Aspermatizm Nedir? Belirtileri, Nedenleri, Tanısı ve Tedavisi

Aspermatizm (aspermatism), meni sıvısının cinsel boşalma sırasında dışarı atılamaması durumunu ifade eden, günümüzde daha az kullanılan tıbbi bir terimdir. İngilizcede aspermatism ve aspermia terimleri bu anlamda kullanılabilir. Bununla birlikte modern androloji ve üroloji literatüründe durumun nedenine göre aspermia (meni çıkışının olmaması), anejakülasyon (ejakülasyonun gerçekleşmemesi) ve retrograd ejakülasyon (meninin mesaneye geri kaçması) gibi daha özgül terimler tercih edilir (American Psychological Association [APA], 2018; ASRM, 2023).

Aspermatizmde sperm üretimi, cinsel istek ve ereksiyon normal olabilir; ancak bunların normal olması, ejakülasyon mekanizmasının da normal çalıştığı anlamına gelmez. Ejakülasyon, üreme sistemindeki salgıların üretraya aktarılması ve meninin dışarı atılması aşamalarını içeren, sinir sistemi ile kasların koordinasyonuna bağlı karmaşık bir süreçtir. Bu süreçteki bozukluklar meninin hiç çıkmamasına veya mesaneye yönelmesine neden olabilir (American Urological Association [AUA] & Sexual Medicine Society of North America [SMSNA], 2020).

Aspermatizm ile aspermia, anejakülasyon ve azoospermi arasındaki fark nedir?

Bu terimler birbiriyle ilişkili olsa da aynı durumu tanımlamaz:

• Aspermia: Boşalma sırasında dışarı meni gelmemesidir. Neden, meni üretim veya salınım aşamasındaki bir bozukluk ya da retrograd ejakülasyon olabilir (ASRM, 2023).
• Anejakülasyon: Ejakülasyonun, yani meninin dışarı atılmasını sağlayan boşalma sürecinin gerçekleşmemesidir. Orgazm hissi bulunabilir veya bulunmayabilir; orgazm ile ejakülasyon aynı fizyolojik olay değildir (AUA & SMSNA, 2020).
• Retrograd ejakülasyon: Meni dışarı çıkmak yerine mesaneye geri gider. Kişi orgazm yaşayabilir ancak çok az meni çıkarabilir veya hiç meni göremeyebilir (ASRM, 2023).
• Azoospermi: Dışarı atılan meni örneğinde sperm hücrelerinin bulunmamasıdır. Meni sıvısı çıkmasına rağmen sperm hücresi bulunmayabilir; bu nedenle azoospermi, aspermia ile karıştırılmamalıdır (AUA & ASRM, 2020).

Meni miktarının az olması ise tek başına aspermatizm anlamına gelmez. Azalmış meni hacmi, ejakülasyon bozukluklarıyla ilişkili olabileceği gibi meni kanallarındaki tıkanıklık veya üreme sistemiyle ilgili başka nedenlerden de kaynaklanabilir (AUA & ASRM, 2020).

Aspermatizmin belirtileri nelerdir?

Aspermatizmin temel belirtisi, cinsel uyarılma veya orgazm sırasında meninin hiç gelmemesi ya da beklenen şekilde dışarı atılamamasıdır. Eşlik edebilecek bulgular şunlardır:

• Orgazm sırasında meni çıkmaması veya meni miktarının belirgin azalması.
• Orgazm hissinin korunmasına rağmen boşalmanın gerçekleşmemesi.
• Boşalma sonrasında idrarın bulanık görünmesi; bu durum retrograd ejakülasyonla ilişkili olabilir, ancak tek başına tanı koydurmaz.
• Çocuk sahibi olmaya çalışıldığı hâlde gebelik elde edilememesi.
• Altta yatan hastalığa bağlı olarak cinsel işlev değişiklikleri veya idrar yapma belirtileri.

Bu belirtilerin hepsinin aynı kişide görülmesi gerekmez. Özellikle orgazmın olup olmadığı, meninin hiç mi çıkmadığı yoksa az mı çıktığı ve sorunun ne zamandır devam ettiği, nedenin belirlenmesinde önem taşır (ASRM, 2023; AUA & SMSNA, 2020).

Aspermatizmin nedenleri nelerdir?

Aspermatizm tek bir hastalığa bağlı değildir. Ejakülasyonun sinirsel kontrolünü, meni kanallarını veya mesane boynunun işlevini etkileyen farklı durumlar bu tabloya yol açabilir.

1. Sinir sistemi hastalıkları ve yaralanmaları

Ejakülasyon, merkezi ve çevresel sinir sisteminin koordineli çalışmasını gerektirir. Omurilik yaralanmaları, multipl skleroz, Parkinson hastalığı ve diyabete bağlı sinir hasarı gibi durumlar ejakülasyon mekanizmasını bozabilir. Pelvik bölgedeki bazı cerrahi girişimler de meni salınımını kontrol eden sinirleri etkileyebilir (ASRM, 2023).

2. Cerrahi işlemler

Prostat, mesane boynu veya retroperitoneal bölgeye yönelik bazı ameliyatlar ejakülasyonu etkileyebilir. Özellikle retroperitoneal lenf nodu diseksiyonu gibi işlemler, meni salınımını sağlayan sinir yollarına zarar vererek ejakülasyonun ortadan kalkmasına neden olabilir. Bu risk, ameliyat öncesi doğurganlığını korumak isteyen kişilerle görüşülmelidir (ASRM, 2023).

3. İlaçların etkileri

Bazı ilaçlar ejakülasyon mekanizmasını değiştirebilir. Özellikle mesane boynunun kapanmasını etkileyen alfa blokerler, meninin mesaneye geri kaçmasına veya dışarı çıkan meni miktarının azalmasına yol açabilir. İlaç kullanımıyla belirtilerin başlaması arasında ilişki bulunması, ilaç etkisinin değerlendirilmesini gerektirir; ancak ilaçlar hekim önerisi olmadan kesilmemelidir (ASRM, 2023).

4. Meni kanallarındaki tıkanıklıklar

Ejakülasyon kanallarındaki tıkanıklıklar, meninin dışarı atılmasını engelleyebilir veya meni hacmini belirgin biçimde azaltabilir. Bu durumda sperm üretimi devam ediyor olsa bile sperm ve meni sıvısının üretraya ulaşması bozulabilir. Tıkanıklığın yeri ve derecesi, tanı ve tedavi yaklaşımını belirler (AUA & ASRM, 2020).

5. Diyabet ve diğer sistemik hastalıklar

Diyabet, sinir sisteminde oluşturabileceği hasar nedeniyle ejakülasyon bozukluklarına neden olabilir. Benzer şekilde bazı nörolojik hastalıklar ve pelvik travmalar da ejakülasyonun sinirsel kontrolünü etkileyebilir (ASRM, 2023).

6. Psikolojik ve durumsal etkenler

Stres, performans kaygısı ve bazı psikolojik etkenler cinsel işlevi ve boşalma sürecini etkileyebilir. Bununla birlikte meninin hiç çıkmaması durumunu doğrudan psikolojik bir nedene bağlamak doğru değildir. Öncelikle tıbbi nedenler, kullanılan ilaçlar ve sorunun ortaya çıkış biçimi değerlendirilmelidir (AUA & SMSNA, 2020).

Aspermatizm erkek kısırlığına neden olur mu?

Aspermatizm, özellikle meninin dışarı çıkmaması nedeniyle spermin doğal yolla kadın üreme sistemine ulaşmasını engelliyorsa doğurganlığı etkileyebilir. Bununla birlikte aspermia her zaman sperm üretiminin olmadığı anlamına gelmez. Testislerde sperm üretimi devam ediyor olabilir; sorun, spermin meniyle birlikte dışarı atılamaması olabilir.

Doğurganlık açısından değerlendirme yapılırken sperm üretiminin durumu, meni kanallarının açıklığı ve retrograd ejakülasyon olasılığı birbirinden ayrılmalıdır. Nedene bağlı olarak ilaç tedavisi, ejakülasyonun uyarılması veya cerrahi sperm elde etme yöntemleri değerlendirilebilir. Uygun yaklaşım, kişinin klinik durumuna ve çocuk sahibi olma hedeflerine göre belirlenir (AUA & ASRM, 2020; ASRM, 2023).

Aspermatizm nasıl teşhis edilir?

Tanı, sorunun hangi aşamada ortaya çıktığını belirlemeyi amaçlar. Üroloji veya androloji değerlendirmesinde şu yöntemlerden yararlanılabilir:

1. Tıbbi öykü: Belirtilerin başlangıcı, orgazmın gerçekleşip gerçekleşmediği, meni miktarı, kullanılan ilaçlar, geçirilmiş ameliyatlar ve nörolojik hastalıklar sorgulanır.
2. Fizik muayene: Üreme organları ve gerekli görüldüğünde sinir sistemiyle ilişkili bulgular değerlendirilir.
3. Meni analizi: Meni çıkıyorsa hacmi ve sperm hücrelerinin varlığı incelenebilir. Azoospermi şüphesinde sperm hücrelerinin bulunup bulunmadığı ayrıca değerlendirilir.
4. Boşalma sonrası idrar incelemesi: Retrograd ejakülasyondan şüphelenildiğinde idrarda sperm bulunup bulunmadığı araştırılabilir. Sonuçlar, klinik öykü ve diğer bulgularla birlikte yorumlanmalıdır.
5. Hormon testleri ve görüntüleme: Klinik bulgulara göre hormon incelemeleri veya meni kanallarını değerlendiren görüntüleme yöntemleri istenebilir.

Her hastada bütün testlerin yapılması gerekmez. İncelemeler, öykü ve muayene bulgularına göre planlanır (AUA & ASRM, 2020; ASRM, 2023).

Aspermatizm nasıl tedavi edilir?

Tedavi, aspermatizmin altında yatan nedene göre belirlenir. Her hasta için geçerli tek bir tedavi yöntemi yoktur.

• İlaç kaynaklı durumlarda: Uygun hastalarda soruna katkıda bulunan ilacın hekim gözetiminde değiştirilmesi veya dozunun yeniden değerlendirilmesi düşünülebilir.
• Retrograd ejakülasyonda: Nedene bağlı olarak ilaç tedavisi, idrar örneğinden sperm elde edilmesi veya yardımcı üreme yöntemleri değerlendirilebilir. Tedavinin başarısı, altta yatan nedene göre değişir.
• Meni kanalı tıkanıklığında: Tıkanıklığın yeri ve özellikleri uygunsa cerrahi tedavi düşünülebilir.
• Sinir sistemi kaynaklı ejakülasyon bozukluklarında: Hastanın durumuna göre titreşimle uyarım, elektroejakülasyon veya cerrahi sperm elde etme yöntemleri kullanılabilir.
• Çocuk sahibi olma hedefi varsa: Sperm elde etme ve yardımcı üreme seçenekleri, üroloji/androloji ve üreme tıbbı uzmanları tarafından birlikte değerlendirilir.

Tedavinin amacı yalnızca meninin dışarı çıkmasını sağlamak değil, mümkün olduğunda altta yatan nedeni düzeltmek ve kişinin üreme hedeflerine uygun bir yaklaşım belirlemektir (AUA & ASRM, 2020; ASRM, 2023).

Ne zaman doktora başvurulmalıdır?

Cinsel ilişki veya orgazm sırasında meninin tekrarlayan biçimde hiç gelmemesi, meni miktarında belirgin ve yeni bir azalma olması ya da bu durumun çocuk sahibi olmayı zorlaştırması hâlinde üroloji uzmanına başvurulmalıdır. Özellikle sorun bir ameliyattan sonra başladıysa veya idrar yapma ve sinir sistemi belirtileriyle birlikte görülüyorsa değerlendirme önemlidir.

Aspermatizm, meni çıkışının olmamasıyla ilişkili tarihsel bir terimdir ve modern tıpta çoğunlukla aspermia ile ejakülasyon bozuklukları çerçevesinde değerlendirilir. Anejakülasyon, retrograd ejakülasyon, azalmış meni hacmi ve azoospermi birbirinden ayrılmalıdır; çünkü her birinin nedeni, doğurganlık üzerindeki etkisi ve tedavisi farklı olabilir. Doğru tanı için klinik öykü, fizik muayene ve gerekli laboratuvar incelemeleri birlikte değerlendirilmelidir.

Kaynaklar:

1. American Psychological Association. (2018, April 19). Aspermia. APA Dictionary of Psychology. https://dictionary.apa.org/aspermia
2. American Society for Reproductive Medicine. (2023). Diagnostic evaluation of sexual dysfunction in the male partner in the setting of infertility: A committee opinion. https://www.asrm.org/practice-guidance/practice-committee-documents/diagnostic-evaluation-of-sexual-dysfunction-in-the-male-partner-in-the-setting-of-infertility-a-committee-opinion-2018/
3. American Urological Association, & Sexual Medicine Society of North America. (2020). Disorders of ejaculation: An AUA/SMSNA guideline. https://auau.auanet.org/sites/default/files/media/2023-08/Disorders%20of%20Ejaculation_%20An%20AUA_SMSNA%20Guideline%20%282020%29%20-%20American%20Urological%20Association.pdf
4. American Urological Association, & American Society for Reproductive Medicine. (2020). Diagnosis and treatment of infertility in men: AUA/ASRM guideline part I. https://www.asrm.org/practice-guidance/practice-committee-documents/diagnosis-and-treatment-of-infertility-in-men-auaasrm-guideline-part-i-2020/