Artrektomi (Arthrectomy) Nedir? Eklem Eksizyonu, Kullanım Alanları ve Artroplasti ile Farkı

Artrektomi (arthrectomy), bir eklemin cerrahi olarak çıkarılmasını ifade eden bir terimdir. Ancak klinik kullanımda bu kavramın eklem eksizyonu, eksizyon artroplastisi ve rezeksiyon artroplastisi gibi birbirine yakın terimlerle karıştırılmaması gerekir.

Modern ortopedi literatüründe özellikle excision arthroplasty (eksizyon artroplastisi), eklemi oluşturan kemiklerin eklem uçlarının çıkarılması ve kemikler arasında bir boşluk bırakılması şeklinde tanımlanır. National Joint Registry ayrıca daha önce yerleştirilmiş bir eklem protezinin çıkarılıp yeni bir protezle değiştirilmemesini de eksizyon artroplastisi kapsamında sınıflandırmaktadır (National Joint Registry [NJR], 2025).

Bu nedenle “artrektomi, hastalıklı eklemin tamamen çıkarılmasıdır” şeklindeki basit tanım, cerrahi uygulamaların tamamını doğru biçimde açıklamaz. İşlemin kapsamı ve cerrahi sonucu hangi eklemin, hangi yapıların ve ne ölçüde çıkarıldığına bağlıdır.

Artrektomi Ne Demektir?

“Artrektomi” kelimesi genel olarak eklemin cerrahi eksizyonunu ifade eder. Bununla birlikte güncel ortopedik uygulamalarda daha spesifik cerrahi işlemler için “rezeksiyon artroplastisi” veya “eksizyon artroplastisi” gibi terimler kullanılabilir.

Örneğin Girdlestone rezeksiyon artroplastisi, kalça ekleminde femur başı ve boynunun çıkarılmasıyla eklem anatomisinin değiştirilmesini içerir. Günümüzde bu işlem özellikle bazı ciddi ve tedavisi güç kalça problemlerinde bir kurtarıcı cerrahi (salvage procedure) olarak kullanılmaktadır (Sharma et al., 2005; Condell et al., 2024). Dolayısıyla artrektomi terimini açıklarken, bunun her durumda “eklemin tamamının çıkarılması” anlamına gelmediğini belirtmek gerekir.

Eksizyon Artroplastisi Nedir?

Eksizyon artroplastisi (excision arthroplasty), eklemi oluşturan kemiklerin eklem uçlarının çıkarılması ve kemikler arasında bir boşluk oluşturulması esasına dayanır. National Joint Registry bu işlemi, eklem uçlarının eksize edilerek aralarında boşluk oluşturulması veya mevcut bir eklem protezinin çıkarılıp başka bir protezle değiştirilmemesi şeklinde tanımlar (NJR, 2025).

Bu işlem sonucunda normal eklem anatomisi ve biyomekaniği değişir. Bu nedenle eksizyon artroplastisi, günümüzde çoğu eklem hastalığında normal eklem fonksiyonunu yeniden oluşturmayı hedefleyen standart bir yaklaşım değildir.Bunun yerine, belirli hastalarda enfeksiyonun kontrol edilmesi, ağrının azaltılması veya başka bir rekonstrüksiyonun mümkün olmadığı durumlarda bir kurtarma seçeneği olarak değerlendirilebilir.

Artrektomi Hangi Durumlarda Yapılır?

Artrektominin veya eklem eksizyonunun kullanım alanı, işlemin hangi eklemde ve hangi amaçla gerçekleştirildiğine göre değişir. Bu nedenle bütün hastalar için geçerli tek bir endikasyon listesi oluşturmak doğru değildir.Özellikle rezeksiyon artroplastisinin günümüzdeki önemli kullanım alanlarından biri, başarısız veya tedavisi güç eklem protezi enfeksiyonlarıdır.

Protez eklem enfeksiyonları

Eklem protezinin enfeksiyon nedeniyle çıkarılması gerektiğinde, uygun hastalarda protezin yeniden yerleştirilmesini amaçlayan revizyon cerrahileri değerlendirilebilir. Ancak bazı hastalarda kemik stokunun yetersiz olması, yumuşak doku problemleri, tekrarlayan enfeksiyon, çok sayıda başarısız cerrahi girişim veya hastanın büyük bir revizyon ameliyatını kaldıramayacak durumda olması gibi nedenlerle protezin yeniden yerleştirilmesi uygun olmayabilir.Bu seçilmiş durumlarda rezeksiyon artroplastisi bir kurtarıcı tedavi olarak gündeme gelebilir (An et al., 2017; Sendi et al., 2011).

Kalça ekleminde protez çıkarıldıktan sonra yeni protez yerleştirilmemesiyle gerçekleştirilen Girdlestone rezeksiyon artroplastisi bunun bilinen örneklerinden biridir. Güncel literatür, bu yöntemin özellikle ciddi komorbiditeleri, yetersiz kemik stoğu veya tekrarlayan enfeksiyon gibi nedenlerle yeniden protez ameliyatına uygun olmayan seçilmiş hastalarda kullanılabildiğini göstermektedir (Condell et al., 2024).

Septik artrit

Tarihsel olarak eklem eksizyonu, özellikle kalça ekleminin ciddi enfeksiyonlarında kullanılan cerrahi yöntemlerden biri olmuştur. Girdlestone prosedürünün tarihsel gelişimi de kalça ekleminin enfeksiyonlarının cerrahi tedavisiyle ilişkilidir (Kleppe et al., 2019).Ancak günümüzde septik artritte uygulanacak cerrahinin türü enfeksiyonun yaygınlığı, eklemdeki hasar ve hastanın genel durumu gibi faktörlere göre belirlenir. Bu nedenle “septik artritte artrektomi yapılır” şeklinde genel bir kural oluşturmak doğru değildir.

Diğer seçilmiş durumlar

Rezeksiyon artroplastisi bazı seçilmiş olgularda ciddi kemik kaybı, başarısız önceki cerrahiler veya yeniden yapılandırmanın mümkün olmadığı özel durumlarda da gündeme gelebilir. Ancak bu kullanım alanları ekleme ve hastalığın özelliklerine göre değişir.Örneğin kalça rezeksiyon artroplastisinin bildirilen kullanım alanları arasında protez eklem enfeksiyonu, aseptik gevşeme, tekrarlayan çıkık, başarısız kırık cerrahisi ve bazı nonambulatuvar hastalardaki ciddi kalça sorunları bulunmaktadır (Sharma et al., 2005; An et al., 2017).Bu nedenle travma veya tümör varlığı tek başına artrektomi endikasyonu olarak gösterilmemelidir. Böyle durumlarda uygulanacak cerrahi, hastalığın tipine ve anatomik özelliklerine göre belirlenir.

Artrektomi Sonrasında Eklem Hareketi Kaybolur mu?

Bu sorunun tek bir yanıtı yoktur. Cerrahi sırasında hangi yapıların çıkarıldığı ve sonrasında herhangi bir rekonstrüksiyon yapılıp yapılmadığı sonucu belirler.Örneğin kalça ekleminde uygulanan Girdlestone rezeksiyon artroplastisi sonrasında normal kalça eklemi anatomisi ortadan kalkar. Bu nedenle hastada eklem fonksiyonunda belirgin değişiklik, bacak boyunda kısalma ve yürüme desteği gereksinimi görülebilir (Sharma et al., 2005).

Eklem eksizyonunun normal eklem hareketini ve biyomekaniğini önemli ölçüde değiştirebildiğini ve fonksiyonel sonucun uygulanan cerrahiye göre değiştiğini de belirtmek gerekir.

Artrektomi ile Artroplasti Arasındaki Fark Nedir?

Bu iki terim aynı işlemi ifade etmez.

• Artroplasti, eklemin cerrahi olarak onarılması veya yeniden yapılandırılmasıdır. Eklem protezi ameliyatlarında hasarlı eklem yüzeyleri çıkarılır ve yapay bileşenlerle değiştirilir (NCBI Bookshelf, 2023; NJR, 2025).
• Artrektomi/eklem eksizyonu ise eklem yapısının belirli bölümlerinin cerrahi olarak çıkarılmasını ifade eder.

Örneğin total kalça artroplastisinde amaç, hastalıklı eklem yüzeylerini çıkararak yapay bir eklem oluşturmaktır. Buna karşılık rezeksiyon artroplastisinde eklem yapıları çıkarılabilir ve yeni bir protez yerleştirilmeyebilir.Dolayısıyla “eklemin çıkarılması” ile “eklemin protezle değiştirilmesi” aynı cerrahi yaklaşım değildir.

Artrektomi ile Artrodez Arasındaki Fark Nedir?

Artrodez, eklemi oluşturan kemiklerin cerrahi olarak kaynaştırılması ve eklemin kalıcı olarak hareketsiz hâle getirilmesidir (National Library of Medicine, 2025).Artrektomi veya eksizyon artroplastisinde ise eklem yapısının belirli bölümleri çıkarılır.

Bu nedenle:

• Artrektomi / eklem eksizyonu: Eklemin belirli yapılarının cerrahi olarak çıkarılması
• Artroplasti: Eklemin onarılması veya yeniden yapılandırılması; gerektiğinde protezle değiştirilmesi
• Artrodez: Eklemin cerrahi olarak kaynaştırılması ve hareketinin ortadan kaldırılması

şeklinde temel bir ayrım yapılabilir.Ancak bazı karmaşık enfeksiyon ve rekonstrüksiyon vakalarında bu işlemler farklı cerrahi aşamalarda birbirleriyle ilişkili olabilir. Örneğin bazı diz protezi enfeksiyonlarında rezeksiyon artroplastisini takiben artrodez seçenek olarak değerlendirilebilir (Osmon et al., 2013).

Artrektomi Günümüzde Sık Kullanılır mı?

Hayır; büyük eklemlerin dejeneratif hastalıklarında rutin ve ilk tercih edilen cerrahi yöntem olarak değerlendirilmez.Örneğin ileri osteoartritte, uygun hastalarda eklem replasmanı yani artroplasti ağrıyı azaltmak ve fonksiyonu iyileştirmek amacıyla kullanılan yerleşik bir tedavidir (NCBI Bookshelf, 2023).

Buna karşılık eklem eksizyonu veya rezeksiyon artroplastisi daha çok seçilmiş ve karmaşık olgularda kurtarıcı bir yaklaşım olarak karşımıza çıkar. Özellikle enfekte kalça protezlerinin bazı olgularında Girdlestone rezeksiyon artroplastisi kullanılmaya devam etmektedir (Condell et al., 2024).Bu nedenle “artrektomi artık yapılmamaktadır” demek de doğru değildir. Daha doğru ifade, günümüzde kullanımının belirli klinik durumlarla sınırlı olduğudur.

Artrektominin Amacı Nedir?

Artrektomi veya rezeksiyon artroplastisinin amacı uygulanan cerrahiye göre değişir.

Özellikle kurtarıcı cerrahilerde hedefler arasında:

• enfeksiyonun kontrolüne yardımcı olmak,
• enfekte veya işlevsiz protezi ve ilgili dokuları çıkarmak,
• ağrıyı azaltmak,
• başka bir rekonstrüksiyonun mümkün olmadığı durumlarda tedavi seçeneği oluşturmak

bulunabilir.Örneğin Girdlestone rezeksiyon artroplastisi günümüzde esas olarak enfeksiyon kontrolü ve ağrı kontrolü amacıyla seçilmiş hastalarda uygulanmaktadır (Wroblewski et al.; Condell et al., 2024).

Bununla birlikte bu işlem normal eklem fonksiyonunu yeniden oluşturmayı garanti etmez. Özellikle kalça rezeksiyon artroplastisinden sonra fonksiyonel kısıtlılık ve yürüme desteği gereksinimi görülebilir (Sharma et al., 2005).

Artrektomi Sonrası Rehabilitasyon

Rehabilitasyonun kapsamı ameliyatın türüne ve etkilenen ekleme göre değişir.Örneğin kalça rezeksiyon artroplastisi sonrasında hastalarda yürüme desteği gerekebilir ve bacak uzunluğunda değişiklik oluşabilir. Bu nedenle ameliyat sonrası rehabilitasyonun hedefleri yalnızca eklem hareketini artırmak değil; güvenli mobilizasyonu, kas gücünü ve mümkün olan en iyi fonksiyonel düzeyi desteklemek olabilir (Sharma et al., 2005).Rehabilitasyon programı cerrahinin özelliklerine göre ortopedi, fizik tedavi ve rehabilitasyon ekibi tarafından kişiselleştirilmelidir.

Artrektominin Olası Sonuçları ve Komplikasyonları

Eklem eksizyonunun sonuçları yapılan cerrahiye göre büyük farklılık gösterebilir.

Özellikle rezeksiyon artroplastisi sonrasında:

• eklem fonksiyonunda azalma,
• yürüme güçlüğü,
• yardımcı cihaz ihtiyacı,
• bacak uzunluğunda eşitsizlik,
• kalıcı ağrı,
• enfeksiyonun devam etmesi veya tekrarlaması,
• yeniden cerrahi gereksinimi

gibi sorunlar ortaya çıkabilir.Bununla birlikte bu bulguların görülme sıklığı ve şiddeti bütün artrektomi veya rezeksiyon artroplastilerinde aynı değildir.Örneğin Girdlestone prosedürü üzerine yapılan çalışmalarda fonksiyonel sonuçların sınırlı olabildiği ve birçok hastanın yürüme yardımcısına ihtiyaç duyduğu bildirilmiştir (Sharma et al., 2005; Condell et al., 2024).

Artrektomi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Artrektomi nedir?

Artrektomi, bir eklemin cerrahi olarak çıkarılmasını ifade eden bir terimdir. Klinik uygulamada bununla ilişkili olarak eklem eksizyonu ve rezeksiyon artroplastisi gibi daha spesifik terimler kullanılır.

Artrektomi ile eksizyon artroplastisi aynı şey midir?

Terimler bazı kaynaklarda birbirine yakın anlamlarda kullanılabilse de tamamen eş anlamlı kabul edilmemelidir. Eksizyon artroplastisi, eklemi oluşturan kemiklerin eklem uçlarının çıkarılarak arada boşluk oluşturulması şeklinde daha spesifik biçimde tanımlanır (NJR, 2025).

Artrektomi ile eklem protezi aynı mıdır?

Hayır. Eklem protezi ameliyatı artroplasti kapsamındadır ve amaç eklem fonksiyonunu yeniden oluşturmaktır. Artrektomi veya eklem eksizyonunda ise eklem yapısının belirli bölümleri çıkarılır (NCBI Bookshelf, 2023).

Artrektomi hangi hastalıklarda uygulanır?

Günümüzde eklem eksizyonu özellikle bazı karmaşık enfeksiyonlar ve başarısız eklem protezlerinin tedavisinde kurtarıcı cerrahi olarak kullanılabilir. Ancak endikasyon hastalığın türüne, eklemdeki hasara ve hastanın genel durumuna göre belirlenir (An et al., 2017; Condell et al., 2024).

Artrektomi sonrası eklem hareketi tamamen kaybolur mu?

Mutlaka tamamen kaybolacağı söylenemez. Sonuç, hangi eklem yapılarının çıkarıldığına ve cerrahi sonrasında rekonstrüksiyon uygulanıp uygulanmadığına bağlıdır. Ancak eklem eksizyonu normal eklem anatomisini değiştirdiği için hareket ve fonksiyon belirgin şekilde etkilenebilir.

Artrektomi yerine artroplasti yapılabilir mi?

Bazı hastalarda artroplasti uygun bir seçenek olabilir; ancak bütün hastalarda uygulanamaz. Enfeksiyon, kemik kaybı, yumuşak doku sorunları ve hastanın genel sağlık durumu gibi faktörler protez uygulanabilirliğini etkileyebilir. Bu nedenle cerrahi yöntem bireysel olarak belirlenir.

Artrektomi (arthrectomy), eklemin cerrahi olarak çıkarılmasını ifade eden bir terimdir. Ancak modern ortopedik literatürde bu kavramın eklem eksizyonu ve rezeksiyon artroplastisi gibi daha spesifik cerrahi terimlerle birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Özellikle eksizyon artroplastisinde eklem oluşturan kemiklerin eklem uçları çıkarılır ve arada bir boşluk bırakılır. Günümüzde bu yaklaşım, ileri osteoartritin rutin cerrahi tedavisinden ziyade belirli ve karmaşık olgularda kullanılan bir yöntemdir (NJR, 2025).

Kalça eklemindeki Girdlestone rezeksiyon artroplastisi, özellikle tedavisi güç protez eklem enfeksiyonlarında ve yeniden protez yerleştirilmesinin uygun olmadığı seçilmiş hastalarda kullanılan önemli bir kurtarıcı cerrahi örneğidir (Condell et al., 2024).

Artrektomi, artroplasti ve artrodez birbirinden farklı cerrahi kavramlardır. Artroplasti eklemi onarmayı veya değiştirmeyi, artrodez eklemi kaynaştırarak hareketsizleştirmeyi, eklem eksizyonu ise eklem yapılarının belirli bölümlerini çıkarmayı ifade eder.

Bu nedenle artrektomi kararı yalnızca eklem ağrısı veya ileri artrit varlığına göre verilmez. Hastalığın nedeni, eklemdeki yapısal hasar, enfeksiyon durumu, kemik ve yumuşak dokuların özellikleri, hastanın genel sağlık durumu ve alternatif cerrahi seçenekler birlikte değerlendirilir.

Kaynaklar:

1. An, Y. H., et al. (2017). Salvage procedures for management of prosthetic joint infection after hip and knee replacements. Hip & Pelvis, 29(3), 143–151. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5226968/
2. Condell, R., Low, L., Kearns, S. R., & Murphy, C. G. (2024). Girdlestone resection arthroplasty of the hip (GRA): A case series—outdated procedure or acceptable outcome? European Journal of Orthopaedic Surgery & Traumatology, 34(3), 1711–1715. https://doi.org/10.1007/s00590-023-03793-7
3. National Joint Registry. (2025). The National Joint Registry 22nd annual report 2025: Glossary. National Joint Registry. NCBI Bookshelf. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK618761/
4. National Library of Medicine. (2025). Arthrodesis. Medical Subject Headings (MeSH). National Center for Biotechnology Information. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/mesh/68001174
5. Sharma, H., De Leeuw, J., & Rowley, D. I. (2005). Girdlestone resection arthroplasty following failed surgical procedures. International Orthopaedics, 29(2), 92–95. https://doi.org/10.1007/s00264-004-0633-3
6. Wroblewski, B. M., et al. (2005). Girdlestone resection arthroplasty of the hip: Current perspectives. Current Orthopaedics, 19(5), 385–392. https://doi.org/10.1016/j.cuor.2005.06.005
7. National Center for Biotechnology Information. (2023). Chapter 13: Skeletal system terminology. In Medical terminology. NCBI Bookshelf. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK607450/