Radyoaktif iyot alımı nedir? 

Bazı tiroid hastalıklarının teşisinde raydoaktif iyot (I-123) kullanılır. I-123, 13 saat yarı ömrü olan, x-ışını ve gama fotonları yayan, doku hasar yapmayan bir izotop olarak tarif edilir. I-123 bulunamadığı durumlarda düşük doz I-131 de kullanılabilmektedir. İyot-123 ile birlikte teknesyum kullanılarak radyonüklid görüntüleme de yapılmaktadır. 

Radyoaktif İyot Alımı (RAIU) Testi Nedir?

Radyoaktif iyot alımı (RAIU) testi (Radioactive Iodine Uptake Test), tiroid bezinin kandaki iyodu ne kadar etkin şekilde tuttuğunu ve hormon üretiminde ne ölçüde kullandığını değerlendiren bir nükleer tıp testidir. Tiroid bezi, normal işlevini sürdürebilmek için iyoda ihtiyaç duyar. Bu test sayesinde bezin fonksiyonel aktivitesi ölçülerek özellikle hipertiroidi nedenlerinin ayırt edilmesine yardımcı olunur.

RAIU testi, çoğu zaman tiroid sintigrafisi ile birlikte uygulanır. RAIU testi iyot tutulma miktarını ölçerken, sintigrafi tiroid bezinin ve varsa nodüllerin fonksiyonel dağılımını görüntüler. Böylece hem bezin genel çalışma düzeyi hem de nodüllerin aktivitesi birlikte değerlendirilebilir.

Testin Çalışma Prensibi

Tiroid hücreleri, kandaki iyodu Sodyum-İyodür Simporteri (NIS) adı verilen özel bir taşıyıcı protein aracılığıyla hücre içine alır. Hücre içine giren iyot, tiroglobuline bağlanarak organifiye edilir ve daha sonra T3 (triiyodotironin) ile T4 (tiroksin) hormonlarının sentezinde kullanılır.

RAIU testi, tiroid bezinin verilen radyoaktif iyodun ne kadarını belirli bir süre içinde tuttuğunu ölçer. Ölçülen bu oran, bezin fonksiyonel aktivitesi hakkında önemli bilgiler sağlar.

Kullanılan Radyoizotoplar

RAIU testinde en sık İyot-123 (I-123) kullanılır. Yaklaşık 13 saatlik yarı ömre sahip olan bu izotop yalnızca gama ışınları yaydığı için görüntüleme kalitesi yüksektir ve hastanın aldığı radyasyon dozu düşüktür.

Bazı merkezlerde I-123 temin edilemediğinde düşük doz İyot-131 (I-131) kullanılabilir. Yaklaşık 8 günlük yarı ömrü bulunan I-131 hem beta hem de gama ışınları yayar. Daha yüksek radyasyon dozu nedeniyle günümüzde esas olarak radyoaktif iyot tedavisinde tercih edilir ve tanısal amaçla yalnızca gerekli durumlarda kullanılır.

Bazı nükleer tıp merkezlerinde Teknesyum-99m (Tc-99m) ile tiroid sintigrafisi de yapılabilir. Ancak Tc-99m, iyot gibi organifiye edilmediğinden RAIU ölçümü yerine yalnızca görüntüleme amacıyla kullanılır.

Test Nasıl Yapılır?

Hastaya ağız yoluyla kapsül veya sıvı formunda çok düşük miktarda radyoaktif iyot verilir. Daha sonra tiroid bezinin bu iyodu ne kadar tuttuğu özel ölçüm cihazları veya gama kamera ile değerlendirilir.

Ölçümler genellikle iki farklı zamanda yapılır:

  • 4-6 saat: Erken iyot tutulumu değerlendirilir.
  • 24 saat: Tiroid bezinin toplam iyot tutma kapasitesi ölçülür.

İşlem ağrısızdır ve genellikle hastaneye yatış gerektirmez.

Test Öncesi Hazırlık

Doğru sonuç alınabilmesi için test öncesinde bazı kurallara uyulması gerekir.

Düşük iyot diyeti

Testten birkaç gün önce doktorun önerisi doğrultusunda aşağıdaki besinlerin sınırlandırılması istenebilir:

  • İyotlu tuz
  • Deniz ürünleri
  • Deniz yosunu içeren ürünler
  • Süt ve bazı süt ürünleri
  • İyot içeren multivitaminler

Aşırı iyot alımı, tiroid bezinin radyoaktif iyot tutulumunu azaltarak test sonucunu etkileyebilir.

İlaçların düzenlenmesi

Bazı ilaçlar test sonucunu değiştirebilir. Bunlar arasında:

  • Metimazol
  • Propiltiyourasil
  • Karbimazol
  • Levotiroksin
  • Liotironin

yer alır. Bu ilaçların kesilip kesilmeyeceğine yalnızca hekim karar vermelidir.

İyotlu kontrast madde

Son haftalar içinde iyotlu kontrast madde kullanılarak çekilmiş bilgisayarlı tomografi (BT), anjiyografi veya benzeri görüntüleme işlemleri yapılmışsa test ertelenebilir. Kontrast maddelerde bulunan yüksek miktardaki iyot, tiroid bezinin radyoaktif iyot tutulumunu geçici olarak baskılayabilir.

Diğer iyot kaynakları

Aşağıdaki ürünler de test sonucunu etkileyebilir:

  • İyot içeren antiseptik solüsyonlar
  • Deniz yosunu takviyeleri
  • Bazı öksürük şurupları
  • İyot içeren vitamin ve mineral destekleri

Bu nedenle kullanılan tüm ilaç ve takviyeler test öncesinde doktora bildirilmelidir.

Sonuçlar Nasıl Yorumlanır?

Normal değerler kullanılan yönteme ve laboratuvara göre küçük farklılıklar gösterebilir. Genel olarak kabul edilen referans aralıkları şöyledir:

  • 4-6 saat: %3-16
  • 24 saat: %8-30

Sonuçlar mutlaka hastanın klinik bulguları ve diğer laboratuvar testleri ile birlikte değerlendirilmelidir.

Yüksek radyoaktif iyot tutulumu

Normalden yüksek RAIU değerleri, tiroid bezinin aşırı hormon ürettiğini düşündürür. En sık görülen nedenler şunlardır:

  • Graves hastalığı
  • Toksik adenom
  • Toksik multinodüler guatr
  • Nadir olarak TSH salgılayan hipofiz adenomu
  • İyot eksikliği bulunan bazı hastalar

Düşük radyoaktif iyot tutulumu

Düşük RAIU değerleri ise tiroid bezinin iyodu yeterince kullanamadığını veya hormon fazlalığının bez dışındaki nedenlerden kaynaklandığını gösterebilir.

Başlıca nedenler şunlardır:

  • Subakut tiroidit
  • Sessiz tiroidit
  • Postpartum tiroidit
  • Dışarıdan tiroid hormonu kullanımı (faktisiyel hipertiroidi)
  • Yakın zamanda iyotlu kontrast madde uygulanması
  • Aşırı iyot alımı
  • Amiodarona bağlı Tip 2 tirotoksikoz

Tiroid Sintigrafisi ile İlişkisi

RAIU testi yalnızca tiroid bezinin ne kadar iyot tuttuğunu ölçer.

Buna karşılık tiroid sintigrafisi, bezin ve varsa nodüllerin fonksiyonel dağılımını görüntüler. Sintigrafide nodüller;

  • Sıcak (hiperfonksiyon gösteren)
  • Ilık (normal fonksiyonlu)
  • Soğuk (hipofonksiyon gösteren)

olarak değerlendirilebilir.

Sıcak nodüllerde malignite riski genellikle düşüktür. Buna rağmen görüntüleme bulguları, ultrasonografi özellikleri ve klinik değerlendirme birlikte ele alınmalı; gerekli görülen hastalarda ileri incelemeler yapılmalıdır.

Kullanım Alanları

RAIU testi aşağıdaki durumlarda kullanılabilir:

  • Hipertiroidinin nedenini araştırmak
  • Graves hastalığını diğer tirotoksikoz nedenlerinden ayırmak
  • Radyoaktif iyot tedavisi öncesinde değerlendirme yapmak
  • Ektopik tiroid dokusunu araştırmak
  • Tiroid bezinin fonksiyonel durumunu değerlendirmek

Günümüzde Nadir Kullanılan Testler

Geçmişte kullanılan T3 supresyon testi, dışarıdan T3 hormonu verilerek tiroid bezinin baskılanıp baskılanmadığını değerlendirmeyi amaçlıyordu. Günümüzde yüksek duyarlılığa sahip hormon testleri, ultrasonografi ve nükleer tıp görüntüleme yöntemlerinin yaygınlaşması nedeniyle bu test çok seyrek kullanılmaktadır.

Kimlerde Uygulanmaz?

RAIU testi aşağıdaki durumlarda uygulanmaz veya ertelenir:

  • Gebelik (kesin kontrendikasyondur)
  • Emzirme dönemi
  • Yakın zamanda yüksek miktarda iyot içeren kontrast madde kullanımı (geçici erteleme nedeni)

Çocuklarda test yalnızca gerekli görüldüğünde uygulanır ve ALARA (As Low As Reasonably Achievable) ilkesi doğrultusunda mümkün olan en düşük radyasyon dozu kullanılır.

Sınırlılıkları

RAIU testi tek başına kesin tanı koydurmaz. Sonuçların doğru yorumlanabilmesi için aşağıdaki değerlendirmelerle birlikte ele alınması gerekir:

  • TSH, serbest T4 ve gerektiğinde serbest T3 düzeyleri
  • Tiroid ultrasonografisi
  • Tiroid sintigrafisi
  • Hastanın klinik muayene bulguları ve öyküsü

Ayrıca kullanılan ilaçlar, beslenme alışkanlıkları, yakın zamanda alınan iyot miktarı ve laboratuvarın referans değerleri test sonucunu etkileyebilir.

Radyoaktif iyot alımı (RAIU) testi, tiroid bezinin fonksiyonel aktivitesini değerlendirmede uzun yıllardır güvenle kullanılan önemli bir nükleer tıp yöntemidir. Özellikle hipertiroidi nedenlerinin ayırt edilmesinde, uygun tedavi planının oluşturulmasında ve radyoaktif iyot tedavisi öncesindeki değerlendirmelerde değerli bilgiler sağlar. Bununla birlikte test sonuçları tek başına yorumlanmamalı; hastanın klinik durumu, hormon düzeyleri, ultrasonografi ve gerektiğinde tiroid sintigrafisi ile birlikte değerlendirilmelidir.

 

Benzer Yazılar: