen >6 hafta
|
Antihistaminik (yüksek doz), omalizumab
|
|
Anafilaksi
|
Düşük-orta
|
Sistemik reaksiyon (solunum, dolaşım)
|
Acil epinefrin, immünoterapi (arı alerjisi)
|
Alergoloji, hem yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyen kronik hastalıkları hem de hayatı tehdit eden akut reaksiyonları yöneten bir branştır. Erken tanı ve doğru tedaviyle hastaların çoğu normal hayata dönebilir.mı?)