Bakteriüri: Tanımı, Türleri, Tanı Kriterleri, Klinik Önemi ve Tedavi Yaklaşımı

Bakteriüri, idrar örneğinde bakteri bulunması veya idrar kültüründe bakteri üremesi saptanmasıdır. Ancak idrarda bakteri bulunması her zaman idrar yolu enfeksiyonu (İYE) anlamına gelmez. Bakteriler, idrar yollarında herhangi bir klinik belirti oluşturmadan bulunabilir veya mesane, böbrek ve diğer idrar yolu yapılarında enfeksiyona neden olabilir.

Geleneksel olarak idrarın steril olduğu kabul edilmiştir. Bununla birlikte, özellikle moleküler yöntemlerle yapılan araştırmalar, sağlıklı kişilerin mesanesinde de rutin kültür yöntemleriyle saptanamayan veya kolayca üretilemeyen düşük miktarda mikrobiyal toplulukların bulunabileceğini göstermiştir. Bu nedenle idrarda bakteri saptanmasını doğrudan hastalık olarak değerlendirmek doğru değildir. Klinik açıdan önemli olan, saptanan bakterilerin gerçek üriner bakteriüriyi gösterip göstermediği ve hastada enfeksiyonla uyumlu belirtilerin bulunup bulunmadığıdır (Wolfe et al., 2012).

Bakteriüri değerlendirilirken hastanın belirtileri, idrar kültüründeki bakteri miktarı, örneğin alınma yöntemi, üreyen mikroorganizmanın türü ve hastanın klinik özellikleri birlikte ele alınmalıdır. Bu yaklaşım, özellikle asemptomatik bakteriürinin gereksiz antibiyotiklerle tedavi edilmesini önlemek açısından önemlidir (Nicolle et al., 2019; European Association of Urology [EAU], 2026).

İdrarda bakteri bulunması klinik açıdan üç temel durumu ifade edebilir:

• Kontaminasyon: İdrar örneğinin alınması veya taşınması sırasında dış genital bölgeden, deriden ya da çevreden örneğe bakteri karışmasıdır. Özellikle uygun şekilde alınmayan orta akım idrar örneklerinde görülebilir.
• Asemptomatik bakteriüri: İdrarda belirli bir eşik değerin üzerinde bakteri üremesi bulunmasına rağmen idrar yolu enfeksiyonuna bağlanabilecek belirti veya bulguların olmamasıdır.
• Semptomatik bakteriüri: İdrarda bakteri üremesine idrar yolu enfeksiyonuyla uyumlu klinik belirtilerin eşlik etmesidir. Uygun klinik değerlendirme sonucunda bu durum idrar yolu enfeksiyonu olarak tanımlanır.

Dolayısıyla bakteriüri ile idrar yolu enfeksiyonu birbirinin yerine kullanılabilecek kavramlar değildir. Pozitif idrar kültürü tek başına antibiyotik tedavisi başlamak için yeterli değildir. Özellikle asemptomatik bakteriürinin gereksiz yere tedavi edilmesi antibiyotik direnci, ilaç yan etkileri ve sağlık kaynaklarının gereksiz kullanımıyla sonuçlanabilir (Nicolle et al., 2019; EAU, 2026).

Anlamlı Bakteriüri ve Tanı Kriterleri

İdrar kültüründe bakteri üremesinin klinik açıdan anlamlı kabul edilmesi, yalnızca koloni sayısına bağlı değildir. Hastanın semptomları, örneğin orta akım idrarı veya kateter aracılığıyla alınmış olması, üreyen mikroorganizmanın türü ve örneğin kontaminasyon olasılığı da dikkate alınır.

Bakteri miktarı, kültür sonucunda koloni oluşturan birim/mililitre (CFU/mL) olarak ifade edilir. CFU/mL, bir mililitre idrarda üreyebilen canlı bakteri miktarını gösteren mikrobiyolojik ölçüttür.

Asemptomatik bakteriüri için tanı kriterleri

Asemptomatik bakteriüri, idrar yolu enfeksiyonunu düşündüren belirti veya bulguları olmayan bir kişide, uygun şekilde alınmış idrar örneğinde belirli miktarda bakteri üremesi bulunmasıdır.

Orta akım idrar örneğiyle değerlendirilen ve kateter kullanmayan erişkinlerde kabul edilen temel ölçütler şöyledir:

• Kadınlarda: Aynı bakteri türünün en az iki ardışık orta akım idrar örneğinde ≥10⁵ CFU/mL düzeyinde üremesi.
• Erkeklerde: Tek bir orta akım idrar örneğinde ≥10⁵ CFU/mL düzeyinde bakteri üremesi.

Kadınlarda iki ardışık örnek alınmasının nedeni, ilk pozitif kültürün geçici bakteriüri veya kontaminasyondan kaynaklanabilmesidir. İlk kültürü pozitif olan kadınların bir bölümünde tekrarlanan kültürde bakteri üremesi devam etmez. Bu nedenle tek bir pozitif kültür, kadınlarda kalıcı asemptomatik bakteriüri tanısını her zaman doğrulamaz (Nicolle et al., 2019; EAU, 2026).

Kateter aracılığıyla alınan örneklerde tanı ölçütleri ayrıca değerlendirilmelidir. Kateterle alınmış örnekte düşük koloni sayıları gerçek mesane bakteriürisini gösterebilir. Ancak asemptomatik kişilerde düşük sayılı üremenin klinik anlamı yeterince belirlenmemiştir. Uzun süreli kateter kullanan hastalarda ise kateter yüzeyindeki biyofilmden kaynaklanan mikroorganizmalar örneğe karışabileceğinden, düşük koloni sayıları dikkatle yorumlanmalıdır. IDSA, kateterli asemptomatik hastalarda klinik açıdan anlamlı bakteriüriyi genel olarak ≥10⁵ CFU/mL düzeyinde tanımlar (Nicolle et al., 2019).

Semptomatik hastalarda bakteriüri eşikleri

İdrar yolu enfeksiyonu belirtileri bulunan kişilerde, asemptomatik bakteriüri için kullanılan ≥10⁵ CFU/mL eşiğinden daha düşük bakteri miktarları da klinik açıdan anlamlı olabilir.

• Akut sistit belirtileri bulunan kadınlarda: Özellikle tipik dizüri, sık idrara çıkma ve acil idrar yapma ihtiyacı bulunan hastalarda, tek bir üropatojenin ≥10³ CFU/mL düzeyinde üremesi enfeksiyonu destekleyebilir. Seçilmiş hastalarda, özellikle Escherichia coli için ≥10² CFU/mL düzeyindeki üreme de gerçek mesane enfeksiyonunu gösterebilir.
• Erkeklerde semptomatik İYE: Tek bir baskın mikroorganizmanın ≥10³ CFU/mL düzeyinde üremesi, uygun klinik bulgularla birlikte anlamlı kabul edilebilir.
• Kateter ilişkili semptomatik İYE: Uygun şekilde alınmış tek bir kateter idrar örneğinde ≥10³ CFU/mL düzeyinde en az bir bakteri türünün üremesi, uyumlu belirtiler ve başka bir enfeksiyon odağının bulunmaması koşuluyla tanı ölçütlerinden biridir (Hooton et al., 2010; Hooton et al., 2013).

Hooton ve arkadaşlarının (2013) çalışmasında, akut sistit belirtileri bulunan premenopozal kadınlarda orta akım idrar örneğinde E. coli için 10² CFU/mL düzeyindeki üremenin mesane idrarındaki bakteri varlığını güçlü biçimde öngörebildiği gösterilmiştir. Bununla birlikte, aynı çalışmada orta akım örneğinde üreyen enterokok ve grup B streptokokların mesane enfeksiyonunu aynı doğrulukta göstermediği belirlenmiştir. Bu bulgu, koloni sayısının yanı sıra mikroorganizma türünün de önemli olduğunu ortaya koymaktadır.

Önemli: Semptomatik İYE için bütün hastalara uygulanabilecek tek bir koloni sayısı eşiği yoktur. Düşük koloni sayılarının anlamı hastanın semptomlarına, üreyen bakteriye, örnek alma yöntemine ve klinik olasılığa göre değişir. Laboratuvarların düşük koloni sayılarını raporlama sınırları da sonuçların yorumlanmasını etkileyebilir (Hooton et al., 2013; EAU, 2026).

Üreyen bakteri türünün önemi

İdrar kültüründe tek bir mikroorganizmanın baskın olarak üremesi, uygun klinik koşullarda gerçek bakteriüriyi destekler. Birden fazla bakteri türünün birlikte üremesi ise özellikle orta akım idrar örneklerinde kontaminasyonu düşündürebilir.

Bununla birlikte, karışık bakteri üremesi her zaman kontaminasyon anlamına gelmez. Uzun süreli kateter kullanan kişilerde kateter yüzeyinde biyofilm oluşması nedeniyle birden fazla mikroorganizma aynı anda bulunabilir. Ayrıca semptomatik kadınlarda E. coli‘nin başka bakterilerle birlikte üremesi, E. coli‘nin kontaminant olduğu anlamına gelmeyebilir. Bu nedenle kültür sonucu, örneğin alınma yöntemi ve hastanın klinik durumu dikkate alınarak yorumlanmalıdır (Hooton et al., 2010, 2013; EAU, 2026).

Bakteriüri Türleri

Bakteriüri klinik açıdan temel olarak asemptomatik ve semptomatik olmak üzere iki grupta değerlendirilir.

Asemptomatik bakteriüri

Asemptomatik bakteriüri (ABÜ), idrarda anlamlı miktarda bakteri üremesi bulunmasına rağmen hastada idrar yolu enfeksiyonuna bağlanabilecek belirti veya bulguların olmamasıdır.

Bu kişilerde idrar kültürü pozitif olabilir; ancak idrar yaparken yanma, yeni başlayan sık idrara çıkma, acil idrar yapma ihtiyacı, suprapubik ağrı veya enfeksiyonla uyumlu sistemik belirtiler bulunmaz.

Asemptomatik bakteriüri özellikle aşağıdaki gruplarda daha sık görülür:

• İleri yaştaki bireyler
• Bakımevinde yaşayan yaşlılar
• Diyabet hastaları
• Omurilik yaralanması veya nörojenik mesanesi bulunan kişiler
• Mesane kateteri kullanan hastalar
• Gebeler

Asemptomatik bakteriüri, özellikle yaşlılarda ve kateter kullanan hastalarda sıklıkla karşılaşılan bir durumdur. Ancak bu gruplarda bakteriüri saptanması, tek başına antibiyotik tedavisi başlanmasını gerektirmez (Nicolle et al., 2019; EAU, 2026).

Asemptomatik bakteriürinin tedavisi

Çoğu kişide asemptomatik bakteriüri için antibiyotik tedavisi önerilmez. Bunun başlıca nedenleri şunlardır:

• Asemptomatik bakteriürinin tedavi edilmesi çoğu hasta grubunda klinik yarar sağlamaz.
• Gereksiz antibiyotik kullanımı antibiyotik direncini artırır.
• İlaç yan etkileri ve antibiyotikle ilişkili ishal gibi komplikasyonlar ortaya çıkabilir.
• Bazı hastalarda asemptomatik bakteriürinin ortadan kaldırılması, daha sonra semptomatik enfeksiyona neden olabilecek mikroorganizmaların yerleşmesini kolaylaştırabilir.

Asemptomatik bakteriürinin bazı kişilerde koruyucu kolonizasyon özelliği gösterebileceğine ilişkin veriler de bulunmaktadır. Bu nedenle tedavi kararı, kanıtlanmış klinik yararın bulunduğu özel durumlarla sınırlandırılmalıdır (Nicolle et al., 2019; EAU, 2026).

Asemptomatik bakteriürinin taranması ve tedavi edilmesi gereken başlıca durumlar

1. Gebelik

Gebelik, asemptomatik bakteriürinin araştırılması ve tedavi edilmesi önerilen en önemli durumlardan biridir.

Gebelikte progesteron etkisiyle üreterlerde genişleme ve düz kas tonusunda azalma meydana gelir. Büyüyen uterusun idrar yolları üzerine mekanik baskısı da idrar akımını ve mesanenin boşalmasını etkileyebilir. Bu fizyolojik değişiklikler idrar stazını artırarak bakteri kolonizasyonu ve enfeksiyon gelişimini kolaylaştırabilir.

American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG), gebeliğin erken döneminde idrar kültürüyle bir kez tarama yapılmasını ve ≥10⁵ CFU/mL düzeyindeki asemptomatik bakteriürinin hedefe yönelik antibiyotik tedavisiyle tedavi edilmesini önermektedir. Önerilen tedavi süresi genellikle 5–7 gündür. İlk tarama negatifse gebelik boyunca tekrar taramanın gerekip gerekmediği konusunda yeterli kanıt bulunmamaktadır (ACOG, 2023).

Gebelikte asemptomatik bakteriürinin tedavi edilmesinin temel gerekçesi, piyelonefrit gelişme riskini azaltmaktır. Bununla birlikte, bu öneriyi destekleyen çalışmaların önemli bir bölümü eski yıllarda yapılmıştır. Güncel çalışmalarda tedavi edilmeyen düşük riskli gebelerde piyelonefrit oranlarının geçmişe kıyasla daha düşük olabileceği bildirilmiştir. Bu nedenle kanıtların niteliğine ilişkin tartışmalar bulunsa da güncel ACOG ve IDSA önerileri gebelikte tarama ve tedavi yönündedir (Nicolle et al., 2019; ACOG, 2023).

Gebelikte grup B streptokok (GBS):

Gebelikte idrar kültüründe grup B streptokok (GBS) saptanması ayrıca önemlidir. GBS’nin idrarda ≥10⁵ CFU/mL düzeyinde üremesi, asemptomatik hastada gebelik sırasında tedavi gerektirir. Daha düşük koloni sayılarında ise asemptomatik hastaya gebelik sırasında antibiyotik verilmesi genellikle önerilmez. Ancak idrarda herhangi bir miktarda GBS saptanması, doğum sırasında yenidoğana bulaş riskini azaltmak amacıyla intrapartum GBS profilaksisi açısından önem taşır (ACOG, 2023).

2. Ürolojik girişim öncesi

İdrar yollarında mukozal hasara neden olması beklenen endoskopik ürolojik girişimlerden önce asemptomatik bakteriüri araştırılmalı ve saptanırsa tedavi edilmelidir. Amaç, işlem sırasında bakterilerin dolaşıma geçerek ciddi enfeksiyon ve sepsise neden olma riskini azaltmaktır.

Tedavi mümkün olduğunca idrar kültürüne göre düzenlenir. IDSA, bu tür girişimlerde uzun süreli antibiyotik kullanımından ziyade işlem öncesinde ve işlem çevresinde uygulanacak kısa süreli, hedefe yönelik tedaviyi önermektedir (Nicolle et al., 2019; EAU, 2026).

Genellikle tarama ve tedavi gerektirmeyen durumlar

Aşağıdaki gruplarda asemptomatik bakteriürinin rutin olarak araştırılması ve tedavi edilmesi genel olarak önerilmez:

• Sağlıklı, gebe olmayan kadınlar
• Diyabet hastaları
• Menopoz sonrası kadınlar
• Bakımevinde yaşayan yaşlılar
• Omurilik yaralanması bulunan ve yeni enfeksiyon belirtileri göstermeyen kişiler
• Uzun süreli mesane kateteri kullanan ve enfeksiyon belirtisi bulunmayan hastalar
• Böbrek nakli yapılmış hastalarda, nakilden sonraki ilk ay geçtikten sonra
• Tekrarlayan İYE öyküsü bulunan bazı kadınlarda, asemptomatik bakteriüri saptanması durumunda

Diyabet hastalarında asemptomatik bakteriürinin tedavi edilmesinin semptomatik İYE gelişimini veya diğer önemli klinik sonuçları azalttığı gösterilmemiştir. Böbrek nakli yapılan hastalarda ise nakilden sonraki ilk ay için kanıtlar yetersizdir; ilk aydan sonraki dönemde rutin tarama ve tedavi önerilmez (Nicolle et al., 2019; EAU, 2026).

İleri yaştaki hastalarda yalnızca idrar kültürünün pozitif olması, idrarın kötü kokması, bulanık görünmesi veya idrarda lökosit bulunması tek başına İYE tanısı koymak ve antibiyotik başlamak için yeterli değildir. Yeni başlayan ve başka bir nedenle açıklanamayan ateş, titreme, hemodinamik bozulma veya idrar yolu enfeksiyonuyla uyumlu yeni klinik bulgular ayrıca değerlendirilmelidir (Nicolle et al., 2019; Hooton et al., 2010).

Semptomatik bakteriüri

Semptomatik bakteriüri, idrar kültüründe bakteri üremesine idrar yolu enfeksiyonuyla uyumlu belirtilerin eşlik etmesidir. Uygun klinik değerlendirme sonucunda bu durum idrar yolu enfeksiyonu olarak kabul edilir.

İdrar yolu enfeksiyonları anatomik yerleşimlerine göre alt ve üst idrar yolu enfeksiyonları şeklinde sınıflandırılır.

1. Alt idrar yolu enfeksiyonu (sistit)

Mesanenin enfeksiyonudur. En sık görülen belirtiler şunlardır:

• İdrar yaparken yanma veya ağrı (dizüri)
• Sık idrara çıkma
• Ani ve güçlü idrar yapma ihtiyacı (urgency)
• Mesane bölgesinde veya kasıkta ağrı ve rahatsızlık
• Yeni başlayan noktüri (gece idrara çıkma)
• Bazen idrarda kan görülmesi (hematüri)

Tipik sistit belirtileri bulunan, gebe olmayan ve ek risk faktörü olmayan kadınlarda tanı çoğu zaman klinik öyküyle konulabilir. Vajinal akıntı veya vajinal irritasyon bulunması, sistit dışındaki nedenlerin de değerlendirilmesini gerektirir. İdrarın bulanık veya kötü kokulu olması tek başına sistit tanısı koydurmaz (EAU, 2026).

1. Üst idrar yolu enfeksiyonu (piyelonefrit)

Böbrek dokusunun ve böbrek toplayıcı sisteminin enfeksiyonudur. Sistite göre daha ciddi bir klinik tablo oluşturabilir.

Başlıca belirtileri şunlardır:

• Ateş, özellikle 38 °C ve üzeri
• Titreme ve üşüme
• Böğür veya yan ağrısı
• Kostovertebral açı hassasiyeti
• Bulantı ve kusma
• Halsizlik ve genel durum bozukluğu
• Bazen alt idrar yolu enfeksiyonu belirtileri

Piyelonefrit, tedavi edilmediğinde bakteriyemi, sepsis ve böbrek çevresinde apse gibi ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Gebelikte piyelonefrit şüphesi özellikle önemlidir ve hastanede değerlendirme gerektirebilir (ACOG, 2023; EAU, 2026).

Bakteriürinin Nedenleri ve Risk Faktörleri

Bakteriüri çoğunlukla bağırsak florasında bulunan bakterilerin üretra yoluyla idrar yollarına ulaşması sonucu gelişir. En sık etkenlerden biri Escherichia coli‘dir. Bunun dışında Klebsiella pneumoniae, Proteus mirabilis, Enterococcus türleri ve bazı diğer mikroorganizmalar da bakteriüriye neden olabilir (EAU, 2026).

Bakterilerin idrar yollarına ulaşması tek başına enfeksiyon gelişmesi için yeterli değildir. İdrar akımının bozulması, mesanenin tam boşaltılamaması, kateter kullanımı, anatomik değişiklikler ve konak savunma mekanizmalarının zayıflaması bakteri kolonizasyonunu veya enfeksiyon gelişimini kolaylaştırabilir.

Başlıca risk faktörleri

1. Kadın cinsiyet

Kadınlarda üretranın erkeklere göre daha kısa olması ve anüs ile üretra açıklığının anatomik yakınlığı, bağırsak kaynaklı bakterilerin mesaneye ulaşmasını kolaylaştırır. Bu nedenle kadınlarda idrar yolu enfeksiyonu daha sık görülür.

2. Cinsel ilişki

Cinsel ilişki sırasında bakterilerin üretra açıklığına taşınması kolaylaşabilir. Özellikle tekrarlayan sistit yaşayan bazı kadınlarda cinsel ilişki, enfeksiyon ataklarını tetikleyen bir faktör olabilir.

3. Gebelik

Gebelikte progesteron etkisiyle üreterlerde genişleme ve düz kas tonusunda azalma meydana gelir. Büyüyen uterusun idrar yolları üzerine mekanik baskısı da idrar akımını etkileyebilir. Bu fizyolojik değişiklikler idrar stazını artırarak bakteri kolonizasyonu ve enfeksiyon gelişimini kolaylaştırabilir (ACOG, 2023).

4. Menopoz

Menopoz sonrasında östrojen düzeylerinin azalması, vajinal ve üretral dokularda değişikliklere neden olabilir. Vajinal mikrobiyota ve laktobasil yoğunluğundaki değişiklikler, bazı kadınlarda tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu riskini artırabilir.

5. Diyabet

Diyabet hastalarında bağışıklık yanıtındaki değişiklikler, mesane fonksiyon bozukluğu ve bazı hastalarda idrar glukoz düzeyinin artması idrar yolu enfeksiyonlarına yatkınlığı artırabilir. Bununla birlikte, diyabet hastalarında asemptomatik bakteriüri bulunması tek başına antibiyotik tedavisi gerektirmez (Nicolle et al., 2019).

6. İdrar yolu taşları ve tıkanıklıkları

Böbrek veya mesane taşları, idrar akımını engelleyerek idrarın birikmesine neden olabilir. Özellikle idrar yolu tıkanıklığıyla birlikte enfeksiyon bulunması ciddi bir durumdur ve acil değerlendirme gerektirebilir. Sürekli Proteus mirabilis üremesi gibi üreaz üreten bakterilerin saptanması, taş oluşumu açısından değerlendirme yapılmasını gerektirebilir (EAU, 2026).

7. Mesane kateteri kullanımı

Mesane kateterleri, bakterilerin idrar yollarına ulaşmasını kolaylaştırır. Kateter yüzeyinde biyofilm oluşması, bakterilerin yerleşmesine ve çoğalmasına zemin hazırlar. Kateter kullanım süresi uzadıkça bakteriüri gelişme olasılığı artar. Ancak kateterli hastalarda bakteriüri bulunması, tek başına kateter ilişkili İYE tanısı koydurmaz (Hooton et al., 2010).

8. Nörojenik mesane ve mesanenin tam boşaltılamaması

Omurilik yaralanması, multipl skleroz, diyabetik nöropati ve diğer nörolojik hastalıklar mesane işlevini bozabilir. Mesanede idrar kalması ve gerektiğinde kateter kullanılması, bakteri kolonizasyonunu kolaylaştırabilir.

9. Prostat büyümesi

Benign prostat hiperplazisi, mesane çıkışında tıkanıklığa ve mesanenin tam boşaltılamamasına neden olabilir. Bu durum özellikle ileri yaştaki erkeklerde bakteriüri ve idrar yolu enfeksiyonu riskini artırabilir. Erkeklerde bakteriüri saptandığında prostat hastalıkları ve kronik bakteriyel prostatit olasılığı da klinik bağlama göre değerlendirilmelidir (EAU, 2026).

10. Bağışıklık sisteminin baskılanması

Bağışıklık sisteminin baskılandığı hastalarda enfeksiyon gelişme riski artabilir. Bununla birlikte, immün yetmezliği bulunan her hastada asemptomatik bakteriürinin otomatik olarak tedavi edilmesi gerektiği söylenemez. Özellikle yüksek riskli nötropeni gibi bazı özel gruplarda kanıtlar yetersizdir ve karar hastanın klinik durumuna göre verilmelidir (Nicolle et al., 2019).

11. Önceden geçirilmiş idrar yolu enfeksiyonları

Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu öyküsü bulunan kişilerde yeni enfeksiyon gelişme olasılığı daha yüksektir. Bu hastalarda anatomik, fonksiyonel ve davranışsal risk faktörleri ayrıca değerlendirilmelidir.

İdrarı uzun süre tutma alışkanlığı bazı kişilerde mesanenin düzenli boşaltılmasını olumsuz etkileyebilir. Ancak bu durum tek başına bakteriüri veya İYE için kesin ve bağımsız bir tanı ölçütü olarak değerlendirilmemelidir.

Bakteriüri Tanısında Kullanılan Yöntemler

Bakteriüri tanısında temel yöntem idrar kültürüdür. Tam idrar tahlili ve mikroskobik inceleme tanıyı destekleyebilir; ancak bakterinin türünü ve antibiyotik duyarlılığını belirlemek için kültür gerekir.

Tam idrar tahlili

Tam idrar tahlilinde enfeksiyonu düşündürebilecek bazı bulgular değerlendirilir:

• Lökosit esteraz: İdrarda lökosit bulunduğunu düşündüren bir göstergedir. İdrar yolu enfeksiyonlarında pozitif olabilir; ancak tek başına enfeksiyona özgü değildir.
• Nitrit: Bazı bakteriler idrardaki nitratı nitrite dönüştürür. Nitrit testinin pozitif olması bakteriyel İYE olasılığını artırır. Ancak bütün bakteriler nitrit oluşturmadığından negatif sonuç enfeksiyonu kesin olarak dışlamaz.
• Lökosit (pyüri): İdrarda beyaz kan hücrelerinin bulunmasıdır. İdrar yolu enfeksiyonunda görülebilir; ancak asemptomatik bakteriüride ve enfeksiyon dışındaki bazı durumlarda da bulunabilir.
• Bakteri: Mikroskobik incelemede idrarda bakteri görülmesidir. Örnek kontaminasyonu da bu bulguya neden olabilir.
• Eritrosit: İdrarda kan hücrelerinin bulunmasıdır. Sistit gibi enfeksiyonlarda görülebilmekle birlikte taş, tümör ve diğer üriner sistem hastalıklarında da ortaya çıkabilir.

Önemli: Pyüri, yani idrarda lökosit bulunması, tek başına semptomatik İYE tanısı koydurmaz. Özellikle kateterli hastalarda pyüri, asemptomatik bakteriüriden semptomatik enfeksiyonu ayırmak için kullanılamaz. Benzer şekilde, idrar kültürünün pozitif olması ve pyüri bulunması, hastada enfeksiyon belirtileri yoksa otomatik olarak antibiyotik başlanmasını gerektirmez (Nicolle et al., 2019; Hooton et al., 2010).

İdrar kültürü

İdrar kültürü, bakteriüri değerlendirmesinde temel mikrobiyolojik tanı yöntemidir. İdrar örneği uygun laboratuvar koşullarında besiyerine ekilir ve bakterilerin üremesi beklenir.

İdrar kültürüyle:

• Üreyen mikroorganizmanın türü belirlenir.
• Bakteri miktarı CFU/mL cinsinden değerlendirilir.
• Birden fazla mikroorganizmanın üreyip üremediği saptanır.
• Gerektiğinde antibiyotik duyarlılık testi (antibiyogram) yapılır.

İdrar kültürü özellikle piyelonefrit şüphesinde, komplike İYE durumlarında, gebelikte, tekrarlayan enfeksiyonlarda, erkeklerde gelişen İYE’de ve tedavi başarısızlığı durumlarında önemlidir. Tipik belirtileri bulunan, gebe olmayan ve ek risk faktörü olmayan kadınlarda ise akut sistit tanısı bazı durumlarda klinik olarak konulabilir; her hastada kültür yapılması zorunlu değildir (EAU, 2026).

İdrar örneği mümkünse antibiyotik başlanmadan önce alınmalıdır. Bununla birlikte, ağır enfeksiyon veya sepsis şüphesi bulunan hastalarda örnek alınması tedaviyi geciktirmemelidir. Klinik durumun ağırlığına göre kültür örneği alındıktan sonra ampirik tedavi başlanabilir ve kültür sonucu çıktığında tedavi yeniden düzenlenebilir.

Örnek alma yöntemi:

• Orta akım idrar örneği alınırken ilk idrar kısmı tuvalete yapılır, ardından orta akım örneği steril kaba alınır.
• Kateterli hastalarda örnek idrar torbasından alınmamalıdır. Örnek, uygun aseptik teknikle kateterin örnek alma portundan alınmalıdır.
• Uzun süreli kateteri bulunan ve semptomatik kateter ilişkili İYE düşünülen hastalarda kateterin değiştirilmesi gerekiyorsa kültür yeni kateterden alınmalıdır.

Bu uygulamalar, örneğin kontaminasyonunu ve kültür sonucunun yanlış yorumlanmasını azaltmaya yardımcı olur (Hooton et al., 2010).

Mikroskobik inceleme

İdrar sedimentinin mikroskobik incelenmesiyle lökosit, eritrosit, bakteri, epitel hücresi ve silendirler değerlendirilebilir.

• Çok sayıda lökosit, idrar yollarında inflamasyonu düşündürür.
• Bakteri görülmesi bakteriüriyi destekleyebilir.
• Çok sayıda yassı epitel hücresi, örneğin dış genital bölgeden kontamine olmuş olabileceğini düşündürebilir.

Ancak mikroskobik inceleme tek başına bakterinin türünü belirleyemez ve antibiyotik duyarlılığını göstermez. Ayrıca epitel hücrelerinin bulunması da tek başına kontaminasyon kanıtı değildir; kültür sonucu klinik bulgularla birlikte yorumlanmalıdır (Hooton et al., 2013).

Görüntüleme yöntemleri

Bakteriüri saptanan her hastaya ultrason veya bilgisayarlı tomografi yapılması gerekmez.

Görüntüleme yöntemleri özellikle aşağıdaki durumlarda düşünülebilir:

• İdrar yolu tıkanıklığı şüphesi
• Böbrek veya mesane taşı olasılığı
• Tekrarlayan ve komplike enfeksiyonlar
• Böbrek apsesi veya perinefrik apse şüphesi
• Uygun tedaviye rağmen klinik düzelme olmaması
• Anatomik veya fonksiyonel idrar yolu bozukluğu şüphesi
• Sürekli üreaz üreten bakteri, özellikle Proteus mirabilis, üremesi

Ultrason, özellikle hidronefroz ve bazı taşların değerlendirilmesinde yararlıdır. Bilgisayarlı tomografi ise seçilmiş hastalarda taş, apse ve diğer komplikasyonların araştırılmasında kullanılabilir. Komplike edici bir durum düşünülmeyen asemptomatik bakteriüride rutin görüntüleme gerekmez (EAU, 2026).

Klinik Önemi ve Tedavi Yaklaşımı

Bakteriüri tedavisinde temel ilke, yalnızca idrar kültüründe bakteri üremesine değil, hastanın klinik durumuna göre karar vermektir.

Asemptomatik bakteriüri ile semptomatik idrar yolu enfeksiyonunun tedavi yaklaşımları birbirinden farklıdır.

Asemptomatik bakteriürinin tedavisi

Asemptomatik bakteriüri, çoğu hastada tedavi edilmez. Tedavi kararı, antibiyotik kullanımının kanıtlanmış yarar sağladığı özel durumlarla sınırlandırılmalıdır.

Gebelikte tedavi:

Gebelikte idrar kültürüyle tarama yapılması ve doğrulanmış asemptomatik bakteriürinin tedavi edilmesi önerilir.

ACOG’un 2023 tarihli klinik uzlaşı belgesine göre:

• Gebeliğin erken döneminde idrar kültürüyle bir kez asemptomatik bakteriüri taraması yapılmalıdır.
• ≥10⁵ CFU/mL düzeyindeki asemptomatik bakteriüri hedefe yönelik antibiyotikle tedavi edilmelidir.
• Tedavi genellikle 5–7 gün sürer.
• Antibiyotik seçimi kültür ve duyarlılık sonucuna, gebelik haftasına ve ilacın gebelikteki güvenlilik profiline göre yapılmalıdır.
• İlk tarama negatifse gebelik boyunca tekrar taramanın gerekip gerekmediği konusunda yeterli kanıt bulunmamaktadır.
• Uygun tedaviden sonra tekrar kültür yapılmasının gerekliliği konusunda da kanıtlar sınırlıdır (ACOG, 2023).

Gebelikte GBS saptanması ayrıca değerlendirilmelidir. İdrarda GBS’nin ≥10⁵ CFU/mL düzeyinde üremesi tedavi gerektirir. Daha düşük koloni sayılarında gebelik sırasında antibiyotik tedavisi genellikle gerekmez; ancak doğum sırasında GBS profilaksisi açısından kayıt altına alınmalıdır (ACOG, 2023).

Ürolojik girişim öncesi tedavi:

İdrar yollarında mukozal travmaya neden olacak endoskopik girişimlerden önce asemptomatik bakteriüri araştırılmalı ve saptandığında tedavi edilmelidir. Bu yaklaşım, girişim sırasında bakterilerin dolaşıma geçerek ciddi enfeksiyona neden olma riskini azaltmayı amaçlar.

Tedavi mümkün olduğunca idrar kültürüne göre düzenlenir. IDSA, bu tür girişimlerde genellikle işlem öncesinde ve işlem çevresinde uygulanacak kısa süreli, hedefe yönelik antibiyotik tedavisini önermektedir (Nicolle et al., 2019).

Tarama ve tedavi önerilmeyen durumlar:

• Sağlıklı, gebe olmayan kadınlarda asemptomatik bakteriüri
• Diyabet hastalarında asemptomatik bakteriüri
• Menopoz sonrası kadınlarda asemptomatik bakteriüri
• Bakımevinde yaşayan yaşlılarda asemptomatik bakteriüri
• Uzun süreli mesane kateteri kullanan ve enfeksiyon belirtisi bulunmayan hastalarda asemptomatik bakteriüri
• Böbrek naklinden sonraki ilk ay geçtikten sonra asemptomatik bakteriüri
• Tekrarlayan İYE öyküsü bulunan kadınlarda, semptomsuz dönemde saptanan asemptomatik bakteriüri

Böbrek naklinden sonraki ilk ayda asemptomatik bakteriürinin araştırılması ve tedavisi konusunda yeterli kanıt bulunmamaktadır. Bu nedenle bu dönem için karar, nakil ekibinin değerlendirmesi ve hastanın klinik özelliklerine göre verilmelidir (Nicolle et al., 2019; EAU, 2026).

 Semptomatik bakteriürinin tedavisi

Semptomatik bakteriüri, klinik değerlendirme sonucunda idrar yolu enfeksiyonu olarak kabul edildiğinde antibiyotik tedavisi gerektirir.

Tedavi planı aşağıdaki faktörlere göre belirlenir:

• Enfeksiyonun alt veya üst idrar yollarında yerleşmesi
• Hastanın yaşı ve genel durumu
• Gebelik durumu
• Böbrek fonksiyonları
• Eşlik eden hastalıklar
• Enfeksiyonun komplike olup olmaması
• Daha önce kullanılan antibiyotikler
• Bölgesel antibiyotik direnç oranları
• İdrar kültürü ve antibiyogram sonuçları

Sistit tedavisi:

Akut sistitte tedavi, hastanın klinik özelliklerine ve yerel antibiyotik direnç durumuna göre düzenlenir. Kullanılacak antibiyotik ve tedavi süresi, enfeksiyonun komplike olup olmamasına, hastanın özelliklerine ve güncel tedavi kılavuzlarına göre belirlenir.

Piyelonefrit tedavisi:

Piyelonefrit, böbrek dokusunu etkileyen bir enfeksiyon olduğundan sistitten farklı değerlendirilir. Tedavide böbrek dokusunda yeterli konsantrasyona ulaşabilen antibiyotiklerin seçilmesi gerekir.

Hastanın genel durumu, ateşi, kusması, sıvı alabilme durumu, böbrek fonksiyonları ve sepsis bulguları tedavi yaklaşımını belirler. Ağır klinik tabloda hastaneye yatırılarak damar yoluyla antibiyotik tedavisi gerekebilir.

Gebelikte piyelonefrit:

Gebelikte piyelonefrit şüphesi bulunan hastaların başlangıçta hastanede değerlendirilmesi önerilir. Böbrek dokusuna yeterli düzeyde ulaşan antibiyotiklerle tedavi başlanmalı, kültür ve duyarlılık sonuçlarına göre tedavi düzenlenmelidir. ACOG, gebelikte piyelonefrit için toplam 14 günlük antibiyotik tedavisi önermektedir (ACOG, 2023).

Kateter ilişkili idrar yolu enfeksiyonu:

Kateterli hastalarda tedavi kararı verirken asemptomatik bakteriüri ile semptomatik kateter ilişkili İYE mutlaka ayırt edilmelidir. Kateterli hastalarda bakteriüri ve pyüri sık görülür; ancak bunların varlığı tek başına enfeksiyon tanısı koydurmaz.

Semptomatik enfeksiyon düşünülüyorsa idrar kültürü uygun örnekleme yöntemiyle alınmalı, kateterin gerekliliği yeniden değerlendirilmeli ve gerekli durumlarda kateter değiştirilmelidir. Antibiyotik tedavisi klinik tabloya ve kültür sonucuna göre düzenlenmelidir (Hooton et al., 2010; EAU, 2026).

Bakteriürinin Olası Komplikasyonları

Bakteriürinin komplikasyonları, asemptomatik bakteriüri ile semptomatik idrar yolu enfeksiyonunda aynı değildir.

Asemptomatik bakteriüri

Asemptomatik bakteriüri, gebe olmayan ve belirli özel bir klinik endikasyonu bulunmayan bireylerde genellikle böbrek hasarına veya ilerleyici enfeksiyona yol açmaz. Bu nedenle asemptomatik bakteriürinin rutin olarak tedavi edilmesi önerilmez.

IDSA’nın değerlendirmesine göre, sağlıklı gebe olmayan kadınlarda asemptomatik bakteriüri ile kronik böbrek hastalığı, hipertansiyon, böbrek fonksiyonlarında bozulma veya mortalite arasında anlamlı bir ilişki gösterilmemiştir (Nicolle et al., 2019).

Gebelikte ise asemptomatik bakteriüri, bazı hastalarda piyelonefrit gelişme riskini artırabilir. Gebelikte tarama ve tedavi önerilerinin temel gerekçelerinden biri budur (ACOG, 2023).

Semptomatik idrar yolu enfeksiyonu

Tedavi edilmeyen veya uygun şekilde kontrol altına alınmayan semptomatik İYE, özellikle üst idrar yollarını etkilediğinde ciddi komplikasyonlara yol açabilir:

• Piyelonefrit: Mesane enfeksiyonunun böbreklere ilerlemesi veya böbreklerde doğrudan enfeksiyon gelişmesidir.
• Böbrek apsesi: Böbrek dokusunda veya çevresinde sınırlı irin birikimidir.
• Bakteriyemi: Bakterilerin kan dolaşımında saptanmasıdır.
• Sepsis: Enfeksiyona karşı gelişen düzensiz konak yanıtının yaşamı tehdit eden organ işlev bozukluğuna yol açmasıdır.
• Üriner sistem hasarı: Özellikle tıkanıklıkla birlikte seyreden ve tekrarlayan ciddi enfeksiyonlarda böbrek fonksiyonları etkilenebilir.

Gebelikte olası komplikasyonlar

Gebelikte asemptomatik bakteriüri veya semptomatik İYE uygun şekilde değerlendirilmediğinde piyelonefrit gelişebilir. Piyelonefrit; anne açısından sepsis, solunum sıkıntısı ve hastaneye yatış gibi ciddi sonuçlara yol açabilir.

Bazı çalışmalarda gebelikte İYE ile erken doğum ve düşük doğum ağırlığı arasında ilişki bildirilmiştir. Bununla birlikte, bu sonuçlar her hastada mutlaka gelişecek komplikasyonlar olarak değerlendirilmemelidir. Asemptomatik bakteriüri taraması ve tedavisinin temel kanıtlanmış yararlarından biri gebelikte piyelonefrit riskini azaltmasıdır (ACOG, 2023; Henderson et al., 2019).

Kronik böbrek hasarı açısından önemli ayrım: Asemptomatik bakteriürinin, gebe olmayan sağlıklı erişkinlerde tek başına kronik böbrek hasarına neden olduğu gösterilmemiştir. Kronik böbrek hasarı daha çok tekrarlayan ciddi enfeksiyonlar, böbrek parankiminde hasar, anatomik bozukluklar veya enfeksiyonla birlikte bulunan üriner sistem tıkanıklıkları gibi durumlarla ilişkilidir (Nicolle et al., 2019; EAU, 2026).

Özel Hasta Gruplarında Bakteriüri

Yaşlılarda bakteriüri

Yaşlı bireylerde asemptomatik bakteriüri sık görülür. Özellikle bakımevinde yaşayan kişilerde idrar kültürünün pozitif olması, tek başına İYE tanısı koymak için yeterli değildir.

Yaşlı hastalarda halsizlik, iştahsızlık, düşme veya bilinç değişikliği gibi bulgular birçok farklı nedenden kaynaklanabilir. Bu bulguların tek başına idrar yolu enfeksiyonuna bağlanması ve pozitif kültür nedeniyle antibiyotik başlanması gereksiz tedaviye yol açabilir.

Yeni başlayan ateş, titreme, idrar yolu belirtileri veya başka bir odakla açıklanamayan sistemik bozulma varsa klinik değerlendirme yapılmalıdır. Özellikle sepsis şüphesinde enfeksiyon odağının belirlenmesi ve gerekli tedavinin geciktirilmemesi önemlidir (Nicolle et al., 2019).

Diyabet hastalarında bakteriüri

Diyabet hastalarında asemptomatik bakteriüri daha sık görülebilir. Ancak diyabet hastalarında asemptomatik bakteriürinin rutin olarak taranması ve antibiyotikle tedavi edilmesi önerilmez. Çalışmalar, bu yaklaşımın klinik açıdan anlamlı bir yarar sağlamadığını ve gereksiz antibiyotik kullanımına neden olabileceğini göstermektedir (Nicolle et al., 2019).

Kateterli hastalarda bakteriüri

Mesane kateteri kullanan hastalarda bakterilerin kateter yüzeyinde biyofilm oluşturması nedeniyle bakteriüri gelişmesi yaygındır. Kateter kullanım süresi uzadıkça bakteri kolonizasyonu olasılığı artar.

Bu hastalarda:

• Pozitif idrar kültürü tek başına enfeksiyon anlamına gelmez.
• Pyüri, asemptomatik bakteriüri ile semptomatik enfeksiyonu ayırmaz.
• İdrarın bulanık veya kötü kokulu olması tek başına antibiyotik tedavisi gerektirmez.
• Klinik belirtiler ve diğer olası enfeksiyon kaynakları birlikte değerlendirilmelidir.
• Asemptomatik hastalarda rutin idrar kültürü yapılmamalıdır.
• Gereksiz antibiyotik kullanımından kaçınılmalıdır.

Kateter ilişkili İYE tanısında yeni başlayan veya kötüleşen ateş, titreme, yan ağrısı, kostovertebral açı hassasiyeti, pelvik rahatsızlık ve başka bir nedenle açıklanamayan sistemik belirtiler dikkate alınır. Omurilik yaralanması bulunan kişilerde artan spastisite veya otonom disrefleksi gibi bulgular da enfeksiyonla ilişkili olabilir (Hooton et al., 2010; EAU, 2026).

Bakteriüri ile İdrar Yolu Enfeksiyonu Arasındaki Fark

Bakteriüri, idrarda bakteri bulunmasını ifade ederken idrar yolu enfeksiyonu, bakterilerin idrar yollarında klinik belirtilerle seyreden enfeksiyona neden olmasıdır.

Bu ayrım özellikle gereksiz antibiyotik kullanımını önlemek açısından önemlidir.

Özellik	Asemptomatik bakteriüri	Semptomatik İYE
İdrar kültürü	Anlamlı bakteri üremesi vardır	Bakteri üremesi bulunabilir
Klinik belirti	İYE’ye bağlanabilecek belirti yoktur	İYE ile uyumlu belirtiler vardır
İdrar yaparken yanma	Yoktur	Sıklıkla vardır
Sık idrara çıkma	Yeni başlayan enfeksiyon belirtisi olarak bulunmaz	Görülebilir
Ateş	Genellikle yoktur	Özellikle piyelonefritte görülebilir
Pyüri	Bulunabilir	Sıklıkla bulunur
Antibiyotik tedavisi	Genellikle gerekmez	Klinik duruma göre genellikle gerekir
Özel durumlar	Gebelik ve mukozal travma oluşturacak ürolojik girişim öncesinde tedavi gerekir	Enfeksiyonun yerine ve şiddetine göre tedavi edilir

Not: Asemptomatik bakteriüride pyüri bulunabilir. Bu nedenle idrarda lökosit görülmesi, hastanın asemptomatik bakteriüri yerine semptomatik İYE geçirdiğini göstermez.

Klinik Değerlendirmede Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar

Bakteriüri saptanan bir hastanın değerlendirilmesinde aşağıdaki sorular yol göstericidir:

1. Hastada idrar yolu enfeksiyonunu düşündüren yeni başlayan belirtiler var mı?
2. Ateş, titreme, yan ağrısı veya genel durum bozukluğu gibi üst idrar yolu enfeksiyonu belirtileri bulunuyor mu?
3. İdrar örneği uygun yöntemle alınmış mı?
4. Kültürde tek bir mikroorganizma mı, yoksa karışık flora mı üremiş?
5. Koloni sayısı hastanın klinik durumuyla uyumlu mu?
6. Üreyen mikroorganizma bilinen bir üropatojen mi?
7. Hasta gebe mi?
8. Yakın zamanda mukozal travmaya neden olacak ürolojik girişim planlanıyor mu?
9. Kateter kullanımı, taş, tıkanıklık veya mesanenin tam boşaltılamaması gibi ek risk faktörleri var mı?
10. Pozitif kültürü açıklayabilecek başka bir klinik durum bulunuyor mu?

Bu soruların yanıtları, kültür sonucunun klinik anlamını belirlemeye yardımcı olur. Özellikle pozitif kültürün otomatik olarak antibiyotik tedavisine dönüştürülmemesi, akılcı antibiyotik kullanımının temel ilkelerindendir.

Bakteriüri, idrarda bakteri bulunmasıdır; ancak her bakteriüri aktif idrar yolu enfeksiyonu anlamına gelmez. Klinik açıdan en önemli ayrım, asemptomatik bakteriüri ile semptomatik idrar yolu enfeksiyonunun birbirinden ayrılmasıdır.

Asemptomatik bakteriüri, gebe olmayan ve özel bir klinik endikasyonu bulunmayan bireylerde çoğunlukla tedavi gerektirmez. Gebelikte ve mukozal travmaya neden olacak belirli endoskopik ürolojik girişimlerden önce ise tarama ve tedavi önerilir.

Semptomatik idrar yolu enfeksiyonunda tedavi, enfeksiyonun yerleşimine, hastanın genel durumuna, risk faktörlerine ve kültür-antibiyogram sonuçlarına göre düzenlenmelidir. Sistit ile piyelonefritin klinik ve tedavi açısından farklı tablolar olduğu unutulmamalıdır.

Sonuç olarak, pozitif idrar kültürü tek başına antibiyotik tedavisi başlama gerekçesi değildir. Doğru yaklaşım; klinik belirtileri, idrar kültürünü, örnek alma yöntemini, koloni sayısını, üreyen mikroorganizmayı ve hastaya özgü risk faktörlerini birlikte değerlendirmektir. Bu yaklaşım hem gereksiz antibiyotik kullanımını azaltır hem de gerçekten tedavi gerektiren enfeksiyonların doğru ve zamanında yönetilmesini sağlar.

 

Kaynaklar:

1. American College of Obstetricians and Gynecologists. (2023). Urinary tract infections in pregnant individuals. Obstetrics & Gynecology, 142(2), 435–445. https://doi.org/10.1097/AOG.0000000000005269
2. European Association of Urology. (2026). EAU guidelines on urological infections. https://uroweb.org/guidelines/urological-infections
3. Henderson, J. T., Webber, E. M., & Bean, S. I. (2019). Screening for asymptomatic bacteriuria in adults: Updated evidence report and systematic review for the US Preventive Services Task Force. JAMA, 322(12), 1195–1205. https://doi.org/10.1001/jama.2019.10060
4. Hooton, T. M., Bradley, S. F., Cardenas, D. D., Colgan, R., Geerlings, S. E., Rice, J. C., Saint, S., Schaeffer, A. J., Tambayh, P. A., Tenke, P., & Nicolle, L. E. (2010). Diagnosis, prevention, and treatment of catheter-associated urinary tract infection in adults: 2009 International Clinical Practice Guidelines from the Infectious Diseases Society of America. Clinical Infectious Diseases, 50(5), 625–663. https://doi.org/10.1086/650482
5. Hooton, T. M., Roberts, P. L., Cox, M. E., & Stapleton, A. E. (2013). Voided midstream urine culture and acute cystitis in premenopausal women. The New England Journal of Medicine, 369(20), 1883–1891. https://doi.org/10.1056/NEJMoa1302186
6. Nicolle, L. E., Gupta, K., Bradley, S. F., Colgan, R., DeMuri, G. P., Drekonja, D., Eckert, L. O., Geerlings, S. E., Köves, B., Hooton, T. M., Juthani-Mehta, M., Knight, S. L., Saint, S., Schaeffer, A. J., Trautner, B., Wullt, B., & Siemieniuk, R. (2019). Clinical practice guideline for the management of asymptomatic bacteriuria: 2019 update by the Infectious Diseases Society of America. Clinical Infectious Diseases, 68(10), e83–e110. https://doi.org/10.1093/cid/ciy1121
7. S. Preventive Services Task Force. (2019). Screening for asymptomatic bacteriuria in adults: US Preventive Services Task Force recommendation statement. JAMA, 322(12), 1188–1194. https://doi.org/10.1001/jama.2019.13069
8. Wolfe, A. J., Toh, E., Shibata, N., Rong, R., Kenton, K., FitzGerald, M., Mueller, E. R., Schreckenberger, P., Dong, Q., Nelson, D. E., & Brubaker, L. (2012). Evidence of uncultivated bacteria in the adult female bladder. Journal of Clinical Microbiology, 50(4), 1376–1383. https://doi.org/10.1128/JCM.05852-11