Artrit Türleri Nelerdir? Artrit Çeşitleri, Belirtileri, Tanı ve Tedavisi

Artrit, tek bir hastalığı ifade etmez. Eklemde inflamasyon, yapısal bozulma veya kristal birikimi gibi farklı mekanizmalarla ortaya çıkan çok sayıda hastalık ve klinik tablo bu başlık altında değerlendirilir. Osteoartrit, romatoid artrit, gut, kalsiyum pirofosfat birikimi hastalığı (CPPD), psöriyatik artrit, aksiyel spondiloartrit ve septik artrit en iyi bilinen örnekler arasındadır.

Bununla birlikte her eklem ağrısı artrit anlamına gelmez. Ayrıca hemofilik artropati ve Charcot nöroartropatisi gibi bazı hastalıklar eklem hasarına yol açsa da klasik anlamda inflamatuvar artrit grubunda değildir. Bu ayrım, artrit türlerinin doğru anlaşılması açısından önemlidir.

Artritin türünü belirlemek için hastanın yaşı, şikâyetlerin başlangıç şekli, tutulan eklem sayısı, eklem dağılımı, sabah tutukluğu, sistemik belirtiler, laboratuvar sonuçları ve görüntüleme bulguları birlikte değerlendirilir. Bazı durumlarda kesin tanı için eklem sıvısının incelenmesi gerekir.

Artrit Türleri Nelerdir?

Artritler klinik ve biyolojik özelliklerine göre genel olarak şu gruplarda incelenebilir:

Osteoartrit
Kristal artritleri
Romatoid artrit
Psöriyatik artrit
Aksiyel spondiloartrit
Reaktif artrit
Enteropatik artrit
Juvenil idiyopatik artrit
Bağ dokusu hastalıklarıyla ilişkili artritler
Enfeksiyöz artritler
Otoinflamatuvar hastalıklarla ilişkili artritler
Diğer özel artropatiler

Aşağıdaki tablo, klinik açıdan önemli türleri kısa ve karşılaştırmalı biçimde göstermektedir.

Artrit Türleri Tablosu

Artrit / artropati	Temel mekanizma	Sık tutulan bölgeler	Tipik özellikler	Tanıda öne çıkanlar	Tedavi yaklaşımı
Osteoartrit (OA)	Eklem dokularında dejeneratif ve yapısal değişiklikler	Diz, kalça, el, omurga	Aktiviteyle artan ağrı, kısa süreli sabah tutukluğu, hareket kısıtlılığı	Klinik değerlendirme, gerektiğinde radyografi	Egzersiz, kilo yönetimi, semptomatik tedavi; ileri olguda cerrahi
Gut artriti	Monosodyum ürat kristallerinin birikimi	1. MTP, ayak bileği, diz ve diğer eklemler	Ani, çok şiddetli ağrı; kızarıklık ve şişlik	Eklem sıvısında ürat kristalleri; serum ürat destekleyicidir	Akut atakta NSAİİ, kolşisin veya glukokortikoid; uygun hastada ürat düşürücü tedavi
CPPD artriti / psödogut	Kalsiyum pirofosfat kristallerinin birikimi	Diz, el bileği ve diğer eklemler	Akut inflamatuvar artrit veya kronik eklem hastalığı	Eklem sıvısında CPP kristalleri, görüntüleme	Anti-inflamatuvar tedavi; klinik tabloya göre kolşisin veya glukokortikoid
Bazik kalsiyum fosfat kristal hastalığı	Özellikle hidroksiapatit kristalleri	Özellikle omuz	Kalsifik tendinopati, akut kalsifik periarthritis; bazı olgularda yıkıcı artropati	Görüntüleme ve uygun kristal değerlendirmesi	Semptomatik tedavi, seçilmiş olguda girişimsel/cerrahi tedavi
Romatoid artrit (RA)	Sistemik otoimmün inflamasyon	El bileği, MCP, PIP, ayak ve diğer eklemler	İnflamatuvar, çoğunlukla simetrik poliartrit; uzun sabah tutukluğu	RF, anti-CCP, CRP/ESR, klinik ve görüntüleme	DMARD; gerektiğinde biyolojik veya hedefe yönelik tedavi
Psöriyatik artrit (PsA)	Psoriasis ile ilişkili immün aracılı inflamasyon	DIP, diz, ayak, sakroiliak eklemler, omurga	Daktilit, entezit, tırnak değişiklikleri, psoriasis	Klinik değerlendirme, görüntüleme ve hastalık özellikleri	DMARD, biyolojik veya hedefe yönelik tedaviler
Aksiyel spondiloartrit (axSpA)	Aksiyel iskelette kronik inflamasyon	Sakroiliak eklemler ve omurga	Genç yaşta başlayan inflamatuvar bel ağrısı	Klinik değerlendirme, CRP, HLA-B27 ve MR/radyografi	Egzersiz, NSAİİ; uygun hastada biyolojik/hedefe yönelik tedavi
Ankilozan spondilit	Radyografik aksiyel spondiloartrit	Sakroiliak eklemler ve omurga	Kronik inflamatuvar bel ağrısı ve radyografik yapısal değişiklikler	Pelvis/omurga radyografisi, gerektiğinde MR	AxSpA tedavi prensipleri
Reaktif artrit	Enfeksiyon sonrasında gelişen inflamasyon	Diz, ayak bileği ve alt ekstremite	Asimetrik artrit, entezit veya daktilit görülebilir	Klinik öykü ve gerektiğinde enfeksiyon araştırması	NSAİİ; devam eden enfeksiyon varsa etkene yönelik tedavi
Enteropatik artrit	İnflamatuvar bağırsak hastalığıyla ilişkili inflamasyon	Diz, ayak bileği, sakroiliak eklem, omurga	Periferik veya aksiyel artrit	Bağırsak hastalığı ve romatolojik değerlendirme	Bağırsak ve eklem bulgularını birlikte hedefleyen tedavi
Juvenil idiyopatik artrit (JIA)	Çocukluk çağında kronik inflamatuvar artritler	Diz, ayak bileği, el ve diğer eklemler	Oligoartiküler, poliartiküler ve sistemik alt tipler	Klinik değerlendirme; alt tipe göre laboratuvar/görüntüleme	Eklem içi steroid, DMARD ve biyolojik tedaviler dahil alt tipe göre tedavi
SLE ilişkili artrit	Sistemik lupus eritematozusun otoimmün inflamasyonu	El, el bileği, diz ve diğer eklemler	Genellikle non-erozif inflamatuvar artrit veya artralji	ANA ve diğer hastalık özellikleri	Hidroksiklorokin ve hastalık aktivitesine göre immünomodülatör tedavi
Sjögren ilişkili eklem tutulumu	Otoimmün inflamasyon	El, el bileği ve diğer periferik eklemler	Artralji veya non-erozif inflamatuvar artrit	Klinik bulgular ve otoantikorlar	Semptomatik ve sistemik hastalığa yönelik tedavi
Erişkin Still hastalığı	Sistemik otoinflamatuvar süreç	Diz, el bileği, el ve diğer eklemler	Yüksek ateş, geçici döküntü, artrit/artralji	Klinik değerlendirme, yüksek inflamasyon ve ferritin; dışlama tanısı önemlidir	Glukokortikoid ve hedefe yönelik immünomodülatör tedaviler
Septik artrit	Eklem içi mikrobiyal enfeksiyon	Özellikle diz; kalça ve diğer eklemler de olabilir	Akut ağrı, şişlik, hareket kısıtlılığı; ateş olabilir veya olmayabilir	Eklem aspirasyonu, sinovyal sıvı kültürü ve diğer incelemeler	Acil antimikrobiyal tedavi ve eklem drenajı
Gonokokal artrit	Neisseria gonorrhoeae enfeksiyonu	Periferik eklemler	Artrit, tenosinovit ve cilt bulguları birlikte görülebilir	Mikrobiyolojik inceleme	Uygun antibiyotik tedavisi
Lyme artriti	Borrelia enfeksiyonu	Özellikle diz	Belirgin şişlik; sıklıkla büyük eklem tutulumu	Serolojik değerlendirme	Uygun antibiyotik tedavisi
Tüberküloz artriti	Mycobacterium tuberculosis enfeksiyonu	Diz, kalça ve diğer eklemler	Genellikle yavaş ve kronik seyir	Kültür, moleküler test ve histopatoloji	Antitüberküloz tedavi
Brusella ilişkili artrit	Brucella enfeksiyonu	Büyük eklemler, sakroiliak eklemler	Brusellozun diğer bulgularıyla birlikte olabilir	Seroloji/kültür ve klinik değerlendirme	Kombine antibiyotik tedavisi
Viral artrit	Parvovirüs B19, hepatit virüsleri, chikungunya vb.	El ve diğer periferik eklemler	Akut oligo/poliartrit; bazı enfeksiyonlarda döküntü	Klinik ve uygun viral testler	Çoğunlukla destekleyici; etkene göre tedavi
Fungal artrit	Mantar enfeksiyonları	Diz, kalça ve diğer eklemler	Genellikle kronik; immünsüpresyon önemli risk faktörüdür	Kültür ve histopatoloji	Antifungal tedavi ve gerektiğinde drenaj
Palindromik romatizma	Mekanizması tam açıklanmamış tekrarlayan inflamatuvar ataklar	El ve diğer periferik eklemler	Kısa süreli tekrarlayan artrit atakları; aralarda eklem normale dönebilir	Klinik değerlendirme, RF/anti-CCP yardımcı olabilir	Semptomatik tedavi; seçilmiş hastalarda DMARD
Hemofilik artropati*	Tekrarlayan eklem içi kanamalar	Diz, dirsek, ayak bileği	Tekrarlayan hemartroz ve ilerleyici eklem hasarı	Koagülasyon ve faktör değerlendirmesi	Faktör replasmanı ve eklem rehabilitasyonu
Charcot nöroartropatisi*	Nöropatiye bağlı tekrarlayan travma ve kemik-eklem yıkımı	Özellikle ayak ve ayak bileği	Sıcak, şiş, deformite gelişebilen; ağrı duyusu azalabilir	Klinik değerlendirme ve görüntüleme	Erken dönemde yükten koruma/immobilizasyon; seçilmiş olguda cerrahi

*Hemofilik artropati ve Charcot nöroartropatisi klasik inflamatuvar artritlerden ziyade artropati başlığı altında değerlendirilmelidir.

Osteoartrit

Osteoartrit, halk arasında “kireçlenme” olarak bilinir. Ancak osteoartriti yalnızca “kıkırdağın aşınması” olarak tanımlamak güncel bilimsel anlayışı tam olarak yansıtmaz. Hastalıkta eklem kıkırdağının yanı sıra subkondral kemik, sinovyum, bağlar ve diğer eklem yapılarında da değişiklikler meydana gelir (Kolasinski et al., 2020).

Diz, kalça ve el eklemleri sık etkilenen bölgelerdir. Ağrı çoğunlukla eklem kullanımıyla artar ve istirahatte azalabilir. Sabah tutukluğu inflamatuvar artritlerdeki kadar uzun sürmez. Hastalık ilerledikçe hareket kısıtlılığı ve fonksiyon kaybı gelişebilir.Tedavide egzersiz, fiziksel aktivitenin korunması ve fazla kilo varsa kilo kaybı temel yaklaşımlardır. İlaç tedavileri hastanın özelliklerine göre belirlenir. İleri eklem hasarı ve ciddi fonksiyon kaybında cerrahi seçenekler değerlendirilebilir (Kolasinski et al., 2020).

Gut Artriti

Gut, monosodyum ürat kristallerinin eklem ve çevre dokularda birikmesine bağlı gelişen inflamatuvar kristal artritidir.Klasik gut atağı, özellikle birinci metatarsofalangeal eklemde aniden başlayan şiddetli ağrı, şişlik ve kızarıklıkla ortaya çıkabilir. Bununla birlikte ayak bileği, diz ve başka eklemler de tutulabilir.

Serum ürik asit yüksekliği gutu destekleyebilir ancak tek başına kesin tanı koydurmaz. Uygun hastalarda eklem sıvısının polarize mikroskopiyle incelenmesi ve monosodyum ürat kristallerinin gösterilmesi tanı açısından değerlidir.Akut ataklarda NSAİİ, kolşisin veya glukokortikoidlerden uygun olanı kullanılabilir. Tekrarlayan atak, tofüs, ürat nefrolitiazisi veya belirli başka klinik durumlarda uzun süreli ürat düşürücü tedavi düşünülür. Allopurinol önemli bir ürat düşürücü tedavi seçeneğidir (FitzGerald et al., 2020).

CPPD Hastalığı ve Psödogut

Kalsiyum pirofosfat birikimi hastalığı, eklem dokularında kalsiyum pirofosfat kristallerinin birikmesiyle ilişkilidir.“Psödogut” terimi özellikle akut CPP kristal artritini ifade etmek için kullanılır. Dolayısıyla CPPD ve psödogut tam olarak eş anlamlı değildir. CPPD farklı klinik görünümler oluşturabilir; akut kristal artrit bunlardan yalnızca biridir.

Diz ve el bileği sık etkilenen eklemler arasındadır. Tanıda sinovyal sıvıda CPP kristallerinin gösterilmesi ve uygun görüntüleme bulguları önem taşır. 2023 ACR/EULAR sınıflandırma kriterleri CPPD’nin klinik, laboratuvar ve görüntüleme özelliklerini birlikte değerlendirmektedir (Abhishek et al., 2023).

Romatoid Artrit

Romatoid artrit, bağışıklık sisteminin eklem dokularına karşı kronik inflamatuvar yanıt oluşturduğu sistemik otoimmün bir hastalıktır.El bilekleri, MCP ve PIP eklemleri sık tutulur. Genellikle simetrik inflamatuvar poliartrit görülür. Uzun süren sabah tutukluğu, eklem şişliği ve hassasiyet tipiktir. Tedavi edilmediğinde kalıcı eklem hasarı gelişebilir.

Romatoid faktör ve anti-CCP antikorları tanısal değerlendirmede kullanılır; ancak negatif olmaları hastalığı dışlamaz.Tedavinin temelini hastalık modifiye edici antiromatizmal ilaçlar oluşturur. Metotreksat, uygun hastalarda temel başlangıç tedavilerinden biridir. Tedavi hedeflerine ulaşılamadığında biyolojik veya hedefe yönelik sentetik DMARD’lar gündeme gelebilir.Güncel EULAR önerileri, RA tedavisinde hastalık aktivitesinin düzenli değerlendirilmesini ve tedavinin hedefe yönelik biçimde ayarlanmasını vurgulamaktadır (Smolen et al., 2026).

Psöriyatik Artrit

Psöriyatik artrit, psoriasis ile ilişkili immün aracılı inflamatuvar bir hastalıktır. Ancak artrit her zaman cilt lezyonlarından sonra ortaya çıkmaz.El ve ayak parmaklarının tamamını etkileyen daktilit, tendon veya bağların kemiğe yapışma bölgelerindeki inflamasyon olan entezit, DIP eklem tutulumu ve aksiyel hastalık psöriyatik artritin farklı klinik özellikleri arasında yer alabilir.Tedavi hastalığın baskın özelliklerine göre belirlenir. Periferik artrit, aksiyel tutulum, entezit, daktilit, cilt hastalığının şiddeti ve eşlik eden inflamatuvar bağırsak hastalığı veya üveit gibi özellikler ilaç seçiminde dikkate alınır (Gossec et al., 2024).

Aksiyel Spondiloartrit ve Ankilozan Spondilit

Aksiyel spondiloartrit, başta sakroiliak eklemler ve omurga olmak üzere aksiyel iskeleti etkileyen inflamatuvar hastalık grubudur.Ankilozan spondilit, radyografik aksiyel spondiloartrit formudur. Radyografik değişikliklerin henüz görülmediği hastalar ise uygun klinik ve görüntüleme özellikleri bulunduğunda non-radyografik aksiyel spondiloartrit olarak sınıflandırılabilir (Ramiro et al., 2023).

İnflamatuvar bel ağrısı, sabah tutukluğu ve gece ağrısı görülebilir. Üveit, psoriasis ve inflamatuvar bağırsak hastalıkları gibi eklem dışı bulgular eşlik edebilir.Tedavide düzenli egzersiz ve fiziksel aktivite önemlidir. NSAİİ’ler farmakolojik tedavide ilk seçenekler arasında yer alır; uygun hastalarda TNF inhibitörleri, IL-17 inhibitörleri veya JAK inhibitörleri gibi ileri tedaviler kullanılabilir (Ramiro et al., 2023).

Reaktif Artrit

Reaktif artrit, genellikle gastrointestinal veya genitoüriner bir enfeksiyon sonrasında ortaya çıkan inflamatuvar artrittir.Diz ve ayak bileği gibi alt ekstremite eklemleri sık tutulur. Entezit ve daktilit görülebilir. Geçmişte klasik “artrit-üretrit-konjonktivit triadı” ile tanımlanmış olsa da bu üç bulgunun birlikte bulunması şart değildir.Tedavi eklem inflamasyonunun kontrolüne ve varsa devam eden enfeksiyonun uygun biçimde tedavisine yöneliktir.

Enteropatik Artrit

Enteropatik artrit, özellikle Crohn hastalığı ve ülseratif kolit gibi inflamatuvar bağırsak hastalıklarıyla ilişkili eklem tutulumunu ifade eder.Periferik artrit yanında sakroiliak eklem ve omurga tutulumu da görülebilir. Bu nedenle enteropatik artrit, spondiloartritler içinde değerlendirilir.Tedavi planında hem bağırsak hastalığının hem de kas-iskelet sistemi bulgularının birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Juvenil İdiyopatik Artrit

Juvenil idiyopatik artrit, çocukluk çağında başlayan ve farklı klinik alt tipleri bulunan kronik inflamatuvar artrit grubudur.Oligoartiküler, poliartiküler ve sistemik JIA gibi farklı klinik tablolar bulunur. Bazı çocuklarda artrite üveit eşlik edebilir.Tedavi hastalığın alt tipine ve aktivitesine göre belirlenir. Eklem içi glukokortikoidler, DMARD’lar ve biyolojik ilaçlar uygun hastalarda kullanılabilir. Tedavi yalnızca ağrıyı azaltmayı değil, inflamasyonu kontrol ederek eklem hasarını ve fonksiyon kaybını önlemeyi amaçlar (Onel et al., 2022).

Bağ Dokusu Hastalıklarında Artrit

Bazı sistemik otoimmün hastalıklarda artrit veya eklem inflamasyonu görülebilir.

Sistemik lupus eritematozus

SLE’de eklem tutulumu sık görülür. Artralji veya çoğunlukla non-erozif inflamatuvar artrit şeklinde ortaya çıkabilir. Eklem bulguları deri, böbrek, kan ve sinir sistemi gibi diğer organ bulgularıyla birlikte değerlendirilmelidir.

Sjögren hastalığı

Sjögren hastalarında eklem ağrısı sık görülebilir ve bazı hastalarda non-erozif inflamatuvar artrit gelişebilir. Kuru göz ve kuru ağız hastalığın karakteristik özelliklerindendir.Bu hastalıkların tanısı yalnızca eklem şikâyetlerine veya tek bir otoantikor sonucuna dayanmaz; klinik bulgular ve uygun immünolojik testler birlikte değerlendirilir.

Erişkin Still Hastalığı

Erişkin Still hastalığı sistemik inflamasyonla seyreden bir otoinflamatuvar hastalıktır.Tipik klinik özellikler arasında yüksek ateş atakları, geçici salmon renkli döküntü, artrit veya yaygın eklem ağrıları bulunur. Karaciğer, kalp ve diğer organlar da hastalıktan etkilenebilir.

Ferritin düzeyi belirgin şekilde yükselebilir ancak ferritin yüksekliği Still hastalığına özgü değildir. Enfeksiyon, malignite ve diğer inflamatuvar hastalıkların dışlanması gerekir.Tedavi hastalık şiddetine ve organ tutulumuna göre glukokortikoidler ve hedefe yönelik tedavileri içerebilir (Bindoli et al., 2024; Leavis et al., 2024).

Enfeksiyöz Artritler

Enfeksiyöz artrit, mikroorganizmaların eklemde enfeksiyona yol açması sonucu gelişir. Bakteriyel septik artrit özellikle önemlidir çünkü gecikmiş tedavi kalıcı eklem hasarına ve ciddi sistemik komplikasyonlara neden olabilir.

Septik artrit

Septik artrit çoğunlukla bakteriyel kökenlidir. Diz sık tutulan eklemlerden biridir; ancak kalça, omuz ve diğer eklemler de etkilenebilir.Akut eklem ağrısı, şişlik ve hareket kısıtlılığı önemli belirtilerdir. Ateş sık görülse de ateşin olmaması septik artriti dışlamaz.

Şüpheli hastada eklem aspirasyonu tanı açısından kritik öneme sahiptir. Sinovyal sıvı hücre sayımı, Gram boyama, kültür ve kristal analizi yapılabilir.Tedavide uygun antimikrobiyal tedavinin yanı sıra enfekte eklemin drenajı önemlidir. SANJO kılavuzu, doğal eklem septik artritinde hızlı tanısal değerlendirme ve uygun eklem drenajını vurgulamaktadır (Ravn et al., 2023).

Gonokokal artrit

Neisseria gonorrhoeae enfeksiyonunun komplikasyonu olarak ortaya çıkabilir. Artritin yanında tenosinovit ve cilt lezyonları görülebilir. Tanıda uygun mikrobiyolojik örneklerin alınması önemlidir.

Lyme artriti

Borrelia enfeksiyonunun geç dönem bulgularından biri olabilir. Özellikle diz gibi büyük eklemlerde belirgin şişlik görülebilir. Tanısal değerlendirmede serolojik testler önemlidir.

Tüberküloz artriti

Mycobacterium tuberculosis eklem tutulumuna neden olabilir. Genellikle akut bakteriyel septik artritten daha yavaş ve sinsi bir seyir gösterir. Diz ve kalça gibi eklemler etkilenebilir.

Brusella artriti

Bruselloz sırasında periferik eklem, sakroiliak eklem ve omurga tutulumu görülebilir. Tanı epidemiyolojik öykü, serolojik testler ve uygun durumlarda kültür ile birlikte değerlendirilir.

Fungal artrit

Candida ve bazı diğer mantarlar eklem enfeksiyonuna neden olabilir. Bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde risk daha yüksektir. Tanıda kültür ve gerektiğinde histopatolojik inceleme önemlidir.

Viral artrit

Parvovirüs B19, hepatit B ve C ile chikungunya gibi viral enfeksiyonlar eklem yakınmalarına veya inflamatuvar artrite yol açabilir. Klinik tablo etkene göre değişir ve bazı olgularda döküntü veya ateş eşlik edebilir.

Kristal Artritleri

Kristal artritleri, eklem veya çevresindeki dokularda kristallerin birikmesine bağlı inflamasyonla ortaya çıkar.

Başlıca örnekleri:

Gut: monosodyum ürat kristalleri
CPPD artriti: kalsiyum pirofosfat kristalleri
Bazik kalsiyum fosfat kristal hastalığı: özellikle hidroksiapatit kristalleri

Gut ve CPPD’nin birbirinden ayrılması önemlidir. Gut hiperürisemiyle ilişkili ürat kristallerinden, CPPD ise kalsiyum pirofosfat kristallerinden kaynaklanır.

Daha Özel Artropatiler

Bazı eklem hastalıkları inflamatuvar artritlerden farklı mekanizmalarla ortaya çıkar.

Hemofilik artropati

Hemofilide tekrarlayan eklem içi kanamalar sinovyum ve kıkırdakta ilerleyici hasara neden olabilir. Diz, dirsek ve ayak bileği sık etkilenen eklemlerdir. Hastalığın temelinde tekrarlayan hemartrozlar bulunur (Gualtierotti et al., 2021).

Charcot nöroartropatisi

Charcot nöroartropatisi özellikle diyabetik periferik nöropatiyle ilişkili, kemik ve eklem yıkımıyla seyreden ciddi bir artropatidir.Ayakta sıcaklık artışı, şişlik ve deformite gelişebilir; duyusal kayıp nedeniyle ağrı beklenenden daha az olabilir. Erken dönemde yükten koruma ve uygun immobilizasyon eklem yıkımının ilerlemesini azaltmak açısından önemlidir (Raspovic et al., 2024).Bu nedenle Charcot nöroartropatisini “inflamatuvar artrit” olarak sınıflandırmak doğru değildir.

Artrit Belirtileri Nelerdir?

Artritin belirtileri hastalığın türüne göre değişir. En sık görülen yakınmalar:

Eklem ağrısı
Eklem şişliği
Sabah tutukluğu
Hareket kısıtlılığı
Eklem hassasiyeti
Eklemde sıcaklık artışı
Kızarıklık
Hareket sırasında krepitasyon
Eklem çevresinde şişlik
Zamanla gelişen deformiteler

Bunlara bazı hastalarda ateş, halsizlik, cilt döküntüsü, psoriasis, göz iltihabı veya bağırsak yakınmaları eşlik edebilir.Belirtilerin kendisi hangi artrit türünün bulunduğunu kesin olarak göstermez. Örneğin şiş ve ağrılı bir diz; gut, CPPD, septik artrit, romatoid artrit, psöriyatik artrit veya başka bir hastalıktan kaynaklanabilir.

Artrit Tanısı Nasıl Konur?

Artrit tanısı tek bir kan testiyle konulmaz.

Doktor öncelikle:

Ağrının ne zaman başladığını
Ağrının aktiviteyle ilişkisini
Sabah tutukluğunun süresini
Kaç eklemin tutulduğunu
Tutulumun simetrik olup olmadığını
Ateş veya döküntü bulunup bulunmadığını
Psoriasis veya bağırsak hastalığı olup olmadığını
Yakın zamanda enfeksiyon geçirilip geçirilmediğini
Travma veya kanama öyküsünü
Aile öyküsünü

değerlendirir.

Gerektiğinde CRP, ESR, RF, anti-CCP, ANA, serum ürik asit ve hastalığa göre başka testler istenir.Röntgen, ultrasonografi ve MR bazı artrit türlerinde tanısal değerlendirmeye yardımcı olabilir.Özellikle akut ve sıcak şiş eklemde eklem sıvısının incelenmesi büyük önem taşır. Kristal artriti ile septik artrit birbirine klinik olarak benzeyebileceğinden, uygun hastalarda sinovyal sıvının mikroskopik ve mikrobiyolojik incelenmesi gerekir (Ravn et al., 2023).

Artrit Tedavisi Nasıl Yapılır?

Artritin tek bir tedavisi yoktur. Tedavi doğrudan hastalığın nedenine göre belirlenir.

Osteoartritte

Egzersiz, kilo yönetimi, eklem fonksiyonunun korunması ve uygun ağrı tedavisi temel yaklaşımlardır (Kolasinski et al., 2020).

Romatoid artritte

Amaç yalnızca ağrıyı azaltmak değil, inflamasyonu kontrol altına almak ve eklem hasarını önlemektir. DMARD’lar tedavinin temelini oluşturur (Smolen et al., 2026).

Psöriyatik artritte

Tedavi; periferik artrit, aksiyel hastalık, entezit, daktilit, cilt hastalığı ve eşlik eden hastalıklara göre belirlenir (Gossec et al., 2024).

Aksiyel spondiloartritte

Egzersiz ve fiziksel aktivite tedavinin temel unsurlarıdır. NSAİİ’ler ve uygun hastalarda biyolojik veya hedefe yönelik ilaçlar kullanılabilir (Ramiro et al., 2023).

Gutta

Akut atak sırasında antiinflamatuvar tedavi uygulanır. Tekrarlayan veya belirli komplikasyonları bulunan hastalarda ürat düşürücü uzun dönem tedavi planlanabilir (FitzGerald et al., 2020).

Septik artritte

Septik artrit acil değerlendirme ve tedavi gerektirir. Uygun antibiyotik tedavisi ile birlikte enfekte eklemin drenajı temel tedavi bileşenleridir (Ravn et al., 2023).

Artrit ile Romatizma Aynı Şey midir?

Hayır.“Romatizma” günlük dilde çok geniş bir hastalık grubunu ifade eder. Artrit ise eklem inflamasyonu veya eklem hastalığını ifade eden daha spesifik bir terimdir.Bu nedenle romatizmal hastalıkların tamamı artrit değildir. Örneğin bazı romatizmal hastalıklar esas olarak bağ dokusunu, damarları, kasları veya başka organ sistemlerini etkileyebilir.

Artrit ile Artroz Arasındaki Fark Nedir?

Artroz, Türkçede çoğunlukla osteoartrit için kullanılan bir terimdir. Osteoartritte eklem dokularında dejeneratif ve yapısal değişiklikler ön plandadır. “Artrit” ise çok daha geniş bir kavramdır ve romatoid artrit, gut, CPPD, psöriyatik artrit ve septik artrit gibi farklı hastalıkları kapsar.Dolayısıyla osteoartrit ile artrit birbirinin eş anlamlısı değildir.

Artrit Önlenebilir mi?

Tüm artrit türlerinin önlenmesi mümkün değildir.Genetik yatkınlık, otoimmün mekanizmalar ve yaşlanmayla ilişkili biyolojik süreçler bazı hastalıkların ortaya çıkmasında önemli rol oynar. Bununla birlikte eklem sağlığını korumaya yardımcı olabilecek önlemler vardır.

Düzenli fiziksel aktivite, sağlıklı vücut ağırlığının korunması, eklem yaralanmalarından kaçınma ve kronik hastalıkların uygun şekilde yönetilmesi özellikle osteoartrit ve bazı artropatiler açısından önem taşır.Gut hastalarında ise uygun hastalarda serum ürat düzeyinin hedefe yönelik biçimde kontrol edilmesi tekrarlayan atakların ve komplikasyonların önlenmesinde önemlidir (FitzGerald et al., 2020).

Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?

Aşağıdaki durumlarda eklem yakınmaları tıbbi olarak değerlendirilmelidir:

Aniden başlayan çok şiddetli eklem ağrısı varsa
Eklem belirgin şekilde şişmişse
Eklem sıcak ve kızarıksa
Ateş eşlik ediyorsa
Eklem hareketi ciddi biçimde kısıtlandıysa
Birden fazla eklemde şişlik oluştuysa
Sabah tutukluğu uzun sürüyorsa
Artrit atakları tekrarlıyorsa
Psoriasis, göz iltihabı veya inflamatuvar bağırsak hastalığı eşlik ediyorsa
Açıklanamayan sistemik belirtiler ortaya çıktıysa

Özellikle ani başlayan sıcak, şiş ve çok ağrılı eklem, ateş olmasa bile septik artrit açısından gecikmeden değerlendirilmelidir.

Sık Sorulan Sorular

En sık görülen artrit türü hangisidir?

Osteoartrit toplumda en sık görülen kronik eklem hastalıklarından biridir. Ancak “artrit” çok geniş bir hastalık grubunu ifade ettiği için görülme sıklığı hastalığın türüne göre değişir.

Gut bir artrit türü müdür?

Evet. Gut, monosodyum ürat kristallerinin neden olduğu inflamatuvar kristal artritidir (FitzGerald et al., 2020).

Psödogut ile CPPD aynı şey midir?

Tam olarak değil. CPPD daha geniş bir hastalık grubunu ifade eder. Psödogut ise özellikle akut CPP kristal artritini tanımlamak için kullanılan geleneksel bir terimdir (Abhishek et al., 2023).

Romatoid artrit ile osteoartrit arasındaki fark nedir?

Romatoid artrit otoimmün inflamasyonla ilişkili sistemik bir hastalıktır. Osteoartritte ise eklem dokularındaki dejeneratif ve yapısal değişiklikler ön plandadır.

Artrit tamamen iyileşir mi?

Hastalığın türüne bağlıdır. Bazı enfeksiyöz artritler uygun tedaviyle ortadan kaldırılabilir. Romatoid artrit, psöriyatik artrit ve aksiyel spondiloartrit gibi kronik hastalıklarda ise uzun süreli tedaviyle hastalık aktivitesi kontrol altına alınabilir. Osteoartritte tedavinin temel amacı ağrıyı azaltmak ve eklem fonksiyonunu korumaktır.

Artrit tedavi edilmezse ne olur?

Bazı artritler kalıcı eklem hasarına yol açabilir. Romatoid artritte eklem erozyonları ve deformiteler, gutta tofüs ve eklem hasarı, septik artritte ise hızlı eklem yıkımı gelişebilir. Bu nedenle özellikle inflamatuvar ve enfeksiyöz artritlerde erken tanı önemlidir.

Artrit, tek bir hastalık değildir. Osteoartrit, gut, CPPD, romatoid artrit, psöriyatik artrit, aksiyel spondiloartrit, reaktif artrit, enteropatik artrit, juvenil idiyopatik artrit, bağ dokusu hastalıklarına bağlı artritler ve enfeksiyöz artritler farklı mekanizmalara sahip önemli artrit tablolarıdır.

Bu hastalıkların belirtileri birbirine benzeyebilse de nedenleri ve tedavileri birbirinden oldukça farklıdır. Bu nedenle yalnızca eklem ağrısının yerine veya şiddetine bakarak artritin türünü belirlemek mümkün değildir.

Özellikle ani başlayan, sıcak, şiş ve şiddetli ağrılı bir eklemde enfeksiyon olasılığının değerlendirilmesi; tekrarlayan ataklarda ise gut ve CPPD gibi kristal artritlerinin düşünülmesi gerekir. Kronik inflamatuvar artritlerde erken tanı ve uygun hastalık modifiye edici tedavi, eklem hasarının ve fonksiyon kaybının azaltılması açısından önemlidir.

Kaynaklar:

Abhishek, A., Tedeschi, S. K., Pascart, T., et al. (2023). The 2023 ACR/EULAR classification criteria for calcium pyrophosphate deposition disease. Arthritis & Rheumatology, 75(10), 1703–1713. https://doi.org/10.1002/art.42619
FitzGerald, J. D., Dalbeth, N., Mikuls, T., et al. (2020). 2020 American College of Rheumatology guideline for the management of gout. Arthritis Care & Research, 72(6), 744–760. https://doi.org/10.1002/acr.24180
Gossec, L., Kerschbaumer, A., Ferreira, R. J. O., et al. (2024). EULAR recommendations for the management of psoriatic arthritis with pharmacological therapies: 2023 update. Annals of the Rheumatic Diseases, 83(6), 706–719. https://doi.org/10.1136/ard-2024-225531
Gualtierotti, R., Solimeno, L. P., & Peyvandi, F. (2021). Hemophilic arthropathy: Current knowledge and future perspectives. Journal of Thrombosis and Haemostasis, 19(9), 2112–2121. https://doi.org/10.1111/jth.15444
Kolasinski, S. L., Neogi, T., Hochberg, M. C., et al. (2020). 2019 American College of Rheumatology/Arthritis Foundation guideline for the management of osteoarthritis of the hand, hip, and knee. Arthritis Care & Research, 72(2), 149–162. https://doi.org/10.1002/acr.24131
Leavis, H. L., van Daele, P. L. A., Mulders-Manders, C., et al. (2024). Management of adult-onset Still’s disease: Evidence- and consensus-based recommendations by experts. Rheumatology.
Onel, K. B., Horton, D. B., Lovell, D. J., et al. (2022). 2021 American College of Rheumatology guideline for the treatment of juvenile idiopathic arthritis. Arthritis & Rheumatology, 74(4), 553–569.
Ramiro, S., Nikiphorou, E., Sepriano, A., et al. (2023). ASAS-EULAR recommendations for the management of axial spondyloarthritis: 2022 update. Annals of the Rheumatic Diseases, 82(1), 19–34. https://doi.org/10.1136/ard-2022-223296
Raspovic, K. M., Schaper, N. C., Gooday, C., et al. (2024). Diagnosis and treatment of active Charcot neuro-osteoarthropathy in persons with diabetes mellitus: A systematic review. Diabetes/Metabolism Research and Reviews, 40(3), e3653. https://doi.org/10.1002/dmrr.3653
Ravn, C., Neyt, J., Benito, N., et al. (2023). Guideline for management of septic arthritis in native joints (SANJO). Journal of Bone and Joint Infection, 8(1), 29–37. https://doi.org/10.5194/jbji-8-29-2023
Smolen, J. S., Edwards, C. J., Konzett, V., et al. (2026). EULAR recommendations for the management of rheumatoid arthritis with synthetic and biologic disease-modifying antirheumatic drugs: 2025 update. Annals of the Rheumatic Diseases, 85(6), 991–1009. https://doi.org/10.1016/j.ard.2026.01.023