Artroplasti Nedir? Çeşitleri, Uygulama Alanları, Ameliyat Süreci ve Protez Ömrü
Artroplasti (arthroplasty), ağrıyı azaltmak, eklem hareketini korumak veya yeniden kazandırmak ve eklem fonksiyonunu iyileştirmek amacıyla bir eklemin cerrahi olarak yeniden yapılandırılmasıdır. Uygulanan yönteme göre eklem yüzeylerinin bir bölümü veya tamamı yeniden şekillendirilebilir ya da hasarlı eklem yapılarının yerine yapay implantlar yerleştirilebilir. Bu nedenle artroplasti kavramı, yalnızca “eklem protezi takılması” ile eş anlamlı değildir; eklem protezi ameliyatları artroplastinin en önemli uygulama alanlarından biridir (National Library of Medicine, n.d.; Seidlitz & Kip, 2019).
Günümüzde özellikle kalça ve diz artroplastisi, ileri eklem hasarına bağlı ağrı ve fonksiyon kaybının tedavisinde yaygın olarak uygulanmaktadır. Bunun yanında omuz, ayak bileği, dirsek, el ve parmak eklemleri gibi farklı eklemlerde de hastanın durumuna uygun artroplasti yöntemleri kullanılabilir. Uygulanacak cerrahi tekniğin seçimi; eklemin hangi bölümünün hasarlı olduğuna, hastalığın nedenine, kemik ve yumuşak dokuların durumuna, hastanın yaşı ve genel sağlık durumuna, fonksiyonel beklentilerine ve cerrahinin hedeflerine göre belirlenir (Seidlitz & Kip, 2019).
Artroplasti Ne Demektir?
“Artroplasti” terimi, tıbbi literatürde eklemin cerrahi olarak yeniden yapılandırılmasını ifade eder. National Library of Medicine tarafından hazırlanan Medical Subject Headings (MeSH) sisteminde de artroplasti, ağrıyı gidermek veya hareketi yeniden sağlamak amacıyla eklemin cerrahi rekonstrüksiyonu olarak tanımlanmaktadır (National Library of Medicine, n.d.).
Bu tanım önemlidir; çünkü her artroplasti ameliyatında eklemin tamamının çıkarılıp yerine protez konulması gerekmez. Cerrahinin kapsamı hastalığa ve eklemdeki hasarın dağılımına göre değişebilir.
Örneğin:
- Total artroplasti: Eklemdeki ilgili eklem yüzeylerinin tamamının yapay bileşenlerle değiştirilmesini içerir.
- Parsiyel artroplasti: Hasarın sınırlı olduğu durumlarda eklemin yalnızca bir bölümünün değiştirilmesini ifade eder.
- Hemiartroplasti: Özellikle bazı kalça ve omuz uygulamalarında eklemin yalnızca bir tarafının protezle değiştirilmesidir.
- Revizyon artroplastisi: Daha önce uygulanmış protez veya artroplastinin başarısız olması, aşınması, gevşemesi, enfeksiyon veya başka bir komplikasyon gelişmesi durumunda önceki implantın değiştirilmesi ya da yeniden yapılandırılması amacıyla yapılan cerrahidir (Seidlitz & Kip, 2019).
Dolayısıyla “artroplasti = total eklem protezi” şeklindeki bir eşitleme doğru değildir. Eklem protezi ameliyatı, artroplastinin önemli ancak tek biçimi olmayan bir uygulamasıdır.
Artroplasti Hangi Eklemlerde Yapılır?
Artroplasti birçok eklemde uygulanabilse de klinik uygulamada özellikle kalça ve diz öne çıkar. Omuz artroplastisi de önemli bir eklem protezi cerrahisidir. Bunun yanı sıra ayak bileği, dirsek, el ve parmak eklemlerinde de uygun hastalarda artroplasti yapılabilir (Seidlitz & Kip, 2019).
Kalça Artroplastisi
Kalça artroplastisi, özellikle ileri evre kalça osteoartritinde uygulanan önemli bir eklem protezi ameliyatıdır. Femur başı ile asetabulumdaki hasarlı eklem yüzeylerinin değiştirilmesiyle kalça ekleminin işlevinin yeniden oluşturulması amaçlanır.
Total kalça artroplastisinde femurun baş ve boyun bölgesindeki hasarlı yapı çıkarılır ve femur içine bir protez sapı ile yapay femur başı yerleştirilir. Asetabulum tarafındaki hasarlı eklem yüzeyi de uygun bir implantla yeniden oluşturulur.
Kalça artroplastisi; ileri osteoartrit dışında bazı inflamatuvar eklem hastalıklarında, osteonekrozda, travmaya bağlı ileri eklem hasarında ve belirli kalça kırıklarında da gündeme gelebilir. Ancak ameliyat kararı yalnızca röntgen görüntüsündeki bozukluğa göre verilmez. Hastanın ağrı düzeyi, günlük yaşam aktivitelerindeki kısıtlanma, klinik muayene, görüntüleme bulguları, diğer tedavilerin yeterli sonuç verip vermemesi ve hastanın beklentileri birlikte değerlendirilir (Raschke et al., 2018).
Diz Artroplastisi
Diz artroplastisi, özellikle ileri diz osteoartritinde ağrı ve fonksiyon kaybını azaltmak amacıyla uygulanan cerrahidir.
Diz protezi ameliyatında hastalığın yaygınlığına göre:
- total diz artroplastisi,
- unikondiler veya parsiyel diz artroplastisi,
- bazı özel durumlarda diğer eklem koruyucu veya yüzey değiştirme teknikleri
gibi farklı seçenekler değerlendirilebilir.
Total diz artroplastisinde femurun ve tibianın eklem yüzeyleri ile gerektiğinde patellanın eklem yüzeyinin ilgili bölümleri hazırlanarak yapay implantlarla yeniden oluşturulur. Cerrahi hedef; ağrıyı azaltmak, dizin işlevini iyileştirmek ve hastanın günlük yaşam aktivitelerini daha rahat gerçekleştirmesini sağlamaktır (Sittel et al., 2018).
Bununla birlikte diz protezi sonrasında herkesin tamamen normal bir diz hareket açıklığına veya ağrısız bir ekleme ulaşacağı söylenemez. Sonuçlar hastanın ameliyat öncesi durumu, eklem deformitesi, kas gücü, rehabilitasyona uyumu, eşlik eden hastalıklar ve cerrahi faktörler dahil olmak üzere birçok değişkenden etkilenir.
Omuz Artroplastisi
Omuz artroplastisi, ileri omuz eklem hasarında uygulanan bir diğer önemli artroplasti türüdür.
Omuzda kullanılabilecek protez seçenekleri arasında:
- hemiartroplasti,
- anatomik total omuz artroplastisi,
- ters (reverse) total omuz artroplastisi
bulunur.
Hangi yöntemin seçileceği; glenohumeral eklemdeki hasarın niteliğine, kemik yapısına, rotator manşet kaslarının durumuna ve hastanın fonksiyonel gereksinimlerine göre belirlenir. İleri osteoartrit, inflamatuvar artrit, osteonekroz, bazı kırıklar ve rotator manşet yetersizliği ile birlikte gelişen belirli omuz eklem hastalıkları omuz artroplastisinin değerlendirilmesine neden olabilir (Gumina et al., 2015).
Özellikle ters omuz protezinde implantın biyomekaniği anatomik omuz protezinden farklıdır. Bu yöntem, uygun hastalarda rotator manşet fonksiyonunun yetersiz olduğu durumlarda omuz fonksiyonunun yeniden oluşturulmasına yardımcı olabilir.
Ayak Bileği Artroplastisi
Total ayak bileği artroplastisi, ileri evre ayak bileği artritinde cerrahi tedavi seçeneklerinden biridir. Amaç, ağrıyı azaltırken ayak bileğindeki hareketi mümkün olduğunca korumaktır.
Ayak bileği artroplastisi ile ayak bileği artrodezi birbirinden farklıdır. Artroplastide eklem hareketinin korunması hedeflenirken artrodezde kemiklerin kaynatılmasıyla eklem hareketi ortadan kaldırılır.
Bununla birlikte, ayak bileği artroplastisinin her hasta için artrodezden daha üstün olduğu söylenemez. Mevcut kanıtlar iki yöntemin de uygun hastalarda etkili olabildiğini ve cerrahi seçimin hastanın özelliklerine göre yapılması gerektiğini göstermektedir (Glazebrook et al., 2024).
Artroplasti Hangi Hastalıklarda Yapılır?
Artroplasti kararı, hastalığın adı kadar eklemde oluşturduğu ağrı, fonksiyon kaybı ve yapısal hasarın derecesi ile ilişkilidir.
Artroplastinin değerlendirilebildiği başlıca durumlar şunlardır:
- İleri osteoartrit
- Bazı inflamatuvar artritler, özellikle eklemde ileri yapısal hasara yol açan hastalıklar
- Travma sonrası gelişen ileri eklem hasarı
- Osteonekroz veya avasküler nekroz
- Bazı ciddi eklem kırıkları
- Önceki eklem protezinin gevşemesi veya aşınması
- Önceki artroplasti sonrasında gelişen bazı komplikasyonlar
- Bazı özel doğumsal veya gelişimsel eklem bozuklukları
Genel olarak cerrahi tedavi, hastanın ağrısı ve fonksiyon kaybı yaşam kalitesini belirgin biçimde etkilediğinde ve uygun konservatif tedaviler yeterli sonuç vermediğinde gündeme gelir (Hannon et al., 2023).
Ancak “röntgende ileri kireçlenme varsa mutlaka protez gerekir” şeklinde bir yaklaşım doğru değildir. Görüntüleme bulguları ile hastanın şikâyetlerinin her zaman aynı düzeyde olması gerekmez. Cerrahi karar; klinik değerlendirme, görüntüleme, semptomların şiddeti, fonksiyonel kayıp, önceki tedavilerin sonuçları ve hastanın beklentileri birlikte değerlendirilerek verilir (Hannon et al., 2023; Raschke et al., 2018).
Artroplasti Ne Zaman Tercih Edilir?
Artroplasti için tek bir yaş sınırı veya herkes için geçerli bir “ameliyat zamanı” bulunmaz.
Özellikle kalça ve diz osteoartritinde cerrahi karar verilirken şu unsurlar dikkate alınır:
- Süreğen ve yaşam kalitesini bozan eklem ağrısı
- Yürüme veya günlük yaşam aktivitelerinde belirgin kısıtlanma
- Eklem hareketlerinde belirgin bozulma
- Görüntüleme yöntemlerinde ileri yapısal hasar
- İlaç, egzersiz, fizik tedavi ve diğer uygun cerrahi dışı tedavilere rağmen yeterli düzelme sağlanamaması
- Hastanın cerrahinin olası yararları ve riskleri konusunda bilgilendirilmiş olması
- Genel sağlık durumunun ameliyata uygunluğu
- Hastanın gerçekçi beklentilere sahip olması
2023 yılında American College of Rheumatology ve American Association of Hip and Knee Surgeons tarafından yayımlanan kılavuz, semptomatik orta-ileri derecede osteoartrit veya sekonder artritle birlikte ileri semptomatik osteonekrozu bulunan ve cerrahi dışı tedavinin etkisiz kaldığı seçilmiş kalça ve diz hastalarında elektif artroplastinin zamanlamasını ele almıştır. Kılavuzdaki önerilerin kanıt kalitesinin çoğunlukla düşük veya çok düşük olduğu da özellikle belirtilmiştir; bu nedenle öneriler bireysel hasta değerlendirmesinin yerine geçmez (Hannon et al., 2023).
Bu nedenle artroplasti kararı yalnızca “hasta belirli bir yaşa geldi” şeklinde verilmemelidir.
Artroplasti Ameliyatında Ne Yapılır?
Uygulanacak işlem ekleme ve hastalığın türüne göre değişir. Eklem protezi yapılan ameliyatlarda genel olarak hasarlı eklem yüzeyleri cerrahi olarak hazırlanır ve bunların yerine uygun implant bileşenleri yerleştirilir.
Total eklem protezlerinde implantlar genellikle birden fazla bileşenden oluşur. Örneğin kalça protezinde femoral ve asetabüler bileşenler bulunurken diz protezinde femoral, tibial ve bazı tasarımlarda patellar bileşenler kullanılabilir.
Ameliyat sırasında kullanılacak implantın tipi ve sabitleme yöntemi de hastaya göre değişebilir. Bazı implantlar kemik çimentosu kullanılarak, bazıları ise kemiğin implant yüzeyine büyümesini sağlayacak şekilde çimentosuz olarak sabitlenebilir. Bazı vakalarda iki yöntemin farklı bileşenlerde bir arada kullanıldığı hibrit çözümler de mümkündür.
Dolayısıyla “bütün protezler aynı malzemeden yapılır ve aynı şekilde kemiğe tutturulur” şeklinde bir genelleme doğru değildir.
Eklem Protezleri Hangi Malzemelerden Yapılır?
Eklem protezlerinde kullanılan materyaller ekleme ve implant tasarımına göre değişiklik gösterir.
Yaygın olarak kullanılan materyaller arasında:
- Metal alaşımları
- Seramikler
- Polietilen gibi yüksek dayanımlı plastik materyaller
- Farklı materyallerin birlikte kullanıldığı kompozit implant sistemleri
yer alır.
Kalça ve diz protezlerinde metal bileşenlerle birlikte polietilen veya seramik gibi farklı yüzey materyalleri kullanılabilir. Hangi materyalin seçileceği; implantın tasarımına, ekleme, hastanın özelliklerine ve cerrahın kullandığı sisteme göre değişir.
Bu nedenle artroplastide kullanılan protezleri yalnızca “metal protez” şeklinde tanımlamak da eksik olur.
Artroplasti ile Artrodez Arasındaki Fark Nedir?
Artroplasti ve artrodez aynı cerrahi işlem değildir.
Artroplastide temel hedef, eklemi yeniden yapılandırmak veya protez kullanarak eklem fonksiyonunu ve uygun ölçüde hareketi korumak ya da yeniden kazandırmaktır.
Artrodezde ise eklem yüzeyleri cerrahi olarak hazırlanır ve kemiklerin birbirine kaynaması sağlanarak eklemdeki hareket ortadan kaldırılır. Bu nedenle artrodez özellikle hareketin ortadan kaldırılmasının ağrıyı ve instabiliteyi azaltmak açısından kabul edilebilir olduğu bazı eklem hastalıklarında kullanılabilir.
Örneğin ileri ayak bileği artritinde hem total ayak bileği artroplastisi hem de artrodez değerlendirilebilen cerrahi seçeneklerdir. Ancak bunlardan birinin her hasta için diğerinden daha iyi olduğu söylenemez; hasta özellikleri, eklem deformitesi, aktivite düzeyi, kemik kalitesi ve diğer klinik faktörler cerrahi seçimi etkiler (Glazebrook et al., 2024).
Artroplasti Sonrası İyileşme Süreci
Artroplasti sonrası rehabilitasyon, ameliyat edilen ekleme ve kullanılan cerrahi yönteme göre değişir.
Rehabilitasyonun temel amaçları arasında:
- Eklem hareket açıklığının uygun ölçüde yeniden kazanılması
- Kas gücünün artırılması
- Denge ve koordinasyonun geliştirilmesi
- Yürüme fonksiyonunun düzeltilmesi
- Günlük yaşam aktivitelerine yeniden uyum sağlanması
- Hastanın güvenli ve kontrollü şekilde fiziksel aktiviteye dönmesi
bulunur.
Kalça ve diz protezi sonrasında erken mobilizasyon ve kişiye uygun rehabilitasyon programı önem taşırken, omuz artroplastisinde rehabilitasyonun zamanlaması ve egzersizlerin içeriği kullanılan protezin tipine ve cerrahi tekniğe göre değişebilir.
İyileşmenin süresi de kişiden kişiye farklılık gösterir. Yaş, kas gücü, ameliyat öncesindeki hareket kısıtlılığı, ek hastalıklar, cerrahi yöntemin özellikleri ve rehabilitasyon programına uyum iyileşme sürecini etkileyebilir.
Artroplasti Sonrası Hangi Komplikasyonlar Görülebilir?
Artroplasti, günümüzde başarılı ve yaygın uygulanan cerrahi işlemlerden biri olmakla birlikte tamamen risksiz değildir.
Olası komplikasyonlar arasında:
- Cerrahi alan veya protez çevresi enfeksiyonu
- Kanama
- Tromboembolik olaylar
- Yara iyileşmesi sorunları
- Sinir veya damar yaralanması
- Protez çevresinde kırık
- Protezin gevşemesi
- İmplant aşınması
- Osteoliz
- Eklem instabilitesi
- Kalça protezinde çıkık
- Eklem sertliği
- Devam eden ağrı
- İmplant veya implant bileşenlerinde hasar
- Yeniden ameliyat veya revizyon gereksinimi
yer alabilir.
Komplikasyonların türü ve sıklığı ekleme, implant tasarımına, hastanın özelliklerine ve takip süresine göre değişir. Kalça ve diz artroplastilerinde revizyon nedenleri arasında aseptik gevşeme, enfeksiyon, instabilite veya çıkık, periprostetik kırık ve aşınma gibi mekanik ya da biyolojik sorunlar yer alabilir (Sadoghi et al., 2013; 2024 yılında yayımlanan güncel kayıt analizleri de enfeksiyon, gevşeme, instabilite ve periprostetik kırıkların önemli revizyon nedenleri olduğunu göstermektedir).
Artroplasti sonrası ortaya çıkan yeni veya giderek artan ağrı, ateş, yara yerinde kızarıklık veya akıntı, ani hareket kaybı, eklemde şekil bozukluğu ya da travma sonrası şiddetli ağrı gibi bulguların değerlendirilmesi gerekir.
Protezler Ne Kadar Süre Kullanılabilir?
“Eklem protezi 15–20 yıl dayanır” ifadesi halk arasında sık kullanılsa da her protez için geçerli kesin bir kullanım süresi değildir. Protezlerin dayanıklılığı; implant tasarımına, cerrahi tekniğe, hastanın yaşına, vücut ağırlığına, fiziksel aktivite düzeyine, kemik kalitesine, eklem tipine ve zaman içinde ortaya çıkabilecek komplikasyonlara göre değişebilir.Uzun dönem çalışmalar bu nedenle “protez kesin olarak şu kadar yıl dayanır” yerine revizyonsuz protez sağkalımı üzerinden değerlendirme yapmaktadır.
Evans ve arkadaşlarının 2019 yılında yayımlanan sistematik derleme ve meta-analizinde, primer total kalça protezlerinin 25 yıllık sağkalımı ulusal eklem protezi kayıtlarında yaklaşık %57,9, vaka serilerinde ise yaklaşık %77,6 olarak hesaplanmıştır. Araştırmacılar, ulusal kayıt verilerinin daha az yanlı olabileceğini varsaydıklarında, kalça protezlerinin yaklaşık %58’inin 25 yıl boyunca revizyona ihtiyaç duymadan kullanılabileceğini bildirmiştir (Evans et al., 2019a).
Diz protezleri için yapılan benzer bir sistematik derlemede ise 25 yıllık toplam diz protezi sağkalımı %80’in üzerinde bulunmuştur (Evans et al., 2019b).Bu sonuçlar, “25 yıl sonra bütün protezler değiştirilir” anlamına gelmez. Bazı protezler 25 yıldan daha uzun süre sorunsuz kullanılabilirken bazı hastalarda daha erken revizyon gerekebilir. Dolayısıyla protezin kullanım ömrü kişisel özelliklere ve implantın klinik durumuna göre değerlendirilmelidir.
Revizyon Artroplastisi Nedir?
Daha önce yerleştirilmiş bir eklem protezinin değiştirilmesi veya yeniden yapılandırılması amacıyla yapılan ameliyata revizyon artroplastisi denir.
Revizyon gerektiren durumlar arasında:
- Protezin gevşemesi
- Protez çevresinde enfeksiyon
- İmplantın aşınması
- İnstabilite veya çıkık
- Periprostetik kırık
- İmplant bileşenlerinin hasarlanması
- Kemik kaybı
- Devam eden ve nedeni belirlenmiş ciddi sorunlar
bulunabilir.
Revizyon cerrahileri, ilk artroplastiye göre daha karmaşık olabilir. Çünkü önceki ameliyat sırasında kemik kaybı oluşmuş olabilir, yumuşak dokular etkilenmiş olabilir veya enfeksiyon gibi ek sorunlar bulunabilir.Bu nedenle protez ameliyatının uzun dönem başarısı yalnızca ilk ameliyatın teknik olarak başarılı olmasına değil, hastanın uzun süreli takibine ve komplikasyonların erken tanınmasına da bağlıdır.
Artroplastinin Avantajları Nelerdir?
Uygun hastalarda artroplastinin temel amaçları şunlardır:
- Eklem kaynaklı ağrıyı azaltmak
- Hareket ve fonksiyonu iyileştirmek
- Yürüme kapasitesini artırmak
- Günlük yaşam aktivitelerini kolaylaştırmak
- Eklem deformitesini düzeltmek
- Yaşam kalitesini yükseltmek
Özellikle ileri kalça ve diz osteoartritinde eklem protezi, konservatif tedavilerin yetersiz kaldığı ve semptomların yaşam kalitesini ciddi şekilde bozduğu hastalarda önemli bir tedavi seçeneğidir (Hannon et al., 2023).Bununla birlikte artroplastinin amacı “eklemi tamamen eski haline döndürmek” olarak tanımlanmamalıdır. Cerrahinin sonucu; hastanın mevcut eklem hasarı, kas ve yumuşak doku durumu, eşlik eden hastalıkları ve rehabilitasyon süreci gibi birçok faktörden etkilenir.
Artroplasti Ameliyatı Her Hastaya Uygulanabilir mi?
Hayır. Artroplasti için uygunluk bireysel olarak değerlendirilir.Aktif eklem veya sistemik enfeksiyon gibi durumlar cerrahi açısından önemli sorun oluşturabilir. Ayrıca ciddi kemik kaybı, yumuşak doku problemleri, nöropatik eklem hastalığı ve kontrolsüz bazı sistemik hastalıklar cerrahi planlamayı etkileyebilir (Mihrat et al., 2003).
Ameliyat öncesinde hastanın genel sağlık durumu, kullanılan ilaçlar, enfeksiyon riski, kalp-damar ve solunum sistemi açısından değerlendirme, kan şekeri kontrolü, beslenme durumu ve gerekli diğer tetkikler gözden geçirilir.Cerrahi öncesi değerlendirme yalnızca “protez takılabilir mi?” sorusuna değil, aynı zamanda ameliyatın hasta için beklenen yararının ve risklerinin ne olduğu sorusuna da yanıt vermelidir.
Artroplasti Sonrası Günlük Yaşam
Artroplasti sonrası günlük yaşama dönüş süresi ameliyat edilen ekleme ve hastanın genel durumuna göre değişir.Kalça ve diz protezi sonrasında yürüme ve günlük aktiviteler rehabilitasyon programına göre kademeli olarak artırılır. Omuz artroplastisinde ise omuzun korunması ve rehabilitasyonun aşamalı ilerletilmesi önemlidir.Hastaların ameliyat sonrasında cerrah ve fizyoterapi ekibinin önerilerine uyması; egzersizleri doğru şekilde yapması, yara bakımına dikkat etmesi ve önerilen kontrolleri aksatmaması önem taşır.Uzun dönemde ise fiziksel aktivite tamamen bırakılmak zorunda değildir. Ancak aktivitenin türü ve düzeyi kullanılan proteze, ekleme ve hastanın klinik durumuna göre düzenlenmelidir.
Artroplasti Hakkında Sık Sorulan Sorular
Artroplasti nedir?
Artroplasti, ağrıyı azaltmak ve eklem fonksiyonunu veya hareketini yeniden sağlamak amacıyla eklemin cerrahi olarak yeniden yapılandırılmasıdır. Eklem protezi ameliyatları artroplastinin önemli bir bölümünü oluşturur (National Library of Medicine, n.d.).
Artroplasti ile protez ameliyatı aynı şey midir?
Tam olarak aynı değildir. Eklem protezi ameliyatı artroplastinin en yaygın uygulamalarından biri olsa da artroplasti daha geniş bir kavramdır. Total, parsiyel ve hemiartroplasti gibi farklı cerrahi uygulamalar bulunur.
Artroplasti en sık hangi eklemlerde yapılır?
Kalça ve diz artroplastileri en yaygın eklem protezi uygulamaları arasındadır. Omuz artroplastisi de önemli bir uygulama alanıdır. Ayak bileği, dirsek, el ve parmak eklemlerinde de uygun hastalarda artroplasti yapılabilir (Seidlitz & Kip, 2019).
Artroplasti hangi hastalıklarda uygulanır?
En sık nedenler arasında ileri osteoartrit, bazı inflamatuvar artritler, travma sonrası ileri eklem hasarı, osteonekroz ve bazı ciddi eklem kırıkları bulunur. Daha önce yapılmış protezlerde gelişen gevşeme, enfeksiyon veya diğer komplikasyonlar da revizyon artroplastisi gerektirebilir.
Artroplasti ameliyatı kaç yaşında yapılır?
Artroplasti için belirlenmiş tek bir yaş sınırı yoktur. Karar; hastanın ağrısı, fonksiyon kaybı, eklem hasarının derecesi, diğer tedavilerin sonuçları, genel sağlık durumu ve beklentileri dikkate alınarak verilir.
Eklem protezi 15–20 yıl mı dayanır?
Hayır, bu bütün protezler için geçerli kesin bir süre değildir. Uzun dönem çalışmalar kalça ve diz protezlerinin önemli bir bölümünün 20–25 yıl veya daha uzun süre revizyonsuz kalabildiğini göstermektedir; ancak sonuçlar ekleme, implant tipine ve hastaya göre değişir (Evans et al., 2019a, 2019b).
Artroplasti ile artrodez arasındaki fark nedir?
Artroplastide eklem yeniden yapılandırılır veya protezle değiştirilerek hareketin korunması ya da yeniden sağlanması hedeflenir. Artrodezde ise eklem kemikleri kaynatılarak eklem hareketi ortadan kaldırılır. Hangi yöntemin uygun olduğu ekleme ve hastanın durumuna göre değişir.
Artroplasti sonrası rehabilitasyon gerekir mi?
Çoğu eklem artroplastisinden sonra rehabilitasyon önemlidir. Programın içeriği ameliyat edilen ekleme, kullanılan proteze, cerrahi yönteme ve hastanın klinik durumuna göre belirlenir.
Artroplasti sonrası protezin değiştirilmesi gerekir mi?
Her protezin belirli bir tarihte mutlaka değiştirilmesi gerekmez. Ancak protez gevşemesi, enfeksiyon, aşınma, çıkık veya kırık gibi sorunlar gelişirse revizyon ameliyatı gerekebilir. Uzun dönem takip bu nedenle önemlidir.
Artroplasti, ileri eklem hastalıklarında ağrıyı azaltmak ve eklem fonksiyonunu iyileştirmek amacıyla kullanılan önemli bir cerrahi tedavi grubudur. Günlük kullanımda çoğu zaman “eklem protezi ameliyatı” ile aynı anlamda kullanılsa da tıbbi açıdan artroplasti daha geniş bir kavramdır ve total protez, parsiyel protez, hemiartroplasti ve revizyon cerrahisi gibi farklı uygulamaları kapsar.
Kalça ve diz artroplastileri en sık uygulanan yöntemler arasında yer alırken omuz, ayak bileği, dirsek, el ve parmak eklemlerinde de hastanın durumuna uygun cerrahi seçenekler bulunmaktadır.
Artroplasti kararı yalnızca radyolojik olarak eklemde bozulma görülmesine veya hastanın belirli bir yaşa ulaşmasına göre verilmemelidir. Ağrı, fonksiyon kaybı, görüntüleme bulguları, cerrahi dışı tedavilerin sonuçları, genel sağlık durumu ve hastanın beklentileri birlikte değerlendirilmelidir. Uygun hastalarda başarılı bir artroplasti ağrının azalmasına, hareket ve fonksiyonun iyileşmesine ve yaşam kalitesinin yükselmesine katkı sağlayabilir.
Protezlerin kullanım süresi için herkes açısından geçerli “15–20 yıl” gibi kesin bir süre vermek de bilimsel açıdan doğru değildir. Uzun dönem araştırmalar protezlerin önemli bir bölümünün 20–25 yıl ve daha uzun süre kullanılabildiğini, ancak revizyon gereksiniminin hastaya, ekleme ve implant özelliklerine göre değiştiğini göstermektedir (Evans et al., 2019a, 2019b).
Kaynaklar:
- Evans, J. T., Evans, J. P., Walker, R. W., Blom, A. W., Whitehouse, M. R., & Sayers, A. (2019a). How long does a hip replacement last? A systematic review and meta-analysis of case series and national registry reports with more than 15 years of follow-up. The Lancet, 393(10172), 647–654. doi:10.1016/S0140-6736(18)31665-9
- Evans, J. T., Walker, R. W., Evans, J. P., Blom, A. W., Sayers, A., & Whitehouse, M. R. (2019b). How long does a knee replacement last? A systematic review and meta-analysis of case series and national registry reports with more than 15 years of follow-up. The Lancet, 393(10172), 655–663. doi:10.1016/S0140-6736(18)32531-5
- Glazebrook, J. M., Glazebrook, H. M., Glazebrook, M. A., & Morash, J. G. (2024). Ankle arthrodesis or total ankle arthroplasty surgery for end stage ankle arthritis, which is best? A review of the best available evidence. Foot and Ankle Surgery, 30(1), 1–6. doi:10.1016/j.fas.2023.08.001
- Hannon, C. P., Goodman, S. M., Austin, M. S., Yates, A., Jr., Guyatt, G., Aggarwal, V. K., Baker, J. F., Bass, P., Bekele, D. I., Dass, D., Ghomrawi, H. M. K., Jevsevar, D. S., Kwoh, C. K., Lajam, C. M., Meng, C. F., Moreland, L. W., Suleiman, L. I., Wolfstadt, J., Bartosiak, K., … Singh, J. A. (2023). 2023 American College of Rheumatology and American Association of Hip and Knee Surgeons clinical practice guideline for the optimal timing of elective hip or knee arthroplasty for patients with symptomatic moderate-to-severe osteoarthritis or advanced symptomatic osteonecrosis with secondary arthritis for whom nonoperative therapy is ineffective. The Journal of Arthroplasty, 38(11), 2193–2201. doi:10.1016/j.arth.2023.09.003
- Mihrat, A., et al. (2003). Joint arthroplasties and prostheses. Radiographics, 23(5), 1299–1317. doi:10.1148/rg.235035059
- National Library of Medicine. (n.d.). Arthroplasty. Medical Subject Headings (MeSH). Retrieved October 1, 2026, from National Library of Medicine MeSH database.
- Raschke, M. J., et al. (2018). Indications for joint replacement: Total hip arthroplasty. Der Unfallchirurg, 121(6), 439–444.
- Seidlitz, C., & Kip, M. (2019). Introduction to the indications and procedures. In H.-H. Bleß & M. Kip (Eds.), White paper on joint replacement: Status of hip and knee arthroplasty care in Germany. Springer.
- Sittel, C., et al. (2018). Indications for joint replacement: Knee arthroplasty. Der Unfallchirurg, 121(6), 445–450.
