Hacamat Ne Zaman Yapılır? En Doğru Zamanı Nasıl Belirlersiniz? (Bilimsel ve Geleneksel Rehber)
“Hacamat ne zaman yapılır? Hangi gün, hangi saat ve hangi ay evresinde daha etkili olur?”Bu soru hem geleneksel tıp hem de modern bilim açısından büyük önem taşır. Hacamatın zamanlaması, vücudun kan dolaşımı, pıhtılaşma dengesi, immün yanıt ve iyileşme hızını doğrudan etkiler. Bu yazıda konuyu geleneksel yaklaşımlar, klinik pratik ve güncel bilimsel çalışmalar ışığında detaylı olarak inceliyoruz.
Hacamat zamanlaması kişiye özeldir. Mutlaka Sağlık Bakanlığı onaylı GETAT sertifikalı hekim karar vermelidir. Aşağıdaki bilgiler genel rehber niteliğindedir.
Hacamat Zamanlamasının Temel Prensipleri
1. Kişisel Sağlık Durumu ve Klinik Endikasyon (En Önemli Kriter)
Hacamat zamanlaması öncelikle hastanın o anki fizyolojik durumuna göre şekillenir. Hekim şu unsurları dikkate alır:
- Tam kan sayımı (hemoglobin, hematokrit, trombosit seviyesi)
- Pıhtılaşma profili (PT, aPTT, INR)
- Mevcut kronik hastalıklar (hipertansiyon, diyabet, kalp yetmezliği vb.)
- Kullanılan ilaçlar (özellikle kan sulandırıcılar, aspirin, NSAID grubu)
- Aktif enfeksiyon, açık yara veya cilt hastalığı varlığı
- Gebelik durumu veya adet döngüsü
Bu kriterler güvenlik açısından kritik öneme sahiptir. Örneğin hemoglobin değeri düşük olan bir hastada yaş hacamat ertelenirken, kronik bel ağrısı alevlenmiş bir hastada uygun koşullarda erken dönemde hafif kuru hacamat tercih edilebilir.
2. Haftalık ve Aylık Doğal Ritimler (Geleneksel Yaklaşım)
Geleneksel tıp, vücudun doğal biyolojik ritimlerine büyük önem verir:
- Ay evreleri: Ayın 17., 19. ve 21. günleri (ay takvimine göre) “sünnet günleri” olarak kabul edilir. Bu dönemde vücudun detoks kapasitesinin ve kan hareketliliğinin arttığına inanılır.
- Haftanın günleri: Salı, Çarşamba ve özellikle Perşembe günleri en uygun günler olarak görülür. Çarşamba günü birçok geleneksel kaynakta “en bereketli gün” olarak belirtilir.
- Saat aralığı: Sabah 09:00-12:00 arası tercih edilir çünkü vücut dinlenmiş, enerji seviyesi yüksek ve kan dolaşımı daha dengelidir.
Modern bilim bu ritimleri kısmen desteklemektedir. Ay evrelerinin hemostaz (kan pıhtılaşması) ve immün sistemi etkilediğine dair çalışmalar bulunmaktadır.
3. Mevsimsel ve Çevresel Faktörler
Mevsimler hacamatın etkinliğini ve toparlanma sürecini önemli ölçüde etkiler:
- İlkbahar (Mart-Mayıs): Vücut yenilenme modundadır. İyileşme hızı yüksek olduğu için hem yaş hem kuru hacamat için en uygun mevsimdir.
- Sonbahar (Eylül-Kasım): Vücut kışa hazırlanırken detoks ihtiyacı artar. İkinci en iyi dönem olarak kabul edilir.
- Yaz (Haziran-Ağustos): Sıcak ve nemli hava nedeniyle önerilmez. Vücut sıvı kaybeder, halsizlik ve dehidrasyon riski yükselir.
- Kış (Aralık-Şubat): Soğuk hava iyileşmeyi yavaşlattığı için genellikle ertelenir.
Sonbahar ve kış aylarında üst solunum yolu enfeksiyonları arttığı için planlı hacamat seanslarının bu dönemlerde dikkatli değerlendirilmesi önerilir.Bu üç prensip bir arada değerlendirildiğinde hekim, hastaya en güvenli ve etkili zamanı önerir. Sabit bir “en iyi gün” yoktur. Zamanlama her zaman bireysel ihtiyaçlara ve güvenlik kurallarına göre şekillenir.
Geleneksel ve Dini Kaynaklara Göre Hacamat için En Uygun Zamanlar
1. Ay Takvimi ve Sünnet Günleri
- Vücuttaki kan hareketliliği artar,
- Detoks (zararlı maddelerin atılması) kapasitesi yükselir,
- İyileşme süreci daha verimli olur.
Birçok rivayette bu üç gün özellikle vurgulanmıştır. Hadislerde “Hacamatın en hayırlısı ayın 17., 19. ve 21. günlerinde yapılandır” şeklinde ifadeler yer alır. Bu nedenle geleneksel uygulayıcılar yaş hacamatı bu günlerde yapmayı tercih eder.Hilal dönemi (yeni ay sonrası yükselen ay) genel olarak daha olumlu kabul edilir. Dolunay günü ve hemen sonrası ise bazı kaynaklarda riskli görülür. Çünkü bu dönemde vücuttaki sıvı dengesinin değiştiği ve kanın daha yoğun (viskoz) hale gelebileceği düşünülür.
2. Haftanın Günleri
- Çarşamba günü → Birçok kaynakta “en bereketli ve en faydalı gün” olarak kabul edilir. Hem fiziksel hem manevi açıdan en uygun gün olarak görülür.
- Salı ve Perşembe günleri → Çok uygun günlerdir. Özellikle Perşembe günü hacamatın bereketli olduğu belirtilir.
- Pazartesi ve Cuma → Orta düzeyde uygun kabul edilir. Bazı rivayetlerde Cuma günü öğleden sonra hacamat yapılmaması tavsiye edilir.
- Cumartesi ve Pazar → Genellikle önerilmez. Vücudun dinlenme ve toparlanma günü olduğu için iyileşme sürecinin yavaşlayabileceği düşünülür.
Geleneksel tıp, haftanın belirli günlerinde vücudun enerji akışının daha dengeli olduğuna inanır. Bu nedenle hacamatı bu günlere denk getirmek, tedavinin etkisini artıracağı şeklinde yorumlanır.
3. Saat Seçimi
- Vücut henüz yorulmamıştır,
- Enerji seviyesi yüksektir,
- Kan dolaşımı doğal ritmine daha yakındır.
Öğleden sonra, özellikle 14:00’ten sonra yaş hacamat uygulaması çoğu geleneksel kaynakta ve modern hekimlerce tercih edilmez. Çünkü öğleden sonra vücudun enerji seviyesi düşmeye başlar ve toparlanma süreci yavaşlayabilir.
4. Geleneksel Çin Tıbbı Bakış Açısı
- Vücudun enerji meridyenlerinin (Qi akışı) günün ve mevsimin belirli saatlerinde daha aktif olduğu kabul edilir.
- Sabah saatleri genellikle “Yang” enerjisinin yükseldiği zaman olarak görülür ve hacamat için uygun bulunur.
- Mevsimsel olarak ilkbahar ve sonbahar, enerji dengesinin daha stabil olduğu dönemler olarak tercih edilir.
5. Genel Geleneksel Tavsiyelerin Özeti
- Ayın 17., 19. veya 21. günü
- Çarşamba, Salı veya Perşembe günü
- Sabah 09:00 – 12:00 arası
- İlkbahar veya sonbahar mevsimi
Bu kombinasyon hem fiziksel iyileşmeyi hem de manevi bereketi artırmak amacıyla tercih edilir. Ancak geleneksel tavsiyeler tek başına yeterli değildir. Modern tıpta bu günler sadece rehber olarak kullanılır; asıl karar hastanın laboratuvar sonuçları, sağlık durumu ve güvenlik kriterlerine göre verilir.Geleneksel yaklaşım, hacamatı sadece bir tıbbi işlem olarak değil, aynı zamanda beden-ruh dengesini sağlayan bir uygulama olarak görür. Bu nedenle zamanlama, hem fizyolojik hem de manevi açıdan en uyumlu olduğu döneme denk getirilmeye çalışılır.
Mevsimlere Göre Hacamat Zamanlaması
İlkbahar (Mart – Mayıs) – En İdeal Mevsim
Bu dönemde vücut kış boyunca biriken toksinleri atmaya başlar, metabolizma doğal olarak hızlanır ve bağışıklık sistemi güçlenir. İyileşme süreci daha hızlı gerçekleşir, morarma ve kabuklanma daha kısa sürede geçer.
- Hem yaş hacamat hem kuru hacamat için en verimli dönemdir.
- Vücut enerji seviyesi yüksek olduğu için seans sonrası halsizlik riski düşüktür.
- Geleneksel tıpta ilkbahar, “yenilenme ve arınma” mevsimi olarak kabul edilir.
Mart sonu ile mayıs başı arası, özellikle hilal döneminde yapılacak seanslar en iyi sonuçları verir. Kronik şikayetleri olan hastalar için bu mevsimde 4-6 seanslık bir kür planlamak sık tercih edilir.
Sonbahar (Eylül – Kasım) – İkinci En İyi Dönem
Yaz sıcağından sonra vücut yavaş yavaş kışa hazırlanır. Detoks ihtiyacı artar, metabolizma dengelenir ve vücut toksin atılımına daha açık hale gelir.
- Yaş hacamat için oldukça uygun bir dönemdir.
- İyileşme hızı ilkbahara göre biraz daha yavaştır ama hâlâ tatmin edicidir.
- Özellikle eylül sonu ve ekim ayı, geleneksel takvimle birleştirildiğinde iyi sonuçlar alınabilir.
Sonbaharda planlı seanslar yapılabilir. Ancak kasım ayına doğru üst solunum yolu enfeksiyonları artmaya başladığı için, özellikle Ankara gibi bölgelerde planlı seansları kasım ortasından önce tamamlamak daha güvenli olur.
Yaz Ayları (Haziran – Ağustos) – Genellikle Önerilmeyen Dönem
- Yüksek sıcaklık ve nem nedeniyle vücut zaten fazla sıvı kaybeder.
- Yaş hacamat sonrası halsizlik, baş dönmesi ve dehidrasyon riski belirgin şekilde yükselir.
- Kan viskozitesi (koyuluğu) değişebilir, morarma ve kabuklanma daha uzun sürebilir.
- İyileşme süreci yavaşlar.
Sadece çok hafif ve kısa süreli kuru hacamat yapılabilir. Yaş hacamat yaz aylarında mümkünse ertelenmelidir. Eğer yapılmak zorundaysa, sabah erken saatlerde, çok az kupa ile ve bol sıvı alımıyla sınırlı tutulmalıdır.
Kış Ayları (Aralık – Şubat) – En Az Tercih Edilen Dönem
- Soğuk hava nedeniyle dolaşım yavaşlar ve iyileşme süreci uzar.
- Vücut enerji seviyesi düşük olduğu için seans sonrası halsizlik daha belirgin hissedilir.
- Kapalı ve soğuk havalarda enfeksiyon riski artar.
- Özellikle yaş hacamat sonrası toparlanma kışın daha uzun sürebilir.
Kış aylarında sadece acil ve zorunlu durumlarda, çok hafif protokolle kuru hacamat yapılabilir. Planlı seanslar mümkünse ilkbahara ertelenmelidir. Yenimahalle-Ankara’da kışın üst solunum yolu enfeksiyonlarının zirve yaptığı dönemlerde elektif (planlı) hacamat uygulamalarından kaçınılması önerilir.
Hacamat mevsimi seçimi, vücudun doğal ritmine uyum sağlamak açısından çok önemlidir. En güvenli ve etkili sonuçlar genellikle ilkbahar ve sonbaharda alınır. Yaz ve kış aylarında ise riskler artar, bu nedenle planlı seanslar bu dönemlerde dikkatli değerlendirilmeli veya ertelenmelidir.
Karar Verme Kriterleri (Hekim Nasıl Karar Verir?)
1. Klinik Endikasyon Değerlendirmesi (Hacamat Gerçekten Gerekli mi?)
“Bu hastada hacamat yapılmasının tıbbi bir gerekçesi var mı?”
- Kronik bel-boyun ağrısı, fıtık, kas kuluncu, migren, spor yaralanması sonrası toparlanma gibi durumlarda hacamat düşünülebilir.
- Şikayet yeni başlamışsa (akut) veya uzun süredir varsa (kronik) ayrımı yapılır.
- Hacamatın tek başına tedavi edici değil, destekleyici bir yöntem olduğu unutulmaz. Standart tıbbi tedavilerle birlikte mi yoksa tek başına mı uygulanacağı değerlendirilir.
Eğer klinik endikasyon yoksa veya çok zayıfsa, hekim seansı erteleyebilir ya da hiç önermeyebilir.
2. Güvenlik Tarama ve Laboratuvar Değerlendirmesi
- Tam Kan Sayımı (Hemogram): Hemoglobin, hematokrit ve trombosit seviyeleri kontrol edilir. Düşük hemoglobin veya anemi varsa yaş hacamat ertelenir.
- Pıhtılaşma Testleri (PT, aPTT, INR): Kanama riski değerlendirilir.
- Kan Sulandırıcı İlaç Kullanımı: Aspirin, warfarin, yeni nesil antikoagülanlar (Eliquis, Xarelto vb.) sorgulanır. Bu ilaçları kullananlarda hacamat genellikle yapılmaz veya çok özel şartlarda yapılır.
- Aktif Enfeksiyon veya Cilt Sorunları: Herhangi bir enfeksiyon, açık yara, egzama veya cilt hastalığı varsa uygulama ertelenir.
- Diğer Kronik Hastalıklar: Kontrolsüz hipertansiyon, ağır kalp yetmezliği, böbrek veya karaciğer yetmezliği gibi durumlar kontrol edilir.
Bu tarama yapılmadan hiçbir hekim hacamat zamanı belirlemez.
3. Özel Durumların Değerlendirilmesi
- Adet Dönemi (Kadın Hastalarda):
Ağır kanaması olanlarda invaziv (yaş) hacamat yapılmaz. Hafif-orta kanama döneminde ise risk/yarar oranı değerlendirilir ve genellikle sınırlı veya kuru hacamat tercih edilir. - Gebelik:
Özellikle ilk trimesterde ve karın-bel bölgesine hacamat yapılmaz. Risk/yarar değerlendirmesi yapılır. Gerekirse sadece uzak bölgelerde (örneğin sırt üst kısmı) çok hafif kuru hacamat düşünülebilir. - Yaş Grupları:
70 yaş üstü ve 7-8 yaş altı için daha dikkatli değerlendirme yapılır. Yaşlılarda kan hacmi ve dolaşım kapasitesi azaldığı için seanslar daha hafif tutulur.
4. Şikayetin Niteliği ve Tedavi Hedefi
- Akut (Yeni başlayan) şikayet: Erken dönemde hafif kuru hacamat ile başlanabilir.
- Kronik (Uzun süredir devam eden) şikayet: Hilal döneminde, daha derin etki için yaş hacamat planlanabilir.
- Koruyucu / Bakım amaçlı: 3-4 ayda bir kuru hacamat şeklinde düzenli seanslar önerilebilir.
Tedavi hedefi netleştirilir: Ağrı azaltma mı, kas gevşetme mi, dolaşım destekleme mi, detoks mu?
5. Hasta Konforu ve Yaşam Tarzı Faktörleri
- Hastanın iş, seyahat veya önemli bir etkinliği var mı?
- O gün stresli veya uykusuz mu?
- Seans sonrası dinlenme imkanı var mı?
- Hasta psikolojik olarak hazır mı?
Bu faktörler seans zamanlamasını etkileyebilir. Örneğin önemli bir toplantı öncesi hacamat yapmak uygun olmayabilir.
6. Son Karar ve Takip Planı
- Hacamat yapılacak mı?
- Hangi tür (kuru / yaş)?
- Hangi gün ve saatte?
- Kaç seans ve hangi aralıklarla?
Her seanstan sonra takip randevusu planlanır. İlk seanstan sonra hastanın tepkisi (morarma miktarı, halsizlik, rahatlama süresi) gözlemlenir ve sonraki seanslar buna göre ayarlanır.
Hekimin karar verme süreci tamamen bilimsel ve bireyseldir. Geleneksel takvim (17-19-21. günler, Çarşamba günü vb.) sadece rehber olarak kullanılır. Asıl belirleyici unsurlar laboratuvar sonuçları, güvenlik taraması ve hastanın o anki klinik durumudur.
Zamanlamanın Etkileri
- Daha az morarma ve kabuklanma
- Daha hızlı toparlanma
- Daha belirgin ve uzun süreli rahatlama
Yanlış zamanda yapılan hacamat ise şu riskleri artırabilir:
- Uzun süren halsizlik
- Daha fazla morarma
- Etki süresinin kısalması
- Enfeksiyon veya kanama riskinde artış
Pratik Zamanlama Önerileri
- Yaş Hacamat için en uygun zaman: İlkbahar veya sonbaharda, Çarşamba günü, hilal döneminde ve sabah saatleridir.
- Kuru Hacamat yılın çoğu döneminde yapılabilir, ancak yazın aşırı sıcak günlerde dikkatli olunmalıdır.
- Koruyucu amaçlı hacamatlar genellikle 3-4 ayda bir kuru hacamat şeklinde önerilir.
- Üst solunum yolu enfeksiyonlarının arttığı dönemlerde planlı seansları ertelemek daha güvenli bir yaklaşımdır.
Kaçınılması gereken zamanlar:
1. Çok Sıcak Yaz Günleri (Haziran – Ağustos)
- Vücut zaten yüksek sıcaklık nedeniyle fazla sıvı ve mineral kaybeder.
- Yaş hacamat sonrası halsizlik, baş dönmesi ve dehidrasyon riski belirgin şekilde artar.
- Kan viskozitesi (koyuluğu) değişebilir, morarma ve kabuklanma daha uzun sürebilir.
- İyileşme süreci yavaşlar, vücut seans sonrası toparlanmakta zorlanır.
Sadece çok hafif ve kısa süreli kuru hacamat yapılabilir. Yaş hacamat mümkünse tamamen ertelenmelidir. Eğer yapılmak zorundaysa, sabah çok erken saatlerde, çok az kupa ile ve bol sıvı alımıyla sınırlı tutulmalıdır.
2. Dolunay Günü ve Hemen Sonrası
- Ayın dolunay evresinde vücuttaki sıvı dengesi değişir.
- Kan viskozitesi artabilir, kanama eğilimi yükselebilir.
- Bazı hastalarda tansiyon dalgalanmaları ve ödem artışı gözlemlenir.
- İyileşme süreci biraz yavaşlayabilir.
Dolunay günü ve ertesi 1-2 gün içinde özellikle yaş hacamat yapılmamalıdır. Kuru hacamat yapılacaksa da basınç seviyesi düşük tutulmalı ve hasta yakından takip edilmelidir.
3. Adet Dönemi (Özellikle Ağır Kanama Olan Günler)
- Vücut zaten doğal kan kaybı yaşamaktadır.
- Ağır kanama döneminde yaş hacamat ek kan kaybına yol açabilir.
- Halsizlik, baş dönmesi ve demir eksikliği riski artar.
- Hormonal değişiklikler nedeniyle vücudun iyileşme kapasitesi azalabilir.
Ağır kanaması olan günlerde hacamat yapılmamalıdır. Hafif-orta kanama döneminde ise hekim değerlendirmesiyle sınırlı ve sadece kuru hacamat düşünülebilir. Adet bitiminden 2-3 gün sonra daha güvenli bir zamanlama yapılabilir.
4. Gebelik Dönemi (Özellikle İlk Trimester)
- Karın ve alt bel bölgesine yapılan hacamat düşük riskini artırabilir.
- Anne ve bebek arasındaki kan akışı hassas olduğu için herhangi bir müdahale risklidir.
- Hormonal değişiklikler ve artan kan hacmi nedeniyle vücut zaten farklı bir dengededir.
Gebelikte özellikle ilk 3 ayda hacamat yapılmamalıdır. İkinci ve üçüncü trimesterde ise sadece çok özel durumlarda, uzak bölgelerde (örneğin sırt üst kısmı) ve çok hafif kuru hacamat şeklinde, risk/yarar oranı değerlendirilerek uygulanabilir.
5. Aşırı Stresli, Uykusuz veya Hasta Olunan Günler
- Stres ve uykusuzluk vücudun iyileşme kapasitesini azaltır.
- Aktif enfeksiyon, ateş, grip veya üst solunum yolu hastalığı varsa uygulama enfeksiyon yayılımı riskini artırır.
- Halsizlik ve bağışıklık düşüklüğü nedeniyle seans sonrası toparlanma zorlaşır.
Hasta hissedilen, uykusuz veya aşırı stresli olunan günlerde hacamat ertelenmelidir. Özellikle enfeksiyon belirtileri varsa (ateş, boğaz ağrısı, öksürük) seans mutlaka iptal edilmelidir.
6. Diğer Özel Durumlar
- Kan Sulandırıcı İlaç Kullanımı: Aspirin, warfarin, Eliquis gibi ilaçlar kullanıldığında hacamat genellikle yapılmaz veya çok özel şartlarda yapılır.
- Ameliyat Sonrası Dönem: Ameliyattan sonraki ilk 4-6 hafta içinde hacamat önerilmez.
- Aşırı Yorgunluk veya Spor Sonrası: Ağır antrenman sonrası hemen hacamat yapmak yerine 24-48 saat beklemek daha iyidir.
Herhangi bir şüphe durumunda veya yukarıdaki durumlardan biri varsa, hacamatı ertelemek en güvenli yaklaşımdır. Hekim “bugün uygun değil” dediğinde bunu kişisel alınmamalı, vücudunuzun o anki durumuna saygı duyulmalıdır.
Kaçınılması gereken zamanlarda hacamat yapmak, potansiyel faydayı azaltır ve riskleri artırır. En doğru yaklaşım, her zaman hekimin klinik değerlendirmesine uymaktır.
Hacamat için sabit bir “en iyi gün” yoktur. Geleneksel tavsiyeler (17-19-21. günler, Salı-Çarşamba-Perşembe) faydalı bir rehberdir. Ancak en güvenli ve etkili yaklaşım, klinik değerlendirme ve güvenlik taramasıyla kişiye özel planlamadır. Herhangi bir hacamat uygulaması öncesi mutlaka sertifikalı bir GETAT hekimine danışın. Hekiminiz hem bilimsel verileri hem de sizin bireysel durumunuzu değerlendirerek en uygun zamanı belirleyecektir.
- Al-Bedah, A. M. N., Elsubai, I. S., Qureshi, N. A., et al. (2018). The medical perspective of cupping therapy: Effects and mechanisms of action. Journal of Traditional and Complementary Medicine, 9(2), 90–97. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6435947/
- Benli, A. R., et al. (2017). Changing efficacy of wet cupping therapy in migraine with lunar phase: A self-controlled interventional study. Medical Science Monitor, 23, 6162–6167. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5755949/
- Syahruramdhani, S., et al. (2021). Efficacy of Islamic wet cupping therapy on vital sign in lunar phase: A comparative study between sunnah and non-sunnah dates. Atlantis Press Proceedings.
- Ali, N. T., et al. (2026). Lunar synchronization of hemostasis and immunity validates prophetic timing of hijama therapy: A multicenter study from Yemen. Journal of Taibah University Medical Sciences.
- Furhad, S., & Bokhari, A. A. (2023). Cupping therapy. In StatPearls. StatPearls Publishing. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK538253/
- Jia, Y., Dong, X., Chai, Y., et al. (2024). Effects of cupping therapy on chronic musculoskeletal pain and collateral problems: A systematic review and meta-analysis. BMJ Open.
- Wang, Y., Dong, S., Li, B., Han, M., & Cao, H. (2025). Update evidence of effectiveness on pain relieving of cupping therapy: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Journal of Traditional Chinese Medicine, 45(2), 234–253.
- Mohamed, A. A., et al. (2023). Evidence-based and adverse-effects analyses of cupping therapy in musculoskeletal and sports rehabilitation. Journal of Back and Musculoskeletal Rehabilitation.
- DeLoughery, E., & Samuelson Bannow, B. (2022). Anticoagulant therapy for women: implications for menstruation, pregnancy, and lactation. ASH Education Program Book.
- Al-Bedah, A. M. N., et al. (2019). Safety of cupping therapy in clinical practice: A systematic review. Journal of Integrative Medicine, 17(3), 157–167.
- Cao, H., Li, X., & Liu, J. (2012). An updated review of the efficacy of cupping therapy. PLoS ONE, 7(2), e31793.
- National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH). (2022). Cupping. U.S. Department of Health and Human Services. https://www.nccih.nih.gov/health/cupping
- World Health Organization. (2019). WHO global report on traditional and complementary medicine. https://www.who.int/publications/i/item/9789241515436
- T.C. Sağlık Bakanlığı. (2014). Geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamaları yönetmeliği. Resmî Gazete, Sayı: 29158. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2014/10/20141027-3.htm
- Türk Tabipleri Birliği. (2023). Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları Hakkında Bilgilendirme Raporu.