Tiroglobulin Nedir?
Tiroglobulin (Tg), yalnızca tiroid bezinde üretilen, yüksek molekül ağırlıklı bir glikoproteindir. Tiroid hormonları olan tiroksin (T4) ve triiyodotironin (T3) sentezinin temel yapı taşı olarak görev yapar. Tiroid bezinin normal çalışabilmesi için gerekli olan bu protein, hem hormon sentezinde görev alır hem de hormonların gerektiğinde kullanılmak üzere depolanmasını sağlar.
Kanda ölçülen tiroglobulin düzeyi, bazı tiroid hastalıklarının değerlendirilmesinde ve özellikle diferansiye tiroid kanserlerinin tedavi sonrası takibinde önemli bir biyobelirteç olarak kullanılmaktadır.
Tiroglobulin Nerede Üretilir?
Tiroid bezi, boynun ön kısmında soluk borusunun (trakea) önünde yer alan ve sağ ile sol olmak üzere iki lobdan oluşan bir endokrin organdır. Bu iki lob, ince bir doku köprüsü (istmus) ile birbirine bağlanır.
Tiroid bezi, çok sayıda follikül adı verilen mikroskobik yapılardan oluşur. Her follikülün iç kısmında kolloid adı verilen jel kıvamında bir madde bulunur. Kolloidin temel bileşeni tiroglobulindir.
Tiroglobulin, follikül duvarını oluşturan tiroid follikül hücreleri (tirositler) tarafından sentezlenir ve daha sonra follikül lümenine salgılanarak kolloid içinde depolanır. İnsan vücudunda hormonların hücre dışında depolandığı tek endokrin yapı tiroid follikülleridir.
Tiroglobulinin Yapısı
Tiroglobulin yaklaşık 660 kDa molekül ağırlığında büyük bir glikoproteindir. Yapısında çok sayıda tirozin aminoasidi bulunur. Bu tirozin kalıntıları, iyotlanarak tiroid hormonlarının sentezinde kullanılacak öncü yapıları oluşturur.
Tiroglobulin molekülü üzerindeki tirozinlerin yalnızca küçük bir bölümü hormon sentezine katılır. Bu nedenle her tiroglobulin molekülünün taşıdığı T3 ve T4 miktarı sabit değildir; iyotlanma derecesine ve fizyolojik koşullara göre değişebilir.
Tiroglobulin Tiroid Hormonlarının Yapımında Nasıl Görev Alır?
Tiroid hormonlarının sentezi birkaç basamakta gerçekleşir.
1. İyodun Tiroid Hücresine Alınması
Besinlerle alınan iyot, bağırsaklardan emildikten sonra kan dolaşımına geçer.
Tiroid follikül hücreleri, Sodyum-İyodür Simporteri (NIS) adı verilen özel bir taşıyıcı protein sayesinde iyodu aktif olarak hücre içine alır.
2. İyodun Organifikasyonu
Hücre içine alınan iyot, tiroid peroksidaz (TPO) enziminin etkisiyle oksitlenir ve tiroglobulin üzerindeki tirozin kalıntılarına bağlanır.
Bu işlem sonucunda:
- Monoiyodotirozin (MIT)
- Diiyodotirozin (DIT)
oluşur.
3. Tiroid Hormonlarının Oluşması
TPO enzimi aracılığıyla:
- Bir MIT ile bir DIT birleşerek T3 (triiyodotironin),
- İki DIT birleşerek T4 (tiroksin)
oluşturur.
Bu hormonlar tiroglobulin molekülüne bağlı halde kolloid içerisinde depolanır.
4. Hormonların Kana Salınması
Vücudun tiroid hormonuna ihtiyaç duyması durumunda Tiroid Uyarıcı Hormon (TSH) etkisiyle tiroglobulin follikül hücreleri tarafından yeniden hücre içine alınır.
Lizozomal enzimler tiroglobulini parçalayarak T3 ve T4 hormonlarını serbest bırakır. Serbestleşen hormonlar kana geçerken, kullanılmayan MIT ve DIT moleküllerindeki iyot geri kazanılarak yeniden hormon sentezinde kullanılır.
TSH ile Tiroglobulin Arasındaki İlişki
Tiroglobulin üretimi büyük ölçüde Tiroid Uyarıcı Hormon (TSH) tarafından kontrol edilir.
TSH, tiroid hücrelerinin yüzeyindeki reseptörlere bağlanarak:
- Tiroglobulin sentezini artırır.
- Sodyum-İyodür Simporteri (NIS) aktivitesini uyarır.
- Tiroid peroksidaz enziminin etkinliğini destekler.
- İyot alımını artırır.
- Tiroid hormonlarının sentez ve salınımını hızlandırır.
- Tiroid hücrelerinin büyümesini ve çoğalmasını destekler.
Bu mekanizmalar sayesinde tiroid bezi vücudun ihtiyaç duyduğu miktarda hormon üretebilir.
Serum Tiroglobulin Düzeyi Neden Yükselir?
Normalde tiroglobulinin büyük bölümü tiroid folliküllerinin içinde bulunur. Ancak tiroid dokusunun büyümesi, hasarlanması veya hücre bütünlüğünün bozulduğu durumlarda tiroglobulin kana daha fazla geçebilir.
Serum tiroglobulin düzeyinin yükselebileceği başlıca durumlar şunlardır:
- Graves hastalığı
- Toksik multinodüler guatr
- Toksik adenom
- Tiroiditler
- İyot eksikliği sonucu gelişen guatr
- Benign multinodüler guatr
- Tiroid travması
- İnce iğne aspirasyon biyopsisi sonrasında geçici olarak
- Tiroid cerrahisi veya radyoaktif iyot tedavisi sonrasında geçici olarak
Yüksek tiroglobulin düzeyi tek başına tiroid kanseri tanısı koydurmaz. Sonuçlar mutlaka hastanın klinik durumu ve diğer tetkiklerle birlikte değerlendirilmelidir.
Tiroglobulin Testi Hangi Amaçla Kullanılır?
Serum tiroglobulin ölçümü her tiroid hastasında rutin olarak istenmez.
Başlıca kullanım alanları şunlardır:
- Diferansiye tiroid kanserlerinin tedavi sonrası takibi
- Tiroid dokusunun tamamen çıkarılıp çıkarılmadığının değerlendirilmesi
- Kanser nüksünün araştırılması
- Radyoaktif iyot tedavisi sonrasında kalan tiroid dokusunun değerlendirilmesi
- Bazı seçilmiş hipertiroidi ve tiroidit olgularında yardımcı değerlendirme
Tiroid Kanserlerinde Tiroglobulinin Önemi
Tiroglobulin özellikle papiller tiroid kanseri ve folliküler tiroid kanseri gibi diferansiye tiroid kanserlerinin takibinde önemli bir tümör belirtecidir.
Total tiroidektomi ve gerektiğinde radyoaktif iyot tedavisinden sonra vücutta normal tiroid dokusunun büyük ölçüde ortadan kalkması beklenir. Bu nedenle bu hastalarda serum tiroglobulin düzeyinin çok düşük veya ölçülemeyecek seviyelerde olması beklenir.
Takip sırasında tiroglobulin düzeyinin yeniden yükselmesi;
- kalan normal tiroid dokusunu,
- hastalığın tekrarlamasını (nüks),
- veya uzak metastaz varlığını
düşündürebilir.
Bununla birlikte tiroglobulin testi tiroid kanserini taramak veya ilk tanıyı koymak amacıyla kullanılmaz. Tiroid bezi yerinde bulunan kişilerde yüksek tiroglobulin düzeyi birçok iyi huylu tiroid hastalığında da görülebilir.
Anti-Tiroglobulin Antikorlarının Önemi
Bazı kişilerde bağışıklık sistemi tiroglobuline karşı anti-tiroglobulin antikorları (Anti-Tg) geliştirebilir.
Bu antikorlar özellikle:
- Hashimoto tiroiditi
- Graves hastalığı
- Bazı diferansiye tiroid kanserleri
olan hastalarda görülebilir.
Anti-Tg antikorları laboratuvar yöntemine bağlı olarak tiroglobulin ölçümünü olduğundan düşük veya yüksek gösterebilir. Bu nedenle tiroglobulin testi istenirken çoğu laboratuvarda anti-tiroglobulin antikorları da birlikte değerlendirilir.
Tiroglobulin Sonuçları Nasıl Değerlendirilir?
Tiroglobulin için tek bir “normal değer” bulunmamaktadır. Ölçülen düzey;
- kişinin tiroid bezinin yerinde olup olmamasına,
- tiroid bezinin büyüklüğüne,
- kullanılan laboratuvar yöntemine,
- eşlik eden tiroid hastalıklarına,
- anti-tiroglobulin antikorlarının varlığına
göre değişebilir.
Bu nedenle tiroglobulin sonucu tek başına yorumlanmamalı; klinik muayene, tiroid hormon testleri, görüntüleme yöntemleri ve diğer laboratuvar bulguları ile birlikte değerlendirilmelidir.
Tiroglobulin, yalnızca tiroid follikül hücreleri tarafından üretilen ve tiroid hormonlarının sentezi ile depolanmasında temel rol oynayan büyük bir glikoproteindir. Serum tiroglobulin düzeyi çeşitli iyi huylu ve kötü huylu tiroid hastalıklarında yükselebilse de, bu test tek başına tiroid kanseri tanısı koydurmaz. Günümüzde tiroglobulinin en önemli klinik kullanım alanı, total tiroidektomi uygulanmış diferansiye tiroid kanseri hastalarında tedaviye yanıtın değerlendirilmesi ve hastalığın nüksünün izlenmesidir. Sonuçların doğru yorumlanabilmesi için anti-tiroglobulin antikorları, tiroid hormon testleri ve görüntüleme yöntemleri ile birlikte değerlendirilmesi gerekir.