Aricept nedir, ne için kullanılır? Donepezil içeren Aricept’in kullanımı, dozları ve yan etkileri

Alzheimer hastalığına bağlı demansın tedavisinde kullanılan ilaçlardan biri olan Aricept, etken madde olarak donepezil hidroklorür içerir. RxList’te yer alan bilgilere göre Aricept, asetilkolinesteraz enziminin geri dönüşümlü bir inhibitörüdür ve beyindeki asetilkolinin parçalanmasını azaltarak veya önleyerek etki gösterir. İlaç, Alzheimer hastalığına bağlı hafif, orta ve ağır demansın tedavisinde kullanılabilir; ancak hastalığı tamamen ortadan kaldıran bir tedavi değildir ve temel amacı belirtileri azaltmaya yardımcı olmaktır.

Aricept nedir?

Aricept’in etken maddesi donepezil hidroklorürdür. İlaç, merkezi etkili asetilkolinesteraz inhibitörleri ve muskarinik agonistlerle ilişkili bir ilaç sınıfında yer alır. RxList’teki bilgilere göre Aricept’in etkinliği Alzheimer hastalığının hafif, orta ve ağır evrelerindeki hastalarda gösterilmiştir. İlacın jenerik donepezil seçenekleri de bulunmaktadır.

Donepezil hidroklorür kimyasal olarak geri dönüşümlü asetilkolinesteraz inhibitörü olarak tanımlanır. Maddenin ampirik formülü C24H29NO3HCl, moleküler ağırlığı ise 415,96dır. Beyaz kristal yapıda bir toz olan donepezil hidroklorür kloroformda serbestçe, suda ve glasiyal asetik asitte çözünür; etanol ve asetonitrilde az çözünür, etil asetat ve n-heksanda ise pratik olarak çözünmez.

Aricept hangi hastalıkta kullanılır?

Aricept, Alzheimer tipi demansın tedavisi için endikedir. RxList’te yer alan FDA ilaç bilgisine göre ilacın etkinliği hafif, orta ve ağır Alzheimer hastalığında gösterilmiştir. Aricept bazı kişilerde zihinsel işlevlerin ve günlük yaşam aktivitelerinin sürdürülmesine yardımcı olabilir, ancak ilacın etkisi bütün hastalarda aynı olmayabilir.

Aricept bir tedavi edici veya hastalığı ortadan kaldıran ilaç olarak değerlendirilmemelidir. RxList, ilacın Alzheimer hastalığının kendisini iyileştirmediğini, belirtileri azaltmaya yönelik kullanıldığını belirtmektedir. Bu nedenle tedavinin doktor tarafından belirlenen doz ve kullanım şekline uygun biçimde sürdürülmesi önem taşır.

Aricept nasıl kullanılır?

Aricept ağızdan alınır ve film kaplı tabletler 5 mg, 10 mg ve 23 mg dozlarında bulunur. Ayrıca ağızda dağılan tablet yani ODT formu da 5 mg ve 10 mg dozlarında sunulmaktadır.

Hafif ve orta şiddette Alzheimer hastalığında önerilen başlangıç dozu günde bir kez 5 mgdır. Bu doz akşam, yatmadan hemen önce alınır. Hafif ve orta şiddette Alzheimer hastalarında önerilen maksimum doz günde 10 mgdır. Ancak 10 mg doza geçilmeden önce hastanın günde 5 mg Aricept’i 4 ila 6 hafta kullanmış olması gerekir.

Orta ve ağır Alzheimer hastalığında da başlangıç dozu günde bir kez 5 mgdır. Bu hasta grubunda maksimum önerilen doz günde 23 mg olabilir. 10 mg doza geçiş için yine 5 mg dozun 4 ila 6 hafta kullanılması gerekir. 23 mg doza geçilmeden önce ise hastanın günlük 10 mg dozu en az 3 ay kullanmış olması gerekir.

Aricept yemekle birlikte veya yemeklerden bağımsız olarak alınabilir. 23 mg’lık tablet bölünmemeli, ezilmemeli veya çiğnenmemelidir. ODT formu ise dil üzerinde çözünmeye bırakılmalı ve ardından su içilmelidir.

Aricept dozu unutulursa ne yapılmalı?

Aricept dozunun unutulması durumunda aynı anda iki doz alınmamalıdır. RxList’teki hasta bilgilendirmesine göre unutulan dozun telafisi için çift doz kullanılmamalı ve bir sonraki doz normal zamanda alınmalıdır. Eğer Aricept kullanımı 7 gün veya daha uzun süre aksadıysa, yeniden başlanmadan önce doktora danışılması gerekir.

Fazla miktarda Aricept alınması durumunda ise doktor, zehir kontrol merkezi veya acil servis ile derhal iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Aricept’in yan etkileri nelerdir?

Aricept kullanımı sırasında çeşitli yan etkiler ortaya çıkabilir. RxList’te yaygın olarak bildirilen yan etkiler arasında halsizlik veya genel rahatsızlık hissi, iştah kaybı, kilo kaybı, uykusuzluk, kas krampları, yorgunluk, uyku hali, baş dönmesi, güçsüzlük, titreme, kaşıntılı cilt, bulantı, kusma ve ishal yer almaktadır.

Bunun yanında bazı yan etkiler daha ciddi olabilir. Yavaş kalp atımı ve baş dönmesi veya bayılma, yeni başlayan ya da kötüleşen mide ağrısı, mide yanması, bulantı ve kusma, nöbet, ağrılı veya zor idrara çıkma, yeni başlayan veya kötüleşen solunum sorunları, kanlı veya katran görünümünde dışkı ve kanlı ya da kahve telvesini andıran kusma ciddi belirtiler arasında sıralanmaktadır.

Ani görme kaybı, bulanık görme, tünel görüşü, göz ağrısı veya şişliği ya da ışıkların çevresinde haleler görülmesi gibi ciddi göz belirtilerinde; hızlı, düzensiz veya çarpıntılı kalp atımı, nefes darlığı, ani baş dönmesi, sersemlik veya bayılma gibi ciddi kalp belirtilerinde acil tıbbi yardım alınması gerekir. Şiddetli baş ağrısı, bilinç bulanıklığı, konuşma bozukluğu, kol veya bacakta güçsüzlük, yürüme güçlüğü, koordinasyon kaybı, dengesizlik, belirgin kas sertliği, yüksek ateş, yoğun terleme veya titreme gibi belirtiler de acil değerlendirme gerektiren durumlar arasında yer almaktadır.

Aricept kullanırken hangi durumlara dikkat edilmeli?

Aricept’in bazı mevcut sağlık sorunlarını kötüleştirebileceği belirtilmektedir. Bu nedenle hastaların özellikle solunum problemleri, kalp hastalığı, bayılma, nöbet, gastrointestinal hastalıklar veya idrar yolu sorunları öyküsü varsa doktorlarını bilgilendirmeleri gerekir.

İlacın güvenlilik profili açısından kardiyovasküler durumlar, bulantı ve kusma, peptik ülser hastalığı ve gastrointestinal kanama, kilo kaybı, genitoüriner durumlar, nöbetler ve akciğerle ilgili durumlar özellikle dikkat edilmesi gereken başlıklar arasında yer almaktadır.

Aricept hangi ilaçlarla etkileşir?

Aricept çok sayıda ilaçla etkileşime girebilir. Bu nedenle kullanılan tüm reçeteli ilaçların, reçetesiz ürünlerin ve takviyelerin doktora bildirilmesi önemlidir. RxList, özellikle hastanın mevcut hastalıkları ve kullandığı ilaçlar konusunda doktorun bilgilendirilmesini önermektedir.

Aricept kullanmaya başlamadan önce hastanın kullandığı tüm ilaçların listesinin hazırlanması ve yeni bir ilaç başlanmadan önce doktor veya eczacıya gösterilmesi önerilmektedir.

Aricept gebelikte ve emzirme döneminde kullanılabilir mi?

RxList’te yer alan bilgilere göre Aricept’in gebelik veya emzirme döneminde kullanılması önerilmemektedir. Ayrıca ilacın çocuk hastalardaki güvenliliği ve etkinliği araştırılmamıştır.

Bu nedenle gebelik planlayan, hamile olan veya emziren kişilerin Aricept kullanımı konusunda doktorlarıyla görüşmeleri gerekir.

Aricept hangi dozlarda bulunur?

Aricept, film kaplı tablet şeklinde 5 mg, 10 mg ve 23 mg dozlarında sunulmaktadır. 5 mg tablet beyaz, 10 mg tablet sarı ve 23 mg tablet kırmızımsı renktedir. Ayrıca 5 mg ve 10 mg dozlarında ağızda dağılan Aricept ODT formları bulunmaktadır.

Tabletlerin yardımcı maddeleri doza ve formülasyona göre değişmektedir. 5 mg ve 10 mg film kaplı tabletlerde laktoz monohidrat, mısır nişastası, mikrokristalin selüloz, hidroksipropil selüloz ve magnezyum stearat bulunurken, film kaplamada talk, polietilen glikol, hipromelloz ve titanyum dioksit yer almaktadır. 10 mg tablette ayrıca sarı demir oksit kullanılmaktadır.

23 mg tabletin yardımcı maddeleri arasında etilselüloz, hidroksipropil selüloz, laktoz monohidrat, magnezyum stearat ve metakrilik asit kopolimeri bulunur. Kaplama ise ferrik oksit, hipromelloz 2910, polietilen glikol 8000, talk ve titanyum dioksit içerir. ODT tabletlerde ise karragenan, mannitol, kolloidal silikon dioksit ve polivinil alkol bulunmakta; 10 mg ODT tablette sarı demir oksit yer almaktadır.

Aricept nasıl saklanır?

Aricept’in kontrollü oda sıcaklığında, 15°C ile 30°C arasında saklanması önerilmektedir. İlacın çocukların ulaşamayacağı yerde tutulması gerekir.

Aricept hakkında bilinmesi gerekenler

Aricept, donepezil hidroklorür içeren ve Alzheimer tipi demansın hafif, orta ve ağır evrelerinde kullanılan bir asetilkolinesteraz inhibitörüdür. İlaç, beyindeki asetilkolinin parçalanmasını azaltarak etki gösterir ve hastalığı iyileştiren bir tedavi değil, belirtilerin azaltılmasına yönelik bir seçenektir. Başlangıç dozu genel olarak 5 mg olup hastalığın şiddetine göre 10 mg veya uygun hastalarda 23 mg’a kadar çıkılabilir. Ancak doz artırımları belirli kullanım sürelerinin ardından ve doktorun değerlendirmesiyle yapılmalıdır.

Aricept kullanımı sırasında özellikle yavaş kalp atımı, bayılma, nöbet, gastrointestinal kanama, ciddi solunum sorunları, belirgin kilo kaybı veya ciddi göz ve kalp belirtileri gibi durumların ortaya çıkması halinde tıbbi değerlendirme gerekir. İlacın diğer ilaçlarla etkileşebilmesi nedeniyle hastanın kullandığı tüm ilaç ve takviyelerin sağlık profesyoneline bildirilmesi önemlidir.

İlaç etkileşimleri, uyarılar, doz aşımı ve etki mekanizması

Alzheimer hastalığının tedavisinde kullanılan Aricept’in etken maddesi donepezil hidroklorürdür. Aricept, asetilkolinesterazı geri dönüşümlü olarak inhibe eden bir kolinesteraz inhibitörüdür. İlacın temel farmakolojik etkisi, asetilkolinin asetilkolinesteraz tarafından parçalanmasını geri dönüşümlü biçimde engelleyerek beyindeki asetilkolin konsantrasyonunu artırmaktır. Bununla birlikte RxList’te yer alan klinik farmakoloji bilgilerinde, donepezilin Alzheimer hastalığının altında yatan demans sürecinin seyrini değiştirdiğine ilişkin kanıt bulunmadığı özellikle belirtilmektedir.

Aricept, hafif, orta ve ağır Alzheimer hastalığına bağlı demansın tedavisinde kullanılmaktadır. İlacın etkisi bütün hastalarda aynı değildir; bazı hastalarda belirgin bir iyileşme görülürken bazı hastalarda küçük düzelmeler veya durumun stabil kalması söz konusu olabilir. Bazı hastalarda hastalık ilerlemeye devam etse de ilerleme beklenenden daha yavaş olabilir. RxList ayrıca Aricept’in Alzheimer hastalığını iyileştirmediğini ve hastalığın ilaç kullanılsa bile zaman içinde ilerleyebileceğini belirtmektedir.

Aricept’in etki mekanizması nasıl çalışır?

Alzheimer hastalığındaki bilişsel belirti ve bulguların oluşumunda kolinerjik nörotransmisyon yetersizliğinin rol oynadığı yönünde görüşler bulunmaktadır. Donepezilin terapötik etkisinin, kolinerjik işlevi güçlendirmesiyle ortaya çıktığı düşünülmektedir. İlaç, asetilkolinesteraz enziminin asetilkolini hidroliz ederek parçalamasını geri dönüşümlü olarak inhibe eder. Böylece asetilkolin konsantrasyonu artar ve kolinerjik işlev desteklenir. Ancak bu mekanizma Alzheimer hastalığının temelindeki demans sürecini değiştiren bir etki olarak değerlendirilmemektedir.

Bu nedenle Aricept’in etkisini değerlendirirken ilacın hastalığı ortadan kaldıran bir tedavi olmadığı, bilişsel belirtiler ve günlük işlevler üzerinde semptomatik bir tedavi yaklaşımı sunduğu dikkate alınmalıdır. RxList’in hasta bilgilendirmesinde de ilacın bazı kişilerde zihinsel işlevlere ve günlük görevlerin yerine getirilmesine yardımcı olabileceği, ancak tedavi yanıtının kişiler arasında değişebildiği belirtilmektedir.

Aricept hangi ilaçlarla etkileşir?

Aricept ile ilgili ilaç etkileşimleri iki farklı açıdan ele alınmaktadır. Bunlardan ilki donepezilin diğer ilaçların etkileri üzerindeki potansiyelidir. İkincisi ise başka ilaçların donepezilin metabolizmasını ve kandaki düzeylerini değiştirebilmesidir.

Antikolinerjik ilaçlarla birlikte kullanım

Donepezil bir kolinesteraz inhibitörü olduğu için antikolinerjik ilaçlarla farmakolojik açıdan karşıt yönde etkileşim potansiyeline sahiptir. RxList, kolinesteraz inhibitörlerinin etki mekanizmaları nedeniyle antikolinerjik ilaçların aktivitesini etkileyebileceğini belirtmektedir. Bu nedenle Aricept kullanan hastalarda antikolinerjik ilaçların eş zamanlı kullanımı doktor tarafından değerlendirilmelidir.

Kolinomimetikler ve diğer kolinesteraz inhibitörleri

Kolinesteraz inhibitörlerinin bazı kolinerjik ilaçlarla veya benzer etkiye sahip ajanlarla birlikte kullanılması sinerjik etkiye yol açabilir. RxList özellikle süksinilkolin tipi nöromüsküler bloke edici ilaçlar ve benzer nöromüsküler blokörler ile bethanechol gibi kolinerjik agonistleri bu açıdan belirtmektedir.

Bu etkileşim özellikle cerrahi ve anestezi açısından önem taşımaktadır. Aricept kullanan bir kişinin ameliyat, tıbbi işlem veya diş operasyonu geçirmesi planlanıyorsa, işlemi gerçekleştirecek sağlık profesyoneline donepezil kullandığının bildirilmesi gerekir.

Aricept ve anestezi: neden dikkat edilmelidir?

Donepezil bir kolinesteraz inhibitörü olduğundan anestezi sırasında kullanılan süksinilkolin tipi kas gevşetici ilaçların oluşturduğu kas gevşemesini artırabilir. RxList bu nedenle Aricept’in anestezi sırasında süksinilkolin tipi kas gevşemesini belirginleştirebileceğini belirtmektedir.

Bu nedenle hastanın ameliyat veya başka bir tıbbi işlem öncesinde Aricept kullandığını hekim, anestezi ekibi veya diş hekimi dahil ilgili sağlık profesyonellerine bildirmesi önem taşımaktadır.

Aricept’in kalp üzerindeki uyarıları

Donepezilin önemli uyarılarından biri kardiyovasküler sistem üzerindeki etkileridir. Kolinesteraz inhibitörleri sinoatriyal ve atriyoventriküler düğümler üzerinde vagotonik etki gösterebilir. Bunun sonucunda kalp hızının yavaşlaması yani bradikardi veya kalp bloğu gelişebilir. Bu durum daha önceden kalbin ileti sistemiyle ilgili problemi bulunan kişilerde görülebileceği gibi bilinen bir ileti bozukluğu olmayan kişilerde de ortaya çıkabilir. Aricept kullanımıyla ilişkili senkop yani bayılma vakaları da bildirilmiştir.

Bu nedenle Aricept başlanmadan önce kalp hastalığı, düzensiz kalp atımı, yavaş veya hızlı kalp atımı ya da bayılma öyküsü gibi durumların doktora bildirilmesi gerekir. Tedavi sırasında bayılma veya belirgin sersemlik ortaya çıkması halinde de sağlık profesyoneline başvurulmalıdır.

Bulantı, kusma ve ishal neden görülebilir?

Aricept’in farmakolojik özellikleri nedeniyle bulantı, kusma ve ishal ortaya çıkabilir. RxList bu etkilerin dozla ilişkili olduğunu ve daha yüksek dozlarda daha sık görüldüğünü belirtmektedir. 10 mg/gün dozunda bu etkiler 5 mg/gün dozuna göre daha sık görülürken, 23 mg dozunda 10 mg dozuna kıyasla daha belirgin hale gelmektedir.

23 mg ve 10 mg dozlarının karşılaştırıldığı kontrollü çalışmada bulantı 23 mg grubunda yüzde 11,8, 10 mg grubunda yüzde 3,4 oranında görülmüştür. Kusma oranı ise sırasıyla yüzde 9,2 ve yüzde 2,5 olarak bildirilmiştir. Kusma nedeniyle tedaviyi bırakma oranı da 23 mg grubunda yüzde 2,9 iken 10 mg grubunda yüzde 0,4 olmuştur.

Bu gastrointestinal etkiler çoğu durumda geçici olabilmektedir. RxList, bazı hastalarda etkilerin bir ila üç hafta sürebildiğini ve tedavinin devamında azalabildiğini belirtmektedir. Bununla birlikte özellikle tedaviye başlanırken ve doz artırıldıktan sonra hastaların yakından izlenmesi önerilmektedir.

Aricept mide ülseri ve gastrointestinal kanama riskini artırır mı?

Kolinesteraz inhibitörlerinin kolinerjik aktiviteyi artırması mide asidi salgısında artışa yol açabileceğinden, Aricept kullanan hastalarda peptik ülser ve gastrointestinal kanama açısından dikkatli olunması gerekir. Özellikle daha önce ülser hastalığı bulunan veya nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar (NSAİİ) kullanan kişiler daha yakından izlenmelidir.

5 ve 10 mg/gün dozlarıyla yapılan klinik çalışmalarda plaseboya kıyasla peptik ülser hastalığı veya gastrointestinal kanama sıklığında artış görülmemiştir. Ancak 23 mg/gün dozunun 10 mg/gün ile karşılaştırıldığı kontrollü çalışmada peptik ülser sıklığı yüzde 0,4’e karşı yüzde 0,2, herhangi bir bölgeden gastrointestinal kanama sıklığı ise yüzde 1,1’e karşı yüzde 0,6 olarak bildirilmiştir.

Özellikle aspirin veya diğer NSAİİ ilaçları kullanan hastaların Aricept tedavisi öncesinde bu ilaçları doktorlarına bildirmeleri gerekir. RxList, Aricept ile NSAİİ ilaçların birlikte kullanılmasının mide ülseri gelişme olasılığını artırabileceğini belirtmektedir.

Aricept kullanırken kilo kaybına dikkat

Kilo kaybı da Aricept tedavisi sırasında izlenmesi gereken durumlardan biridir. 23 mg/gün kullanan hastalarda kilo kaybı yüzde 4,7 oranında bildirilirken, 10 mg/gün grubunda bu oran yüzde 2,5 olmuştur. Çalışmanın sonunda başlangıç ağırlığına göre en az yüzde 7 kilo kaybı 23 mg kullanan hastaların yüzde 8,4’ünde, 10 mg kullananların ise yüzde 4,9’unda görülmüştür.

Ayrıca 23 mg/gün dozuyla yapılan çalışmada 55 kg’ın altında olan hastalarda 55 kg ve üzerindeki hastalara kıyasla bulantı, kusma ve kilo azalmasının daha fazla görüldüğü, yan etkiler nedeniyle tedaviyi bırakma oranlarının da daha yüksek olduğu bildirilmiştir. RxList bu bulgunun daha düşük vücut ağırlığına bağlı daha yüksek plazma maruziyetiyle ilişkili olabileceğini belirtmektedir.

İdrar yapma güçlüğü ve nöbetler

Klinik çalışmalarda gözlenmemiş olmakla birlikte kolinomimetik ilaçlar mesane çıkışında tıkanıklığa neden olabilir. Bu nedenle Aricept kullanırken idrar yapmada güçlük ortaya çıkması dikkate alınması gereken bir belirtidir.

Kolinomimetiklerin jeneralize konvülsiyonlara yol açma potansiyelinin bulunduğu düşünülmektedir. Bununla birlikte Alzheimer hastalığının kendisinin de nöbet aktivitesine neden olabileceği belirtilmektedir. Bu nedenle nöbet öyküsü bulunan hastaların Aricept kullanmadan önce bu durumu doktorlarına bildirmeleri gerekir.

Astım ve akciğer hastalığı olanlar dikkat etmeli

Donepezilin kolinomimetik etkileri nedeniyle astım veya obstrüktif akciğer hastalığı öyküsü bulunan kişilerde dikkatli kullanılması gerekir. RxList, kolinesteraz inhibitörlerinin bu tür hastalarda dikkatle reçete edilmesini önermektedir. Hasta bilgilendirmesinde de astım veya diğer akciğer sorunlarının tedavi öncesinde doktora bildirilmesi gerektiği belirtilmektedir.

Aricept doz aşımında ne olur?

Aricept’in aşırı dozda alınması kolinesteraz inhibitörlerinin aşırı kolinerjik etkisine bağlı kolinerjik kriz oluşturabilir. RxList’e göre bu tabloda şiddetli bulantı, kusma, tükürük salgısında artış, terleme, bradikardi, hipotansiyon, solunum depresyonu, dolaşım kollapsı ve konvülsiyonlar görülebilir.

Doz aşımında kas güçsüzlüğünün ilerlemesi de mümkündür. Solunum kaslarının etkilenmesi halinde durum ölümcül olabilir. Bu nedenle fazla miktarda Aricept alınması şüphesinde gecikmeden doktor, zehir danışma merkezi veya acil sağlık hizmetleriyle iletişime geçilmesi gerekir.

RxList, doz aşımı yönetiminde genel destekleyici tedbirlerin uygulanmasını ve güncel yaklaşım için zehir danışma merkezinden bilgi alınmasını önermektedir. Aricept doz aşımında üçüncül antikolinerjiklerden atropin antidot olarak kullanılabilir. Etkiye göre titre edilmek üzere başlangıçta intravenöz 1–2 mg atropin sülfat önerilmektedir; sonraki dozlar klinik yanıta göre belirlenir.

Aricept’in veya metabolitlerinin hemodiyaliz, periton diyalizi ya da hemofiltrasyon yoluyla uzaklaştırılıp uzaklaştırılamayacağı ise bilinmemektedir.

Hayvan çalışmalarında dozla ilişkili toksisite belirtileri arasında spontan hareketlerde azalma, yüzüstü pozisyon, sendeleyerek yürüme, gözyaşı salgısında artış, klonik konvülsiyonlar, solunum baskılanması, tükürük salgısında artış, miyozis, tremor, fasikülasyon ve vücut yüzey sıcaklığında düşme bildirilmiştir.

Aricept’in vücutta emilimi ve dağılımı

Donepezilin farmakokinetiği günde bir kez 1–10 mg doz aralığında doğrusaldır. Aricept tabletlerinin emilim hızı ve emilim miktarı yiyeceklerden etkilenmemektedir. 23 mg tabletle kandaki en yüksek konsantrasyona yaklaşık 8 saatte ulaşılırken, 10 mg tablette bu süre yaklaşık 3 saattir. Ayrıca 23 mg tabletin ulaştığı pik plazma konsantrasyonlarının 10 mg tablete kıyasla yaklaşık iki kat daha yüksek olduğu bildirilmiştir.

Aricept ODT’nin 5 ve 10 mg dozları, aynı dozlara sahip standart Aricept tabletleriyle biyoeşdeğerdir. ODT formunda yiyecek etkisine ilişkin özel bir çalışma yapılmamış olmakla birlikte yiyeceğin etkisinin minimal olması beklenmektedir ve ODT yemeklerden bağımsız alınabilir.

Donepezilin eliminasyon yarı ömrü yaklaşık 70 saattir. Tekrarlanan dozlarda ilaç plazmada yaklaşık 4 ila 7 kat birikir ve kararlı durum konsantrasyonuna yaklaşık 15 gün içinde ulaşılır. Kararlı durumdaki dağılım hacmi 12–16 L/kg olarak verilmiştir. Donepezil insan plazma proteinlerine yaklaşık yüzde 96 oranında bağlanır; bağlanmanın yaklaşık yüzde 75’i albümine, yüzde 21’i ise alfa1-asit glikoproteine gerçekleşir.

Donepezil nasıl metabolize edilir?

Donepezil hem değişmeden idrarla atılır hem de büyük ölçüde metabolize edilir. Dört ana metaboliti bulunmaktadır ve bunlardan ikisinin aktif olduğu bilinmektedir. Daha az miktarda oluşan ve tamamı tanımlanmamış başka metabolitler de bulunmaktadır. Donepezilin metabolizmasında başlıca CYP2D6 ve CYP3A4 enzimleri rol oynar ve ilaç ayrıca glukuronidasyona uğrar.

Radyoaktif işaretli donepezil kullanılarak yapılan değerlendirmede plazmadaki radyoaktivitenin yüzde 53’ü değişmemiş donepezil, yüzde 11’i ise 6-O-desmetil donepezil şeklinde bulunmuştur. Bu metabolitin laboratuvar koşullarında donepezille benzer düzeyde asetilkolinesteraz inhibisyonu gösterdiği ve plazmadaki konsantrasyonunun donepezilin yaklaşık yüzde 20’si düzeyinde olduğu bildirilmiştir.

Toplam radyoaktivitenin 10 günlük süreçte yaklaşık yüzde 57’si idrarla, yüzde 15’i dışkıyla geri kazanılmış, yaklaşık yüzde 28’i ise geri kazanılamamıştır. Donepezil dozunun yaklaşık yüzde 17’si idrarda değişmemiş ilaç olarak bulunmuştur.

CYP2D6 ve CYP3A4 üzerinden ilaç etkileşimleri

Donepezilin başka ilaçların metabolizmasını belirgin şekilde etkileyip etkilemediği konusunda RxList’teki veriler daha ayrıntılı bir tablo ortaya koymaktadır. CYP3A4 veya CYP2D6 tarafından metabolize edilen ilaçların klerensi üzerindeki etkisini değerlendiren insan içi klinik çalışmaların bulunmadığı belirtilmektedir. Bununla birlikte laboratuvar çalışmalarında donepezilin bu enzimlere bağlanma oranının düşük olduğu ve terapötik plazma konsantrasyonları dikkate alındığında klinik açıdan belirgin bir engelleme olasılığının düşük olduğu ifade edilmektedir.

Donepezilin klinik olarak anlamlı konsantrasyonlarda CYP2B6, CYP2C8 ve CYP2C19 enzimlerini doğrudan inhibe ettiğine ilişkin de çok az veya hiç kanıt bulunmamaktadır. İlacın enzim indüksiyonu yapıp yapamayacağı ise bilinmemektedir.

Theophylline, cimetidine, warfarin, digoxin ve ketoconazole ile yapılan resmi farmakokinetik değerlendirmelerde Aricept’in bu ilaçların farmakokinetiği üzerinde etkisi görülmemiştir. Digoxin ve cimetidine ile birlikte kullanımın donepezil metabolizmasını da anlamlı ölçüde değiştirmediği belirtilmiştir.

Buna karşılık başka ilaçlar donepezilin metabolizmasını değiştirebilir. Ketoconazole ve quinidine, sırasıyla CYP3A ve CYP2D6’nın güçlü inhibitörleri olarak donepezil metabolizmasını laboratuvar ortamında inhibe etmektedir. Quinidine ile ortaya çıkabilecek klinik etkinin ne olduğu ise bilinmemektedir.

CYP2D6 inhibitörleriyle birlikte kullanımda Alzheimer hastalarında donepezilin EAA’sının yaklaşık yüzde 17–20 oranında arttığı bildirilmiştir. Bu sonuç zayıf, orta ve güçlü CYP2D6 inhibitörlerinin birlikte değerlendirildiği popülasyon farmakokinetik analizine dayanmaktadır.

18 sağlıklı gönüllüde yapılan 7 günlük çapraz geçişli çalışmada günde 200 mg ketoconazole ile birlikte günde 5 mg donepezil kullanılması, donepezilin ortalama konsantrasyonlarını artırmıştır. Donepezilin EAA0-24 ve Cmax değerlerinde yaklaşık yüzde 36 artış görülmüştür. Bu artışın klinik önemi ise bilinmemektedir.

Bunun tersine CYP3A indükleyicileri donepezilin vücuttan atılma hızını artırabilir. RxList bu grupta phenytoin, carbamazepine, dexamethasone, rifampin ve phenobarbital örneklerini vermektedir.

Donepezilin plazma proteinlerine bağlanması

Donepezil plazma proteinlerine yaklaşık yüzde 96 oranında yüksek düzeyde bağlanan bir ilaçtır. Bununla birlikte laboratuvar ortamındaki protein bağlanma çalışmalarında Aricept’in furosemide, digoxin veya warfarin’in insan albüminine bağlanmasını değiştirmediği; aynı şekilde bu ilaçların da donepezilin albümine bağlanmasını değiştirmediği gösterilmiştir.

Karaciğer ve böbrek hastalığında farmakokinetik

Karaciğer hastalığı bulunan kişilerde donepezil klerensi değişebilir. Stabil alkolik sirozu bulunan 10 hastanın değerlendirildiği çalışmada Aricept klerensi, yaş ve cinsiyet açısından eşleştirilmiş sağlıklı 10 kişiye göre yüzde 20 daha düşük bulunmuştur.

Buna karşılık orta ila ağır böbrek yetmezliği bulunan 11 hastanın değerlendirildiği çalışmada, kreatinin klerensi 18 mL/dak/1,73 m²’nin altında olan hastalarda Aricept klerensinin yaş ve cinsiyet açısından eşleştirilmiş sağlıklı kişilerden farklı olmadığı bildirilmiştir.

Yaş ve vücut ağırlığı donepezil düzeylerini etkiler mi?

Popülasyon farmakokinetik analizleri, yaş ilerledikçe donepezil klerensinin azalabileceğini göstermektedir. 65 yaşındaki kişilerle karşılaştırıldığında 90 yaşındaki kişilerde klerensin yüzde 17 azaldığı, 40 yaşındaki kişilerde ise yüzde 33 arttığı bildirilmiştir. RxList, yaşın donepezil klerensi üzerindeki etkisinin klinik açıdan önemli olmayabileceğini belirtmektedir.

Cinsiyet ve ırkın donepezil dağılımı üzerinde önemli bir etkisi görülmemiştir. Japon ve beyaz hastalar üzerinden yapılan retrospektif ve popülasyon farmakokinetik analizlerinde klerensin önemli ölçüde değişmediği bildirilmiştir.

Vücut ağırlığı ile klerens arasında ise ilişki bulunmuştur. 50 ila 110 kg arasındaki vücut ağırlıklarında klerensin 7,77 L/saatten 14,04 L/saate yükseldiği, 70 kg ağırlığındaki kişilerde ise yaklaşık 10 L/saat olduğu bildirilmiştir.

Gebelik, emzirme ve özel hasta grupları

Gebelik sırasında Aricept kullanımına ilişkin yeterli insan verisi bulunmamaktadır. Hayvan çalışmalarında organogenez döneminde sıçan ve tavşanlarda belirgin teratojenik etki görülmemiştir. Ancak sıçanlarda gebeliğin son döneminde ve emzirme boyunca donepezil uygulanması yüksek dozda ölü doğumların artması ve yavruların doğum sonrası sağkalımının azalmasıyla ilişkilendirilmiştir.

Emzirme döneminde donepezilin veya metabolitlerinin insan sütünde bulunup bulunmadığı, emzirilen bebek üzerindeki etkileri veya süt üretimi üzerindeki etkileri konusunda veri bulunmamaktadır. Bu nedenle emzirmenin gelişimsel ve sağlık açısından yararları, annenin Aricept’e olan klinik ihtiyacı ve bebeğe yönelik olası risklerle birlikte değerlendirilmelidir.

Çocuklarda Aricept’in güvenliliği ve etkinliği belirlenmemiştir. Klinik çalışmalardaki hastaların ortalama yaşı 73’tür; katılımcıların yüzde 80’i 65–84 yaş aralığında, yüzde 49’u ise 75 yaş ve üzerindedir. 65 yaş ve üzerindeki kişilerle daha genç hastalar arasında çoğu yan etki açısından klinik olarak anlamlı farklılık saptanmamıştır.

Aricept ile ilgili en önemli güvenlilik noktaları

Aricept tedavisinde dikkat edilmesi gereken başlıklar ilacın kolinerjik mekanizmasıyla doğrudan ilişkilidir. Kalp hızında yavaşlama ve bayılma, mide asidinde artışa bağlı ülser ve gastrointestinal kanama riski, bulantı-kusma ve ishal, kilo kaybı, idrar yapma güçlüğü, nöbetler ve astım veya diğer akciğer hastalıklarında kötüleşme bunların başında gelmektedir.

Özellikle doz yükseltildiğinde gastrointestinal yan etkilerin artabileceği, 23 mg dozunda bulantı, kusma, ishal, iştahsızlık, baş dönmesi ve kilo kaybı gibi yan etkilerin 10 mg dozuna göre daha sık görüldüğü belirtilmektedir. Ayrıca düşük vücut ağırlığına sahip hastalarda 23 mg dozuyla bulantı, kusma ve kilo kaybının daha fazla görüldüğü bildirilmiştir.

Aricept’in aşırı dozda alınması ise kolinerjik kriz oluşturabileceğinden acil değerlendirme gerektiren bir durumdur. Şiddetli kusma, tükürük ve terleme artışı, kalp hızında belirgin yavaşlama, tansiyon düşmesi, solunum baskılanması, dolaşım kollapsı, konvülsiyon veya ilerleyen kas güçsüzlüğü doz aşımının ciddi belirtileri arasında yer almaktadır.

Kaynak: https://www.rxlist.com/aricept-drug.htm