Anjiyokolit (Kolanjit) Nedir?

Anjiyokolit (angiocholitis ya da daha yaygın kullanımıyla cholangitis), safra yollarının iltihaplanması anlamına gelen tıbbi bir terimdir. Kelime kökeni Yunanca “angeion” (kanal veya damar benzeri yapı), “chole” (safra) ve “itis” (iltihap) sözcüklerinden gelir. Tarihsel olarak “anjiyokolit” terimi kullanılmış olsa da günümüzde modern tıpta bunun yerine çoğunlukla “kolanjit” (cholangitis) ifadesi tercih edilir. Hastalık, karaciğerden bağırsağa safra taşıyan safra kanallarının enfeksiyon veya tıkanıklık nedeniyle iltihaplanmasıyla ortaya çıkar. (Cleveland Clinic, Merck Manual)

Safra yolları, karaciğerde üretilen safranın ince bağırsağa taşınmasını sağlayan kanallardır. Safra sindirim için özellikle yağların parçalanmasında önemli rol oynar. Eğer bu kanallar taş, tümör, daralma veya enfeksiyon nedeniyle tıkanırsa safra akışı bozulur. Safranın birikmesi bakterilerin çoğalmasına uygun ortam oluşturur ve enfeksiyon gelişebilir. En sık neden safra taşıdır. Özellikle safra kanalına düşen taşlar safra akımını engelleyerek akut kolanjite yol açabilir. (Mayo Clinic, Johns Hopkins Medicine)

Anjiyokolit ciddi bir hastalık olabilir çünkü enfeksiyon hızla kana yayılabilir. Özellikle tedavi edilmediğinde sepsis adı verilen hayati tehlike oluşturan tablo gelişebilir. Bu nedenle erken tanı ve hızlı tedavi büyük önem taşır.

Hastalığın klasik belirtileri “Charcot triadı” olarak bilinen üçlüyle tanımlanır:

• Sağ üst karın ağrısı,
• Ateş ve titreme,
• Sarılık.

Bazı ağır vakalarda buna tansiyon düşüklüğü ve bilinç değişikliği de eklenebilir. Bu durum “Reynolds pentadı” olarak adlandırılır ve ciddi enfeksiyon belirtisi kabul edilir.

Bunun dışında:

• Bulantı,
• Kusma,
• Halsizlik,
• Kaşıntı,
• İştahsızlık

gibi belirtiler de görülebilir.

Tanı için kan testleri ve görüntüleme yöntemleri kullanılır. Kan testlerinde enfeksiyon bulguları ve karaciğer enzim yüksekliği görülebilir. Ultrasonografi, MRCP (Manyetik Rezonans Kolanjiyopankreatografi) ve ERCP gibi yöntemlerle safra yollarındaki tıkanıklık değerlendirilebilir.

ERCP (Endoskopik Retrograd Kolanjiyopankreatografi) hem tanı hem de tedavi amacıyla kullanılan önemli bir yöntemdir. Bu işlem sırasında safra kanalındaki taş çıkarılabilir veya tıkanıklık giderilebilir.

Tedavide temel amaç enfeksiyonu kontrol altına almak ve safra akışını yeniden sağlamaktır. Bu nedenle:

• Antibiyotik tedavisi,
• Damar yoluyla sıvı desteği,
• Safra yolu drenajı,
• Taş çıkarılması

gibi yöntemler uygulanabilir.

Bazı kişilerde tekrarlayan safra yolu iltihapları görülebilir. Özellikle primer sklerozan kolanjit gibi kronik safra yolu hastalıklarında uzun süreli takip gerekebilir.

Sonuç olarak anjiyokolit, yani kolanjit, safra yollarının iltihaplanmasıyla ortaya çıkan ciddi bir enfeksiyon hastalığıdır. En sık nedeni safra yolu tıkanıklıklarıdır ve tedavi edilmediğinde hayati komplikasyonlara yol açabilir. Erken tanı ve uygun müdahale sayesinde çoğu hastada başarılı sonuçlar elde edilebilir.