İştah Açıcı İlaçlar Nelerdir?
İştah açıcı ilaçlar (tıbbi adıyla oreksijenik ilaçlar), iştahsızlık (anoreksi) veya istemsiz kilo kaybı görülen bazı hastalarda altta yatan nedenin değerlendirilmesinden sonra ve hekim kararıyla kullanılabilen ilaçlardır. Bu ilaçlar rutin olarak sağlıklı bireylerde kilo aldırmak amacıyla kullanılmaz.
İştah kaybı; enfeksiyonlar, kanser, kronik böbrek hastalığı, kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH), HIV enfeksiyonu, depresyon, yeme bozuklukları, kullanılan ilaçlar veya hormonal hastalıklar gibi birçok farklı nedene bağlı gelişebilir. Bu nedenle tedavinin ilk basamağı her zaman iştah kaybına yol açan nedenin belirlenmesidir.
İştah Artışına Neden Olabilen İlaçlar
Siproheptadin
Siproheptadin, birinci kuşak antihistaminik ilaçtır. Alerjik hastalıkların tedavisinde kullanılırken, serotonin ve histamin reseptörleri üzerindeki etkileri nedeniyle iştah artışı ve kilo alımına yol açabilir.
Bazı ülkelerde, özellikle seçilmiş çocuk hastalarda iştahsızlık için kullanılabilmektedir. Ancak sağlıklı çocuklarda büyümeyi hızlandırmak veya rutin iştah artırmak amacıyla kullanımı önerilmez.
En sık görülen yan etkileri:
- Uyku hali
- Sersemlik
- Ağız kuruluğu
- Kabızlık
Megestrol Asetat
Megestrol asetat, sentetik bir progestindir ve kanser ilişkili kaşeksi ile HIV/AIDS’e bağlı istemsiz kilo kaybı bulunan seçilmiş hastalarda iştahı artırmak amacıyla kullanılabilir.
İştah artışı sağlasa da kazanılan kilonun önemli bir kısmı yağ dokusu şeklindedir; kas kütlesindeki artış sınırlıdır.
Olası yan etkileri:
- Venöz tromboemboli riskinde artış
- Ödem
- Hiperglisemi
- Adrenal baskılanma
- Hipogonadizm
Bu nedenle uzun süreli kullanımda yakın takip gerekir.
Mirtazapin
Mirtazapin bir antidepresandır. Depresyon tedavisindeki etkisinin yanı sıra iştah artışı ve kilo alımı görülebilir.Ancak yalnızca iştah artırmak amacıyla reçete edilmesi önerilmez. Depresyon, anksiyete veya ileri evre hastalıklara eşlik eden depresif belirtiler bulunan kişilerde, uygun hasta seçimiyle tercih edilebilir.
En sık görülen yan etkileri:
- Uyku hali
- Kilo artışı
- Ağız kuruluğu
Kortikosteroidler
Deksametazon ve prednizolon gibi kortikosteroidler kısa süreli kullanımda iştah artışına neden olabilir.Özellikle palyatif bakım hastalarında geçici semptom kontrolü amacıyla kullanılabilirler. Ancak uzun süreli kullanım;
- Osteoporoz
- Diyabet
- Hipertansiyon
- Enfeksiyon riskinde artış
- Kas güçsüzlüğü
gibi ciddi yan etkilere yol açabileceğinden, kronik iştahsızlık tedavisinde rutin çözüm olarak önerilmez.
Olanzapin
Olanzapin, atipik antipsikotik grubunda yer alan bir ilaçtır.Metabolik etkileri nedeniyle iştah artışı ve kilo alımı sık görülür. Bununla birlikte yalnızca kilo aldırmak amacıyla kullanılmaz. Psikiyatrik hastalığın tedavisi sırasında ortaya çıkan bu etki, bazı kanser hastalarında seçilmiş durumlarda destekleyici tedavi olarak değerlendirilebilir.
Dronabinol
Dronabinol, sentetik tetrahidrokannabinol (THC) türevidir.Bazı ülkelerde HIV/AIDS’e bağlı anoreksi ve kemoterapiye bağlı bulantı-kusmanın tedavisinde onaylıdır. Ancak birçok ülkede ruhsat durumu ve kullanım alanı farklılık gösterir.Türkiye’de rutin klinik kullanımda yer almamaktadır.
Bu İlaçlar Her İştahsızlıkta Kullanılır mı?
Hayır.Güncel klinik kılavuzlar, iştah açıcı ilaçların her iştahsızlık vakasında kullanılmasını önermemektedir. Özellikle yaşlı bireylerde ve kronik hastalığı olan kişilerde, öncelikle altta yatan neden araştırılmalı ve mümkünse tedavi buna yönelik planlanmalıdır.
İştah kaybına yol açabilecek başlıca nedenler şunlardır:
- Demir eksikliği ve diğer beslenme yetersizlikleri
- Tiroit hastalıkları
- Enfeksiyonlar
- Depresyon
- Kanser
- Kronik böbrek veya karaciğer hastalıkları
- Sindirim sistemi hastalıkları
- Kullanılan ilaçların yan etkileri
Dikkat Edilmesi Gerekenler
İştah açıcı ilaçlar mutlaka hekim önerisiyle kullanılmalıdır. Her ilacın farklı etki mekanizması, endikasyonu ve yan etki profili vardır.
Özellikle;
- çocuklarda,
- yaşlılarda,
- gebelerde,
- diyabet hastalarında,
- kalp, böbrek veya karaciğer hastalığı bulunan kişilerde
bu ilaçların kullanımı dikkatle değerlendirilmelidir.
Ayrıca “iştah şurubu” adıyla satılan bitkisel veya takviye ürünlerinin çoğu için etkinlik ve güvenilirliği gösteren yüksek kaliteli bilimsel kanıtlar sınırlıdır. Bu nedenle bu ürünler ilaçlarla eşdeğer kabul edilmemelidir.