De Quervain Tiroiditi (Subakut Granülomatöz Tiroidit) Nedir?
De Quervain tiroiditi, diğer adıyla subakut granülomatöz tiroidit, tiroid bezinin ağrılı inflamasyonu ile karakterize, genellikle viral enfeksiyonları takiben gelişen geçici bir tiroidit formudur. Tiroiditler arasında en sık ağrılı tiroidit nedeni olarak kabul edilir.
Hastalık çoğunlukla geçici hipertiroidi, ardından ötiroidi ve bazı olgularda hipotiroidi evresi ile seyreden bifazik veya trifazik bir klinik tablo oluşturur.
De Quervain Tiroiditinin Nedenleri
Kesin etken her zaman saptanamamakla birlikte, hastalığın çoğunlukla viral enfeksiyon sonrası geliştiği düşünülmektedir. En sık ilişkilendirilen etkenler:
- Üst solunum yolu viral enfeksiyonları
- Coxsackie virüs
- Adenovirüs
- İnfluenza virüs
- Mumps (kabakulak) virüsü
- SARS-CoV-2 gibi solunum yolu virüsleri
Hastalık genellikle enfeksiyondan 2–8 hafta sonra ortaya çıkar.
Patofizyoloji (Hastalığın Gelişimi)
De Quervain tiroiditinde viral veya post-viral inflamasyon sonucu tiroid folliküllerinde destrüksiyon meydana gelir.
Bu süreçte:
- Folliküllerde depolanmış T3 ve T4 hormonları kana geçer
- Bu nedenle başlangıçta geçici tirotoksikoz (hipertiroidi) tablosu görülür
- Zamanla hormon depoları tükenir ve üretim azalır
- Sonuçta ötiroidi veya geçici hipotiroidi gelişebilir
Bu nedenle hastalık “hormon üretim artışı” değil, hormon sızıntısına bağlı geçici hipertiroidi ile karakterizedir.
De Quervain Tiroiditi Belirtileri
En tipik bulgu boyunda ağrıdır. Ağrı sıklıkla:
- Tek veya çift taraflı olabilir
- Çene, kulak ve çeneye yayılabilir
- Yutkunma ve boyun hareketiyle artar
Sık görülen diğer semptomlar:
- Ateş
- Halsizlik ve kırgınlık
- Çarpıntı
- Terleme
- Sinirlilik
Önemli klinik nokta:
Graves hastalığından farklı olarak göz bulguları (oftalmopati) görülmez.
Tiroid bezi genellikle hassas ve hafif büyümüş olabilir.
De Quervain Tiroiditi Tanısı
Tanı klinik bulgular ve laboratuvar ile konur.
Laboratuvar bulguları:
- Başlangıçta:
- TSH düşük
- T3 ve T4 yüksek
- İlerleyen dönemde:
- T3 ve T4 düşer
- TSH yükselir (geçici hipotiroidi dönemi)
Enflamasyon bulguları:
- ESR (sedimantasyon) belirgin yüksek
- CRP yüksek
- Hafif lökositoz olabilir
Görüntüleme:
- Ultrason: heterojen, hipoekoik alanlar
- Doppler: başlangıçta düşük veya normal kanlanma
- Radyoaktif iyot tutulumu: düşüktür (en önemli ayırt edici bulgulardan biri)
Otoimmünite:
- TPOAb ve TgAb genellikle negatiftir
Ayırıcı Tanı
De Quervain tiroiditi şu hastalıklarla karışabilir ve dikkatle ayırt edilmelidir:
- Graves hastalığı
- Akut bakteriyel tiroidit
- Tiroid kanamaları
- Tiroid lenfoması
- Tiroid maligniteleri
Özellikle ağrılı tiroid bezinde enfeksiyon ve malignite mutlaka dışlanmalıdır.
De Quervain Tiroiditi Tedavisi
Tedavi çoğunlukla semptom kontrolüne yöneliktir.
İlk basamak tedavi:
- NSAİİ’ler (ibuprofen, naproksen, aspirin)
- Ağrı kontrolü ve inflamasyonun azaltılması
Orta–ağır olgularda:
- Kortikosteroidler (prednizolon)
- Özellikle şiddetli ağrı ve sistemik bulgularda etkilidir
- Genellikle hızlı yanıt alınır
Hipertiroidi döneminde:
- Beta blokerler (örn. propranolol)
- Çarpıntı ve tremor kontrolü için kullanılır
Antitiroid ilaçlar (metimazol, PTU) genellikle gereksizdir, çünkü hormon üretimi artmış değil, salınım artmıştır.
Hastalığın Seyri ve Prognoz
De Quervain tiroiditi genellikle kendi kendini sınırlayan (self-limited) bir hastalıktır.
- Hastaların büyük çoğunluğu 2–6 ay içinde tamamen iyileşir
- Yaklaşık %5–15 hastada geçici hipotiroidi gelişebilir
- Kalıcı hipotiroidi nadirdir (%1–5 civarı)
Uzun dönem prognoz genellikle iyidir, ancak bazı hastalarda tekrarlayan ataklar görülebilir.