Anjiyoparalitik (Angioparalytic) Nedir?
Anjiyoparalitik, damarların (angio) felç olması veya felç derecesinde fonksiyon kaybı (paralytic) anlamına gelen eski ve nadir kullanılan bir tıbbi terimdir.Kelime Kökeni
- Angio- = Damar
- Paralytic = Felç edici, felçle ilgili, felç durumu
Anlamı: Damarların sinirsel kontrolünün kaybedilmesi veya damar duvarının felç olması sonucu damarların normal kasılma-gevşeme yeteneğini yitirmesi durumudur.
Bu terim, damarların vazomotor tonus (kasılma-gevşeme dengesi) kaybını ifade eder. Yani damarlar:
- Ne gerektiği gibi daralabilir,
- Ne de gerektiği gibi genişleyebilir.
Sonuç olarak dolaşım sistemi ciddi şekilde etkilenir. Damarlar “felç” olmuş gibi pasif hale gelir.
Tarihsel ve Klinik Bağlam
- Eski tıp literatüründe (19. ve erken 20. yüzyıl) angioneurosis (anjiyonöroz) grubunda yer alır.
- Özellikle ağır şok durumlarında, bazı nörolojik hastalıklarda veya toksik durumlarda damarların kontrolünü kaybetmesi için kullanılır.
- Angioparalytic shock (anjiyoparalitik şok) şeklinde de geçer → Damarların genişleyip tonusunu kaybetmesi sonucu kan basıncının dramatik düşmesiyle karakterize şok tipi.
Günümüzdeki Durumu
Modern tıpta bu terim neredeyse hiç kullanılmaz. Yerine daha kesin ifadeler tercih edilir:
- Vazomotor paralizi
- Vazodilatasyon ile giden şok
- Otonomik disfonksiyon
- Vazopleji (vasoplegia)
Özellikle yoğun bakımda “vasoplegic shock” (vazoplejik şok) terimi, anjiyoparalitik şok kavramına en yakın modern karşılıktır. Damarlar aşırı gevşer, kan basıncı düşer ve normal damar büzücü ilaçlara (noradrenalin vb.) direnç gelişebilir.Özet Tablo
| Terim | Anlamı | Günümüzdeki Karşılığı | Kullanım Sıklığı |
|---|---|---|---|
| Anjiyoparalitik | Damarların felci / tonus kaybı | Vazopleji / Vazomotor paralizi | Çok nadir |
| Anjiyonöroz | Damarların sinirsel bozukluğu | Vazomotor instabilite | Nadir |
| Anjiyonörotik | Damar-sinirsel kökenli ödem | Anjiyoödem | Orta (eski isim) |
Bu terimler genel olarak eski tıp literatürüne aittir ve damar-sinir sistemi ilişkisini açıklamak için kullanılmıştır.