Arkuasyon (Arcuation) Nedir? Tıpta Arkuasyon Teriminin Anlamı ve Kullanımı
Arkuasyon (arcuation), bir anatomik yapının yay veya kemer biçiminde kavislenmesini ifade eden morfolojik bir terimdir. İngilizce tıp terminolojisinde arcuation, doğrudan “arching or curving”, yani yay biçiminde kavislenme veya eğrilme olarak tanımlanır (Merriam-Webster, n.d.).
Terimin tıp dilindeki kullanımı günümüzde çok geniş ve bağımsız bir hastalık tanımına karşılık gelmez. Özellikle kemik ve diğer anatomik yapıların kavisli biçimini tarif etmek için kullanılır. Tarihsel tıp terminolojisinde ise sözcüğün kemiklerin bükülmesi veya kavislenmesi anlamında belirgin bir kullanımı vardır. The Student’s Medical Dictionary arkuasyonu “curvature, especially of a bone” şeklinde tanımlar; yani özellikle kemikte görülen kavislenme olarak açıklar (The Student’s Medical Dictionary, 1914).
Bu nedenle arkuasyon, başlı başına bir hastalık adı olarak değil, bir anatomik yapının biçimsel özelliğini veya kavislenme durumunu tanımlayan bir terim olarak ele alınmalıdır.
Arkuasyon sözcüğü tıpta neyi ifade eder?
Arkuasyonun temel anlamı “kavislenme”dir. Terimin Latince kökeni arcuatioya dayanır ve sözcük tarihsel olarak “kemer veya yay biçiminde kavislenme” anlamıyla ilişkilidir. World English Historical Dictionary’de arcuation, Latince arcuatiodan türemiş bir isim olarak verilir ve “curving into the shape of an arch; incurvation” şeklinde tanımlanır. Aynı kaynak, 1696 tarihli kullanımda sözcüğün “bending of the bones” anlamında kullanıldığını ve 1751’de cerrahi terminolojide kemiklerin incurvationı için kullanıldığını belgeler (World English Historical Dictionary, 2024).
Bu tarihsel kayıt, arkuasyonun kemik kavislenmesiyle ilişkisinin sonradan oluşturulmuş bir internet tanımı olmadığını gösterir. Bununla birlikte günümüzde terimin kullanım alanı, eski cerrahi sözlüklerdeki kadar geniş bir bağımsız tanı kategorisi değildir.
Nitekim Merriam-Webster Medical’ın güncel tanımı herhangi bir hastalık veya belirli anatomik yapı belirtmeden yalnızca “an arching or curving” ifadesini kullanır (Merriam-Webster, n.d.).Bu nedenle “arkuasyon” denildiğinde ilk olarak anlaşılması gereken kavram yay şeklinde kavislenmedir.
Arkuasyon ile arkuat aynı şey değildir
Arcuation isimdir; kavislenme eylemini veya durumunu ifade eder. Arcuate ise sıfattır ve bir yapının yay şeklinde veya kavisli olduğunu belirtir.Bu ayrım tıbbi anatomi terminolojisinde önemlidir. Örneğin bir damarın veya kemiğin adı içinde “arcuate” bulunması, o yapının biçimsel olarak kavisli olduğuna işaret eder. “Arkuasyon” ise bu kavislenmenin kendisini ifade eder.Dolayısıyla “arkuat arter” ile “arterde arkuasyon” aynı dilbilgisel yapıyı ifade etmez. İlkinde yapının adı veya morfolojik özelliği tanımlanırken, ikincisinde kavislenme olgusu tanımlanmaktadır.
Arkuasyon özellikle kemiklerde nasıl kullanılır?
Arkuasyonun tıbbi terminolojideki en belirgin tarihsel kullanım alanlarından biri kemik kavislenmesidir. 1914 tarihli The Student’s Medical Dictionary, terimi doğrudan “curvature, especially of a bone” olarak tanımlar (The Student’s Medical Dictionary, 1914).
Tarihsel cerrahi terminolojide de arkuasyonun kemiklerin bükülmesini anlatmak için kullanıldığı belgelenmiştir. World English Historical Dictionary’deki kayıtlar, 1696’da “bending of the bones”, 1751’de ise cerrahide kemiklerin incurvationı şeklindeki kullanımları göstermektedir (World English Historical Dictionary, 2024).
Bu kullanım günümüz ortopedik literatüründe tamamen ortadan kalkmış değildir. Ancak güncel yayınlarda çoğunlukla belirli bir deformitenin geometrik özelliğini tanımlayan bir kelime olarak karşımıza çıkar.
Bunun iyi bir örneği Madelung deformitesidir. Tajika ve arkadaşlarının 2021 yılında yayımladığı olgu raporunda distal radius deformitesinin radyografik özellikleri arasında “ulnar and dorsal arcuation of the distal radius” ifadesi kullanılmıştır. Burada arcuation, Madelung deformitesinin kendisinin adı değildir; distal radiusun kavislenmesini tanımlayan radyografik bir morfoloji ifadesidir (Tajika et al., 2021).
Bu kullanım, arkuasyonun güncel klinik dilde nasıl anlaşılması gerektiğini oldukça açık biçimde gösterir: terim deformitenin nedenini veya hastalık adını değil, kemiğin oluşturduğu kavisli morfolojiyi tarif eder.
Arkuasyon bir hastalık mıdır?
Hayır. Arkuasyon tek başına belirli bir hastalığın adı değildir. Bunun en önemli kanıtı, güncel tıp sözlüklerinde terimin bir hastalık tanısı şeklinde değil, kavislenme durumu şeklinde tanımlanmasıdır. Merriam-Webster Medical “arcuation”ı yalnızca “an arching or curving” olarak verir.
Aynı şekilde tarihsel tıp sözlüklerinde de terim bir hastalık isminden çok anatomik veya cerrahi bir şekil değişikliğini ifade eder. 1914 tarihli tıp sözlüğündeki “curvature, especially of a bone” tanımı bunun açık bir örneğidir.
Bu nedenle klinik açıdan “hastada arkuasyon var” ifadesi tek başına yeterli bir tanı değildir. Kavislenen yapının hangi anatomik yapı olduğu, kavislenmenin hangi yönde bulunduğu, bunun normal anatomik varyasyon mu yoksa deformite mi olduğu ve altta yatan neden ayrıca belirtilmelidir.
Örneğin “distal radiusda dorsal ve ulnar arkuasyon” belirli bir kemik morfolojisini tarif ederken, “Madelung deformitesi” bu morfolojinin içinde yer aldığı daha özgül klinik tablodur. Tajika ve arkadaşlarının olgu raporu bu ayrımı somut biçimde ortaya koymaktadır (Tajika et al., 2021).
Arkuasyon ile kemik deformitesi arasındaki ilişki
Kemikte görülen arkuasyon, kemiğin uzun ekseni boyunca veya belirli bir bölümünde normalden farklı bir kavis oluşması şeklinde tanımlanabilir. Fakat arkuasyon ile “kemik deformitesi” birbirinin eş anlamlısı değildir.
Bir kemik anatomik olarak kavisli olabilir. Bunun yanında bir hastalık, gelişim bozukluğu, travma sonrası şekil değişikliği veya büyüme bozukluğu sonucunda da kavislenebilir. Dolayısıyla arkuasyonun klinik anlamı, tek başına sözcükten değil, hangi kemiğin hangi koşulda kavislenmiş olduğundan anlaşılır.
Örneğin Madelung deformitesinde distal radiusun ulnar ve dorsal yönde kavislenmesi radyografik bulgulardan biri olarak tanımlanmıştır. Ancak söz konusu kavislenme, Madelung deformitesinin tamamını açıklamaz; distal radiusun eklem yüzeyindeki eğim, karpal yapıların konumu ve ulna başının belirginleşmesi gibi başka morfolojik özellikler de tablonun parçasıdır (Tajika et al., 2021).Bu nedenle “arkuasyon”u bir deformitenin bütününü ifade eden tanı olarak kullanmak yerine, deformitenin belirli bir geometrik bileşenini tanımlayan terim olarak değerlendirmek daha doğrudur.
Arkuasyonun raşitizmle ilişkisi nasıl kurulmalıdır?
Arkuasyonun eski tıp literatüründe raşitizmle birlikte anılması şaşırtıcı değildir. Tarihsel cerrahi ve tıp kaynaklarında kemiklerin kavislenmesi, raşitizm gibi iskelet hastalıklarının sonuçlarından biri olarak tarif edilmiştir. 19. yüzyıla ait tıp kaynaklarında arkuasyonun cerrahi kullanımının “incurvation of the bones” şeklinde tanımlanması ve raşitizm örneğiyle ilişkilendirilmesi bunun tarihsel bir göstergesidir.
Ancak modern tıbbi terminolojide raşitizmin tanımı “arkuasyon” üzerinden yapılmaz. Raşitizm, büyüme plağı bulunan çocuklarda mineralizasyon ve büyüme plağı işlevinin bozulduğu bir iskelet hastalığıdır. Klinik olarak alt ekstremite deformiteleri arasında genu varum ve genu valgum gibi bulgular görülebilir.
Bu nedenle raşitizm arkuasyonun kendisi değildir. Raşitizm sırasında oluşan bazı kemik deformitelerinde kavislenme görülebilir ve bu morfolojik özellik “arcuation” sözcüğüyle tarif edilebilir. Ancak bu ilişki, “arkuasyon = raşitizm” veya “genu varum = arkuasyonun bir tipi” şeklinde kurulamaz.Bu ayrım özellikle önemlidir; çünkü arkuasyonun kendisi etiyolojik bir tanı vermez.
Güncel ortopedik literatürde arkuasyonun kullanımına örnek
Güncel kullanımın anlaşılması açısından distal radius örneği özellikle açıklayıcıdır.Tajika ve arkadaşlarının 2021 tarihli olgu raporunda bilateral Madelung deformitesi bulunan 17 yaşındaki bir hastanın radyografik değerlendirmesinde distal radiusun “ulnar and dorsal arcuation” gösterdiği bildirilmiştir. Araştırmacılar burada arcuation kelimesini deformitenin genel adı olarak değil, distal radiusun belirli yönlerdeki kavislenmesini tanımlamak için kullanmıştır (Tajika et al., 2021).
Bu örnek aynı zamanda arkuasyonun klinik bir değerlendirmede nasıl daha anlamlı hâle geldiğini gösterir. Kavislenmenin yönü, anatomik bölgesi ve eşlik eden deformasyonlar belirtilmediğinde “arkuasyon” oldukça genel bir ifade olarak kalır.
Benzer şekilde daha eski ortopedik literatürde intramedüller çivilerin biçimlendirilmesindeki kavislenme de “arcuation” terimiyle ifade edilmiştir. Voorhoeve, Sternemann ve Kondring’in 1973 tarihli çalışması Küntscher tibial çivisinin kavislenmesinin cerrahi kullanım ve komplikasyonlarıyla ilgilidir. Çalışmanın PubMed kaydında osteotomi, tibia cerrahisi ve intramedüller fiksasyonla ilişkili olduğu doğrulanmaktadır (Voorhoeve et al., 1973).
Dolayısıyla terimin güncel tıbbi kullanımı yalnızca doğrudan “hastanın kemiği eğrildi” anlamıyla sınırlı değildir; ortopedik cerrahide belirli yapıların veya cerrahi araçların geometrik kavislenmesini de tanımlayabilir.
Arkuasyon ile angülasyon aynı değildir
Arkuasyon ve angülasyon, özellikle kemik deformiteleri anlatılırken birbirine yakın kavramlar gibi görünse de aynı şeyi ifade etmez.Arkuasyon, yapının yay biçiminde kavislenmesini vurgular. Angülasyon ise bir yapının ekseninde veya iki segment arasındaki ilişkide açısal değişikliği ifade eder.Bu nedenle bir kemikte hem arkuasyon hem de angülasyon aynı deformitenin farklı geometrik özelliklerini tarif edebilir. Arkuasyon kemiğin kavisli biçimini tanımlarken, angülasyon deformitenin açısal bileşenini tanımlayabilir.
Bu ayrım, modern ortopedik değerlendirmelerde önemlidir; çünkü deformitelerin tanımlanmasında yalnızca “eğrilik” sözcüğü yeterli değildir. Deformitenin yönü, düzlemi, açısı ve anatomik seviyesi ayrıca değerlendirilir. Örneğin distal radius deformitelerinde radyografik ölçümler farklı açısal parametrelerle birlikte kullanılır; Tajika ve arkadaşlarının olgu raporunda da distal radiusun kavislenmesi, eklem yüzeyindeki eğim ve karpal değişikliklerle birlikte değerlendirilmiştir (Tajika et al., 2021).
Arkuasyon ile “arkuat” anatomik yapıların ilişkisi
Arkuasyon sözcüğü ile arcuate sıfatı aynı dil kökünden gelir. Bu nedenle tıp ve anatomi literatüründe “arcuate” kelimesi çok sayıda yapının adında bulunur.Ancak burada önemli bir terminolojik nokta vardır: “arcuate” kelimesinin bulunması yapının patolojik olduğu anlamına gelmez.
Örneğin “arcuate foramen” atlasın anatomik bir varyantını ifade eder. Ahn ve arkadaşlarının 2018 tarihli literatür derlemesinde arcuate foramenin atlasın posterior atlanto-oksipital membranının ossifikasyonuyla ilişkili bir anatomik varyant olduğu ve vertebral arterin bu yapı içinden geçebilmesi nedeniyle cerrahi açıdan önem taşıdığı belirtilmiştir (Ahn et al., 2018).
Benzer şekilde, arkuat foramen üzerine yapılan anatomik çalışmalarda bu yapının insan atlasında görülebilen bir varyant olduğu gösterilmiştir. Paraskevas ve arkadaşlarının 1044 atlas vertebrası üzerinde yaptığı çalışmada arkuat foramenin görülme sıklığı %13,8 olarak bildirilmiştir (Paraskevas et al., 2008).
Bu örnekler “arcuate” sözcüğünün anatomide çoğu zaman şekli veya yapısal özelliği tanımladığını gösterir. Dolayısıyla “arkuat” ile “patolojik eğrilik” arasında otomatik bir eşitlik kurulamaz.
Arkuasyonun klinik değerlendirmedeki yeri
Arkuasyon bir hastalık olmadığı için klinik değerlendirmede tek başına “arkuasyon tanısı” koymak söz konusu değildir. Değerlendirme, kavislenmenin bulunduğu yapıya göre yapılır.Kemikte kavislenme varsa ilgili kemiğin anatomik ekseni, deformitenin yönü ve eşlik eden açısal değişiklikler görüntüleme yöntemleriyle değerlendirilebilir. Örneğin Madelung deformitesinde distal radiusun kavislenmesi, eklem yüzeyinin eğimi ve karpal yapıların konumu birlikte değerlendirilir (Tajika et al., 2021).
Kavislenmenin travma, büyüme bozukluğu, gelişimsel deformite veya başka bir hastalıkla ilişkili olup olmadığı ise klinik öykü ve ilgili görüntüleme bulguları üzerinden belirlenir.Bu nedenle “arkuasyon nasıl tedavi edilir?” sorusunun tek bir cevabı yoktur. Tedavi edilen şey arkuasyon terimi değil, arkuasyona neden olan hastalık veya deformitedir. Örneğin Madelung deformitesinde cerrahi düzeltme osteotomileri kullanılabilir; ancak bu, “arkuasyonun tedavisi” değil, belirli bir deformitenin tedavisidir. Tajika ve arkadaşlarının bildirdiği olguda distal radius deformitesi reverse wedge osteotomy ile düzeltilmiştir (Tajika et al., 2021).
Arkuasyon hakkında bilimsel olarak ne söylenebilir?
Arkuasyon için mevcut kanıtları değerlendirirken terimin bir hastalık adı olmadığını ve bu nedenle arkuasyon üzerine geniş kapsamlı klinik araştırmaların bulunmasının beklenmediğini dikkate almak gerekir.Elde bulunan kaynaklar üç farklı bilgi katmanı oluşturur.
İlk katmanda güncel tıp sözlükleri bulunur. Bunlar arkuasyonu temel olarak kavislenme veya yay biçiminde eğrilme olarak tanımlar (Merriam-Webster, n.d.).
İkinci katmanda tarihsel tıp terminolojisi vardır. Bu kaynaklar arkuasyonun özellikle kemik kavislenmesi ve kemiklerin incurvationı için kullanıldığını gösterir (The Student’s Medical Dictionary, 1914; World English Historical Dictionary, 2024).
Üçüncü katman ise modern klinik kullanımdır. Burada terim, örneğin distal radiusun kavislenmesini tanımlayan radyografik bir ifade olarak kullanılmaktadır (Tajika et al., 2021).
Bu üç kaynak grubu birlikte değerlendirildiğinde arkuasyon için bilimsel olarak savunulabilecek en güvenli tanım şudur:
Arkuasyon, bir anatomik yapının yay veya kemer biçiminde kavislenmesini ifade eden morfolojik bir terimdir; özellikle kemiklerdeki kavislenmeyi tanımlamak için tarihsel ve güncel tıbbi kullanımları vardır. Ancak tek başına bir hastalık veya özgül klinik tanı değildir.
Bu nedenle arkuasyonun anlamını açıklayan bir tıbbi içerikte, terimi raşitizm, genu varum, genu valgum veya belirli bir ortopedik deformiteyle eşitlemek yerine, bu hastalık ve deformitelerde görülebilen kavislenmenin morfolojik adı olarak konumlandırmak bilimsel açıdan daha isabetlidir.
Kaynaklar:
- Ahn, J., Duran, M., Syldort, S., Rizvi, A., D’Antoni, A. V., Johal, J., Iwanaga, J., Oskouian, R. J., & Tubbs, R. S. (2018). Arcuate foramen: Anatomy, embryology, nomenclature, pathology, and surgical considerations. World Neurosurgery, 118, 197–202. https://doi.org/10.1016/j.wneu.2018.07.038
- Merriam-Webster. (n.d.). Arcuation. Merriam-Webster Medical. Retrieved September 11, 2026, from https://www.merriam-webster.com/medical/arcuation
- Paraskevas, G., Tzaveas, A., Papaziogas, B., Kitsoulis, P., Natsis, K., & Spanidou, S. (2008). Arcuate foramen of the atlas: Incidence, phylogenetic and clinical significance. Surgical and Radiologic Anatomy, 30(7), 593–597. https://doi.org/10.1007/s00276-008-0376-4
- Tajika, T., Kuboi, T., Endo, F., Hatori, Y., & Chikuda, H. (2021). Reverse wedge osteotomy for Madelung’s deformity in a high school student: A case report. SAGE Open Medical Case Reports, 9, 2050313X211049898. https://doi.org/10.1177/2050313X211049898
- Voorhoeve, A., Sternemann, H. O., & Kondring, A. (1973). [Risks and therapeutic use of the arcuation of the Küntscher lower leg nail]. Langenbecks Archiv für Chirurgie, 333(1), 23–28. https://doi.org/10.1007/BF01261196
- The student’s medical dictionary: Including all the words and phrases generally used in medicine, with their proper pronunciation and definitions: Based on recent medical literature. (1914). Lea & Febiger.
- World English Historical Dictionary. (2024). Arcuation. In Murray’s New English Dictionary. https://wehd.com/5/Arcuation.html
