Mini Mental Durum Testi
Bazı resmi kurumlarda sıklıkla 65 yaş üzeri bireylerden talep edilen akıl şuur sağlık raporu düzenlenmesi aşamasında kullanılan bir belgedir. Test hekim gözetiminde yapılır. Hekimin sorduğu sorular ve istediği hareketler sırasıyla yapılır. Her bir soru ve fiilin belirli bir puanı vardır. Hekim işlem sonunda hastanın puanlarını toplayarak akli melekelerinin sağlıklı olup olmadığı hakkında fikir yürütmek için kullanır. Bu test hastanın tamamen aklı başında olduğunu kanıtlamak için kesin yeterli olmasa da sık kullanılan bir testtir.
Mini Mental Durum Testi’ni indirmek için aşağıdaki linke tıklayınız.
Mini Mental State Examination (MMSE), bilişsel işlevleri kısa sürede değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş, klinik pratikte ve araştırmalarda yaygın kullanılan 30 puanlık bir tarama testidir. İlk olarak Folstein, Folstein ve McHugh tarafından 1975 yılında yayımlanmıştır. Test; zamana ve yere yönelim, kayıt belleği, dikkat-hesaplama, kısa süreli hatırlama, dil ve görsel-yapısal becerileri değerlendirir.
Türkçe kullanım açısından Standardize Mini Mental Test (SMMT), Güngen ve arkadaşları tarafından Türk toplumunda değerlendirilmiş ve yüksek uygulayıcılar arası güvenilirlik ile geçerlilik gösterilmiştir.
MMSE’nin toplam puanı
| Bilişsel alan | Maksimum puan |
| Zamana yönelim | 5 |
| Yere yönelim | 5 |
| Kayıt belleği | 3 |
| Dikkat ve hesaplama | 5 |
| Hatırlama | 3 |
| Dil | 8 |
| Görsel-yapısal beceri | 1 |
| Toplam | 30 |
1. Zamana yönelim — 5 puan
Kişiden içinde bulunulan zamanla ilgili temel bilgileri belirtmesi istenir.
Değerlendirilecek beş bilgi:
- Yıl
- Mevsim
- Ay
- Ayın günü/tarihi
- Haftanın günü
Her doğru yanıt 1 puan değerindedir.
Puan: 0–5
Uygulama ilkesi
Sorular mümkün olduğunca açık ve tarafsız biçimde yöneltilmelidir. Yanıtı hastaya düşündürecek ipuçları verilmemelidir.
Örneğin değerlendirici:
“Bugünün tarihini söyler misiniz?”
gibi bir başlangıç yaptıktan sonra gerekli zaman bileşenlerinin değerlendirilmesini standart formdaki sıraya göre gerçekleştirir.
2. Yere yönelim — 5 puan
Kişinin bulunduğu ortamı tanıyıp tanımadığı değerlendirilir.
Beş bilgi alanı değerlendirilir:
- Ülke
- Şehir
- Bulunulan yer/kurum
- Bulunulan bölüm veya kat gibi daha özgül konum
- Bulunulan yerin niteliği/özgül adı
Her doğru yanıt 1 puan değerindedir.
Puan: 0–5
Buradaki sorular, kişinin yalnızca bulunduğu binayı değil, bulunduğu ortamı giderek daha özgül biçimde tanımlayabilmesini değerlendirmeyi amaçlar.
3. Kayıt belleği — 3 puan
Değerlendirici kişiye üç basit ve birbiriyle ilişkili olmayan sözcük söyler.
Kişiden bu üç sözcüğü hemen tekrar etmesi istenir.
Her doğru sözcük için 1 puan verilir.
Puan: 0–3
Önemli uygulama noktası
Bu bölüm anlık kayıt/kayıt belleğini değerlendirir. Sözcüklerin ilk sunuluşunda kaçının doğru tekrar edildiği kaydedilir.
Örneğin:
- 3 sözcüğün tamamı doğru → 3 puan
- 2 sözcük doğru → 2 puan
- 1 sözcük doğru → 1 puan
- Hiçbiri doğru değil → 0 puan
Sözcükler daha sonraki hatırlama bölümünde tekrar sorulacağından, değerlendirici ilk yanıtı kaydetmelidir.
4. Dikkat ve hesaplama — 5 puan
Bu bölümde kişinin dikkatini sürdürebilmesi ve zihinsel işlem yapabilmesi değerlendirilir.
Standart MMSE’de temel görev, belirli bir sayıdan başlayarak ardışık yediler çıkarılmasıdır.
Kişinin her doğru ardışık işlemi 1 puan olarak değerlendirilir.
Maksimum: 5 puan
Örneğin görev 100’den geriye doğru yedişer saymayı içeriyorsa beklenen işlem dizisi:
100 → 93 → 86 → 79 → 72 → 65
şeklindedir.
Burada beş doğru işlem 5 puan sağlar.
Dil/okuryazarlık açısından alternatif
Bazı MMSE uygulamalarında dikkat değerlendirmesi için bir kelimenin tersten söylenmesi/yazılması alternatif olarak kullanılmıştır. Ancak farklı MMSE sürümlerinde bu alternatiflerin kullanımı ve puanlama ayrıntıları değişebildiğinden, Türkçe SMMT uygulanıyorsa ilgili standardize formdaki yönerge esas alınmalıdır.
5. Hatırlama — 3 puan
Kayıt belleği bölümünde daha önce verilen üç sözcük, araya başka görevler girdikten sonra kişiden yeniden hatırlaması istenir.
Her doğru hatırlanan sözcük:
1 puan
değerindedir.
Puan: 0–3
Bu bölüm, önceki kayıt aşamasından farklı olarak bilgiyi kısa bir gecikme sonrasında geri çağırabilme becerisini değerlendirir.
Önemli bir yorumlama noktası şudur:
Kişinin kayıt aşamasında öğrenemediği bir sözcüğü daha sonra hatırlayamaması, yalnızca “hatırlama bozukluğu” şeklinde yorumlanmamalıdır. Bu nedenle kayıt ve gecikmeli hatırlama puanları ayrı ayrı kaydedilir.
6. Dil ve komutları yerine getirme — 8 puan
MMSE’nin dil bölümü birkaç farklı bilişsel beceriyi kapsar.
A. Nesne adlandırma — 2 puan
Kişiye iki gerçek nesne gösterilir ve bunların adlarını söylemesi istenir.
Her doğru adlandırma:
1 puan
Toplam: 2 puan
Burada amaç, kişinin gördüğü nesneyi doğru sözcükle adlandırabilmesidir.
B. Tekrar etme — 1 puan
Kişiden değerlendiricinin söylediği standart kısa bir cümleyi aynen tekrar etmesi istenir.
Doğru tekrar:
1 puan
Bu bölüm işitsel dil algısı ve sözel tekrar becerisini değerlendirir.
C. Üç aşamalı komutu yerine getirme — 3 puan
Kişiye kâğıt üzerinde veya kâğıt kullanılarak üç ardışık işlem içeren standart bir yönerge verilir.
Her doğru aşama:
1 puan
olmak üzere:
Toplam: 3 puan
Değerlendirici, kişinin komutun her basamağını doğru sırayla yapıp yapmadığını kaydeder.
D. Yazılı yönergeyi anlama — 1 puan
Kişiye kısa bir yazılı talimat gösterilir.
Kişiden yazıda belirtilen eylemi gerçekleştirmesi beklenir.
Doğru uygulama:
1 puan
Bu bölüm yalnızca okuma becerisini değil, yazılı dilin anlaşılması ve uygun davranışa dönüştürülmesini de değerlendirir.
E. Cümle yazma — 1 puan
Kişiden anlamlı ve dilbilgisel açıdan kabul edilebilir bir cümle yazması istenir.
Uygun bir cümle:
1 puan
değerindedir.
Cümlenin belirli bir konu hakkında olması zorunlu değildir; değerlendirmede temel olarak anlamlı bir cümle oluşturabilme becerisi dikkate alınır.
7. Görsel-yapısal beceri — 1 puan
Kişiye MMSE’nin standart görsel materyalinde yer alan birbirini kesen iki geometrik şekli kopyalama görevi verilir.
Doğru biçimde kopyalanması:
1 puan
değerindedir.
Puan: 0–1
Bu bölüm görsel algı, görsel-motor koordinasyon ve basit görsel-yapısal organizasyonu değerlendirmeye yardımcı olur.
Toplam puanın hesaplanması
Tüm alt testlerin puanları toplanır:
5 + 5 + 3 + 5 + 3 + 8 + 1 = 30 puan
Dolayısıyla:
Minimum puan: 0
Maksimum puan: 30
Yüksek puan genel olarak daha iyi bilişsel performansı, düşük puan ise daha fazla bilişsel bozukluk olasılığını düşündürür.
Ancak MMSE puanı tek başına demans tanısı koydurmaz.
Sonucun yorumlanması
MMSE için tek bir puan üzerinden bütün bireylere uygulanabilecek evrensel bir “normal/anormal” sınır bulunmamaktadır.
Puanın yorumlanmasında özellikle:
- yaş,
- eğitim düzeyi,
- okuryazarlık,
- dil ve kültürel özellikler,
- görme ve işitme durumu,
- akut hastalık veya deliryum,
- nörolojik/psikiyatrik durum,
- testin daha önce uygulanıp uygulanmadığı
dikkate alınmalıdır.
Türk toplumunda Güngen ve arkadaşlarının 2002 tarihli çalışmasında, en az 5 yıl eğitim almış ve ortalama yaşı yaklaşık 77 olan örneklemde 23/24 eşik değeri, hafif demansı normal kontrollerden ayırmada en yüksek duyarlılık ve özgüllük değerlerini vermiştir. Duyarlılık %91, özgüllük %95 olarak bildirilmiştir. Ancak bu sonuç, her yaş ve eğitim grubunda 23/24 puanının evrensel tanısal sınır olduğu anlamına gelmez.
Nitekim daha sonraki Türkçe revize MMSE çalışmasında eğitim durumuna göre farklı eşik değerler bildirilmiştir. Keskinoglu ve arkadaşlarının 2009 çalışmasında eğitimli yaşlılarda 22/23, eğitimsiz yaşlılarda ise 18/19 eşik değerleri en iyi performansı göstermiştir. Bu bulgu, eğitim düzeyinin MMSE yorumunda önemli olduğunu açıkça göstermektedir.
Uygulama sırasında dikkat edilmesi gerekenler
1. Yardımcı ipucu verilmemelidir
Değerlendirici doğru cevabı ima edecek biçimde soruyu yönlendirmemelidir.
Örneğin kişinin ayı hatırlayamaması durumunda:
“Eylül mü?”
şeklinde seçenek sunmak puanı yapay olarak etkileyebilir.
2. Cevaplar standart biçimde kaydedilmelidir
Özellikle kayıt ve hatırlama bölümlerinde kişinin verdiği yanıtların ayrı ayrı kaydedilmesi önemlidir.
3. Görme ve işitme sorunları dikkate alınmalıdır
Kişi yazılı materyali göremiyor veya sözlü yönergeyi işitemiyorsa düşük puan bilişsel bozukluktan kaynaklanmayabilir.
4. Eğitim düzeyi dikkate alınmalıdır
MMSE’nin özellikle oryantasyon, hesaplama, okuma, yazma ve bazı dil görevleri eğitim düzeyinden etkilenebilir. Türkçe çalışmalar da eğitim düzeyine göre farklı performans ve eşik değerler bildirmiştir.
5. Test tanı yerine tarama aracıdır
MMSE, bilişsel bozukluk şüphesini destekleyen bir tarama ve izlem aracıdır. Düşük skor tek başına Alzheimer hastalığı veya başka bir demans türünün tanısını koydurmaz.
30 puanlık kısa kayıt formu
Zamana yönelim: ____ / 5
Yere yönelim: ____ / 5
Kayıt belleği: ____ / 3
Dikkat ve hesaplama: ____ / 5
Hatırlama: ____ / 3
Dil: ____ / 8
Görsel-yapısal beceri: ____ / 1
TOPLAM: ____ / 30
Değerlendirici notları:
………………………………………………………………
………………………………………………………………
………………………………………………………………
Yorum:
MMSE sonucu, yaş, eğitim düzeyi, klinik öykü, işlevsellik ve diğer bilişsel/nörolojik değerlendirmelerle birlikte ele alınmalıdır.
Kaynaklar:
- Folstein MF, Folstein SE, McHugh PR. “Mini-Mental State”: A practical method for grading the cognitive state of patients for the clinician. Journal of Psychiatric Research. 1975;12:189-198. MMSE’nin özgün çalışmasıdır.
- Güngen C, Ertan T, Eker E, Yaşar R, Engin F. Standardize Mini Mental Test’in Türk toplumunda hafif demans tanısında geçerlik ve güvenilirliği. Türk Psikiyatri Dergisi. 2002;13(4):273-281. Türkçe SMMT’nin temel geçerlik-güvenilirlik çalışmasıdır.
- Keskinoglu P, Ucku R, Yener G, Yaka E, Kurt P, Tunca Z. Reliability and validity of revised Turkish version of Mini Mental State Examination (rMMSE-T) in community-dwelling educated and uneducated elderly. International Journal of Geriatric Psychiatry. 2009;24(11):1242-1250. DOI: 10.1002/gps.2252.
