MNA (Mini Nutritional Assessment): Yaşlılarda Malnütrisyon Taraması ve Beslenme Durumunun Değerlendirilmesi

Yaşlı bireylerde malnütrisyon, yalnızca düşük vücut ağırlığı veya düşük beden kitle indeksi (BKİ) ile ortaya çıkan bir durum değildir. İştah azalması, istemsiz kilo kaybı, yetersiz enerji ve protein alımı, çiğneme ve yutma güçlükleri, akut veya kronik hastalıklar, depresyon, bilişsel bozukluk, fiziksel bağımlılık ve sosyal koşullar beslenme durumunu etkileyebilir. Üstelik bu değişikliklerin bir bölümü, belirgin kilo kaybı ortaya çıkmadan önce başlayabilir.Bu nedenle özellikle ileri yaştaki bireylerde beslenme durumunun değerlendirilmesi, yalnızca “kaç kilo?” sorusuna yanıt vermekten daha kapsamlı bir yaklaşım gerektirir.

Mini Nutritional Assessment (MNA), yaşlı bireylerin beslenme durumunu değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş ve klinik uygulamada en fazla kullanılan araçlardan biridir. Özgün MNA; antropometrik ölçümleri, kilo değişimini, besin ve sıvı tüketimini, hareketliliği, hastalık ve psikolojik durumu, kullanılan ilaçları ve bireyin kendi sağlık ve beslenme algısını birlikte değerlendirir (Vellas ve ark., 1999; Guigoz ve ark., 2006).

MNA’nın günümüzde klinik kullanım açısından önemli iki biçimi vardır: MNA-SF (kısa form) ve tam MNA (18 maddelik uzun form). MNA-SF hızlı tarama amacıyla kullanılırken, tam MNA daha ayrıntılı beslenme değerlendirmesi sağlar. Resmî MNA kaynağı da klinik kullanım için MNA-SF’yi önerilen versiyon olarak tanımlamakta ve tam MNA’yı özgün 18 maddelik form olarak ayırmaktadır.

Ancak MNA’nın doğru anlaşılması için en önemli ayrım şudur:

MNA-SF bir tarama aracıdır; MNA’nın tam formu ise daha kapsamlı beslenme değerlendirmesi sağlar. Hiçbir MNA puanı, tek başına modern anlamda malnütrisyon tanısının yerini tutmaz.

MNA nedir?

MNA, İngilizce Mini Nutritional Assessment ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçede genellikle Mini Nütrisyonel Değerlendirme veya Mini Beslenme Değerlendirmesi olarak kullanılır.

Araç, özellikle yaşlı bireylerde beslenme durumundaki bozulmayı erken dönemde fark etmek amacıyla geliştirilmiştir. Özgün MNA çalışmasında araç; ayaktan hastalar, hastanede yatanlar ve bakım kurumlarında yaşayan yaşlılar gibi farklı klinik ortamlardaki bireylerde değerlendirilmiş ve kapsamlı beslenme değerlendirmesiyle karşılaştırılmıştır (Vellas ve ark., 1999).

Özgün MNA’nın temel yaklaşımı, beslenme durumunu tek bir ölçüme indirgememektir. Tam formda:

antropometrik durum,
son dönemdeki kilo kaybı,
besin ve sıvı tüketimi,
öğün düzeni,
protein içeren besinlerin tüketimi,
beslenme sırasında bağımsızlık,
hareketlilik,
akut hastalık veya psikolojik stres,
nöropsikolojik durum,
ilaç kullanımı,
yaşam koşulları,
bası yarası veya deri ülseri,
kişinin kendi beslenme ve sağlık değerlendirmesi

birlikte ele alınır.

Bu kapsam, MNA’nın neden yalnızca “kilo testi” olmadığını açıklamaktadır.

MNA neden özellikle yaşlılarda önemlidir?

Yaşlanmayla birlikte beslenme yetersizliğine katkıda bulunan çok sayıda faktör aynı kişide bir araya gelebilir.İştah azalması, tat ve koku duyusundaki değişiklikler, diş problemleri, yutma güçlüğü, depresyon, bilişsel bozukluk, fiziksel bağımlılık, çoklu ilaç kullanımı, akut hastalıklar ve sosyal izolasyon bunlardan bazılarıdır. Hastanede yatan yaşlılarda bu faktörlere akut hastalığın getirdiği metabolik yük ve hastane ortamındaki beslenme güçlükleri de eklenebilir (Dent ve ark., 2019; Bell ve ark., 2019).Bu nedenle yaşlı bir kişinin BKİ’sinin normal olması, beslenme açısından mutlaka yeterli olduğu anlamına gelmez.

Örneğin BKİ’si yüksek bir kişi son birkaç ay içinde istemsiz olarak kilo vermiş, öğünlerini azaltmış ve belirgin iştah kaybı yaşamış olabilir. Tersine, düşük BKİ her zaman tek başına malnütrisyonun nedenini veya şiddetini açıklamaz.MNA’nın tasarımındaki temel fikir tam olarak budur: mevcut vücut ölçüsünü, yakın dönemdeki değişimleri ve beslenmeyi etkileyen klinik ve fonksiyonel koşullarla birlikte değerlendirmek.

MNA’nın tarihçesi

MNA’nın geliştirilmesi 1990’lı yıllara uzanır. Amaç, yaşlı bireylerde beslenme durumunu hızlı ve pratik biçimde değerlendirebilecek, ancak yalnızca vücut ağırlığına dayanmayan bir araç oluşturmaktı.Vellas ve arkadaşlarının 1999 yılında yayımladığı çalışma, MNA’nın yaşlı bireylerin beslenme durumunu sınıflandırmada kullanılabileceğini ortaya koydu. Özgün form 18 maddeden oluşuyor ve toplam 30 puan üzerinden değerlendiriliyordu (Vellas ve ark., 1999).

Daha sonra tam MNA’nın klinik uygulamada zaman alabilmesi nedeniyle MNA-SF geliştirildi. Rubenstein ve arkadaşları 2001 yılında, özgün MNA’nın 18 maddesi arasından beslenme durumuyla en güçlü ilişkili altı maddeyi belirleyerek 0–14 puanlık kısa formu geliştirdi (Rubenstein ve ark., 2001).Bu gelişme MNA’nın klinik kullanımında önemli bir değişiklik yarattı:

önce kısa form ile tarama, gerekli olduğunda daha ayrıntılı değerlendirme.

Bu iki aşamalı yaklaşım daha sonraki MNA literatüründe de temel kullanım modeli olarak yer aldı (Guigoz ve ark., 2006).

MNA-SF nedir?

MNA-SF, Mini Nutritional Assessment’ın altı maddeden oluşan kısa formudur.Toplam puanı 0–14 arasındadır.

MNA-SF’nin geliştirilmesindeki amaç, tam MNA’nın beslenme durumuyla ilişkili temel alanlarını daha kısa bir değerlendirmede bir araya getirmektir. Rubenstein ve arkadaşlarının geliştirme çalışmasında farklı veri setleri kullanılmış; 881 kişilik veri kümesinde tam MNA bilgileri bulunan bireyler arasından altı maddelik en uygun kısa form belirlenmiştir (Rubenstein ve ark., 2001).

MNA-SF şu altı alanı değerlendirir:

Son üç ayda besin alımında azalma
Son üç ayda kilo kaybı
Hareketlilik
Son üç ayda akut hastalık veya psikolojik stres
Nöropsikolojik durum
BKİ; uygun durumlarda baldır çevresi

Bu nedenle MNA-SF yalnızca “iştah testi” değildir. Besin alımı ve kilo değişiminin yanı sıra fonksiyonel, psikolojik ve antropometrik özellikleri de içerir.

MNA-SF’deki altı alan neyi gösterir?

Besin alımındaki azalma

Son üç ay içinde iştah kaybı, sindirim sistemi yakınmaları veya çiğneme-yutma problemleri nedeniyle kişinin normal besin tüketiminin azalıp azalmadığı değerlendirilir.Bu soru klinik açıdan önemlidir; çünkü besin alımındaki azalma kilo kaybı henüz belirginleşmeden ortaya çıkabilir.

Kilo kaybı

Son üç ay içerisindeki istemsiz kilo değişimi değerlendirilir.Burada mevcut vücut ağırlığından çok ağırlığın zaman içindeki değişimi önemlidir. MNA’nın önemli özelliklerinden biri, kilo kaybını mevcut BKİ’den bağımsız bir beslenme göstergesi olarak değerlendirmesidir.

Hareketlilik

Kişinin yatak veya sandalyeye bağımlı olup olmadığı, ev içinde hareket edip edemediği ve dışarı çıkıp çıkamadığı değerlendirilir.Hareketlilik, beslenmeyle doğrudan ve dolaylı olarak ilişkilidir. Fiziksel bağımlılık alışveriş yapmayı, yemek hazırlamayı ve gerektiğinde bağımsız beslenmeyi güçleştirebilir.

Akut hastalık veya psikolojik stres

Son üç ayda ciddi bir hastalık veya önemli psikolojik stres yaşanıp yaşanmadığı değerlendirilir.Akut hastalık dönemlerinde besin alımı azalabilir ve beslenme gereksinimleri değişebilir.

Nöropsikolojik durum

Demans veya depresyon gibi durumlar değerlendirmeye dahil edilir.Bu yaklaşım MNA’nın yalnızca fiziksel ölçümlerden oluşmadığını gösterir. Bilişsel ve psikolojik durum, yemek yeme davranışı ve besin alımı üzerinde doğrudan etkili olabilir.

BKİ veya baldır çevresi

Klasik MNA-SF’de son bölüm BKİ ile değerlendirilir.2009 yılında yayımlanan uluslararası validasyon çalışmasında ise BKİ ölçülemediğinde baldır çevresinin kullanılabileceği revize MNA-SF geliştirilmiştir. Kaiser ve arkadaşlarının çalışmasında 27 veri setinden toplam 6257 katılımcı başlangıçta değerlendirilmiş, tüm MNA maddeleri eksiksiz olan 2032 kişi nihai analizde kullanılmıştır. Revize formda baldır çevresinin BKİ yerine kullanılması, tam MNA’ya karşı benzer performans göstermiştir (Kaiser ve ark., 2009).

Dolayısıyla BKİ ve baldır çevresi MNA-SF’nin iki ayrı bağımsız puanlama maddesi değildir; revize formda baldır çevresi, BKİ’nin ölçülemediği durumlarda alternatif olarak kullanılabilir.

MNA-SF puanlaması

MNA-SF toplam 14 puan üzerinden değerlendirilir.

Türkçe resmî MNA formunda ve yaygın kullanılan revize sınıflamada:

MNA-SF toplam puanı	Yorum
12–14	Normal nütrisyonel durum
8–11	Malnütrisyon riski
0–7	Malnütrisyon

Bu sınıflama Türkçe resmî MNA formunda da aynı şekilde yer almaktadır.

Bununla birlikte burada önemli bir terminoloji ayrımı vardır.

0–7 puan “malnütrisyon tanısı kesinleşmiştir” anlamına gelmez. MNA-SF bir tarama aracıdır. Bu puan aralığı, MNA sınıflaması içinde malnütrisyon kategorisini ifade eder ve ayrıntılı klinik/beslenme değerlendirmesinin gerekli olduğunu gösterir.Benzer şekilde 8–11 puan, “kesinlikle malnütrisyon yok” anlamına gelmez; malnütrisyon açısından risk bulunduğunu gösterir.

Toplumda yaşayan yaşlı bireylerde MNA-SF’nin ≤11 eşik değeriyle değerlendirildiği sistematik derleme ve meta-analizde, MNA’nın uzun formuna göre ortalama duyarlılık ve özgüllük yaklaşık %95 bulunmuştur. Ancak bu sonuçlar MNA-LF’nin referans standart olarak kullanıldığı çalışmaların meta-analizinden elde edilmiştir; dolayısıyla MNA-SF’nin gerçek klinik tanısal doğruluğunu bağımsız bir “altın standart” karşılaştırması olarak yorumlamak doğru değildir (Dent ve ark., 2019).

Tam MNA nedir?

Tam MNA, özgün 18 maddelik ve 30 puanlık formdur.

Tam MNA’nın yapısı dört temel alanda düşünülebilir:

Antropometrik değerlendirme

kilo kaybı,
BKİ,
üst kol çevresi,
baldır çevresi

gibi ölçümleri içerir.

Genel değerlendirme

bağımsız yaşama,
reçeteli ilaç kullanımı,
bası yarası veya deri ülseri,
hareketlilik,
akut hastalık veya psikolojik stres,
nöropsikolojik durum

gibi özellikleri ele alır.

Beslenme değerlendirmesi

günlük öğün sayısı,
protein kaynaklarının tüketimi,
meyve-sebze tüketimi,
sıvı alımı,
beslenme sırasında bağımsızlık

gibi alanları inceler.

Öz değerlendirme

Kişinin kendi beslenme durumunu ve sağlık durumunu nasıl değerlendirdiğini sorgular.Bu dört alanın bir araya gelmesi, MNA’nın yalnızca antropometrik bir ölçüm olmadığını açıklar (Vellas ve ark., 1999; Guigoz ve ark., 2006).

Tam MNA puanı nasıl yorumlanır?

Tam MNA 0–30 puan arasında değerlendirilir.

Klasik MNA sınıflaması şöyledir:

Tam MNA puanı	Beslenme durumu
24–30	Normal beslenme durumu
17–23,5	Malnütrisyon riski
<17	Malnütrisyon

Bu eşikler özgün MNA çalışmasının temel sınıflamasıdır (Vellas ve ark., 1999).

Özgün çalışmada 24 ve üzerindeki puan yeterli beslenme durumunu, 17–23,5 arasındaki puanlar malnütrisyon riskini, 17’nin altındaki puanlar ise protein-enerji malnütrisyonunu ayırt etmek amacıyla kullanılmıştır. Çalışmanın kendi örnekleminde duyarlılık %96, özgüllük %98 ve pozitif öngörü değeri %97 olarak bildirilmiştir (Vellas ve ark., 1999).

Ancak bu değerlerin özgün validasyon çalışmasına ait performans değerleri olduğu özellikle belirtilmelidir. Bunları bütün yaşlı popülasyonlarına veya bütün klinik ortamlara ait sabit MNA performansı gibi sunmak doğru değildir.

MNA puanının kendisinden daha önemli olan ne olabilir?

MNA’nın klinik yorumunda yalnızca toplam puana bakılması önemli bir eksikliktir.Örneğin iki kişinin MNA-SF puanı 9 olabilir; ancak birinde temel sorun ciddi kilo kaybıyken diğerinde hareket kısıtlılığı ve besin alımındaki azalma olabilir.Bu iki kişinin klinik gereksinimleri aynı değildir.

Bu nedenle MNA sonucu şu sırayla değerlendirilmelidir:

Toplam puan → puan kaybedilen maddeler → olası neden → klinik değerlendirme → uygun müdahale

Örneğin;

belirgin kilo kaybı,
iştah azalması,
çiğneme veya yutma güçlüğü,
günlük öğün sayısında azalma,
protein tüketiminin yetersizliği,
bağımsız beslenememe

aynı anda bulunuyorsa, düşük MNA puanı yalnızca bir “risk etiketi” değildir; altta yatan beslenme sorunlarının sistematik olarak araştırılması gerektiğine işaret eder.

MNA malnütrisyon tanısı koyar mı?

Tek başına hayır.Bu konu MNA ile ilgili içeriklerde en sık yapılan hatalardan biridir.MNA ve MNA-SF, beslenme durumunu ve malnütrisyon riskini belirlemeye yardımcı olur. Ancak güncel malnütrisyon tanısı, tarama skorunun ötesinde fenotipik ve etiyolojik değerlendirme gerektirir.

Global Leadership Initiative on Malnutrition (GLIM) yaklaşımında süreç iki aşamalıdır:

Tarama: Geçerli bir tarama aracıyla malnütrisyon riski bulunan kişilerin belirlenmesi.
Tanısal değerlendirme: En az bir fenotipik ve en az bir etiyolojik kriterin bulunmasının değerlendirilmesi.

GLIM’in fenotipik kriterleri:

istemsiz kilo kaybı,
düşük BKİ,
düşük kas kütlesi

olarak; etiyolojik kriterleri ise:

azalmış besin alımı veya besinlerin emiliminde bozulma,
hastalık yükü veya inflamasyon

olarak tanımlanmıştır (Cederholm ve ark., 2019; Jensen ve ark., 2019).

GLIM yaklaşımının 2025 yılında yayımlanan beş yıllık güncellemesi, bu temel çerçeveyi korumuş; düşük kas kütlesinin değerlendirilmesinde mevcut teknoloji ve klinik deneyimin dikkate alınmasını, inflamasyon/hastalık yükünün değerlendirilmesinde ise klinik yargının kullanılabileceğini belirtmiştir (Cederholm ve ark., 2025).

Dolayısıyla MNA’nın doğru yeri tarama ve beslenme durumunun değerlendirilmesi iken, GLIM gibi yaklaşımların yeri malnütrisyonun tanısal olarak doğrulanması ve şiddetinin sınıflandırılmasıdır.

MNA’nın bilimsel geçerliliği

MNA’nın gücü yalnızca uzun süredir kullanılıyor olmasından kaynaklanmaz. Araç farklı popülasyonlarda, farklı sağlık ortamlarında ve farklı klinik sonuçlarla ilişkisi açısından çok sayıda çalışmada araştırılmıştır.Guigoz ve arkadaşlarının literatür değerlendirmesinde MNA’nın klinik değerlendirme ve kapsamlı beslenme değerlendirmeleriyle ilişkili olduğu; MNA-SF’nin ise iki aşamalı tarama yaklaşımının ilk basamağı olarak geliştirildiği belirtilmiştir (Guigoz ve ark., 2006).

Daha sonraki 25 yıllık MNA literatürünü değerlendiren Guigoz ve Vellas, MNA’nın dünya genelinde 2000’den fazla klinik araştırmada kullanıldığını ve çok sayıda klinik rehber ile araştırma programında yer aldığını bildirmiştir (Guigoz ve Vellas, 2021).Bu geniş kullanım, MNA’nın geriatri ve klinik beslenme alanında önemli bir araç olduğunu destekler; ancak yaygın kullanılmış olması, her klinik ortamda aynı tanısal doğruluğa sahip olduğu anlamına gelmez.

MNA-SF için kanıtlar ne söylüyor?

MNA-SF’nin en önemli avantajı kısa olmasıdır. Rubenstein ve arkadaşlarının ilk geliştirme çalışmasında altı maddelik form 0–14 puan üzerinden oluşturulmuş ve tam MNA ile ilişkisi incelenmiştir (Rubenstein ve ark., 2001).

Kaiser ve arkadaşlarının 2009 yılında yaptığı uluslararası revizyon çalışması daha geniş bir veri tabanına dayanıyordu. Başlangıçta 27 veri setinde 6257 kişi incelendi; tüm MNA maddeleri için eksiksiz verisi bulunan 2032 kişinin analizi, BKİ yerine baldır çevresinin kullanılabildiği revize MNA-SF’nin geliştirilmesine katkı sağladı (Kaiser ve ark., 2009).

Toplumda yaşayan yaşlılarda yapılan sistematik derleme ve meta-analiz ise 7713 çalışmanın taranması sonucunda 35 makaleyi sistematik incelemeye, 9 çalışmayı meta-analize dahil etti. MNA-SF için ≤11 eşik değerinde, MNA-LF referans alınarak ortalama duyarlılık ve özgüllük yaklaşık 0,95 olarak hesaplandı (Dent ve ark., 2019).

Buradaki önemli metodolojik ayrıntı gözden kaçırılmamalıdır: MNA-SF, MNA-LF’nin altı maddesini içerdiği için MNA-LF ile karşılaştırıldığında bağımsız bir referans standardına karşı değerlendirilmiş olmaz. Bu durum literatürde incorporation bias olarak tartışılmıştır. Özellikle hastanede yatan yaşlılarda MNA-SF’nin profesyonel beslenme değerlendirmesiyle karşılaştırıldığında özgüllüğünün daha düşük olabildiği bildirilmiştir (Bell ve ark., 2019).Yaşlı bireylerde malnütrisyon riski taraması için güçlü ve pratik bir araçtır; ancak performansı kullanılan referans standardına ve klinik ortama göre değişebilir.

Hastanede MNA kullanılırken neden daha dikkatli olunmalıdır?

MNA toplumda yaşayan yaşlılarda olduğu kadar hastane ve bakım kurumlarında da kullanılmıştır; ancak tüm klinik ortamlarda aynı şekilde yorumlanmamalıdır.Hastanede yatan yaşlı bireylerde akut hastalık, inflamasyon, sıvı değişiklikleri, fonksiyonel bağımlılık ve bilişsel bozukluk daha sık görülebilir. Ayrıca MNA’nın bazı öznel soruları hastane ortamında doğru yanıtlanamayabilir.

Hastanede yaşlılarda kullanılan beslenme tarama araçlarını değerlendiren bir derleme, MNA-SF’nin pratik ve kullanışlı olmakla birlikte hastanede profesyonel beslenme değerlendirmesine karşı bazı çalışmalarda düşük özgüllük gösterdiğini bildirmiştir. Aynı derlemede MNA’nın kırılgan yaşlılarda beslenme riskini olduğundan fazla sınıflandırabileceği de tartışılmıştır (Bell ve ark., 2019).

Bu nedenle: Toplumda yaşayan yaşlıda MNA-SF’nin iyi performans göstermesi, hastanede yatan her yaşlıda aynı performansın beklenebileceği anlamına gelmez.Bu, MNA’nın başarısız olduğu anlamına da gelmez; tarama araçlarının performansının popülasyon ve referans standardına bağımlı olduğunu gösterir.

MNA’nın Türkiye’deki geçerliliği

MNA’nın Türkiye’deki kullanımına ilişkin önemli validasyon çalışması Sarıkaya ve arkadaşları tarafından yapılmıştır.Çalışmaya geriatri polikliniğine başvuran 65 yaş ve üzerindeki 236 hasta alınmıştır. Araştırmacılar antropometrik ölçümler, biyokimyasal göstergeler, üç günlük besin tüketim kaydı ve geriatri değerlendirme ölçeklerini toplamış; iki geriatristin kapsamlı klinik değerlendirmesiyle hastaları malnütrisyon, malnütrisyon riski ve iyi beslenmiş olarak sınıflandırmıştır.

Tam MNA ile klinik değerlendirme arasındaki kappa katsayısı 0,68, MNA-SF ile klinik değerlendirme arasındaki kappa katsayısı ise 0,66 bulunmuştur. Tam MNA’nın duyarlılığı %92, özgüllüğü %86; MNA-SF’nin duyarlılığı %94, özgüllüğü %81 olarak bildirilmiştir (Sarıkaya ve ark., 2015).

Bu sonuçlar Türkiye’deki yaşlı bireylerde MNA ve MNA-SF’nin kullanılabilirliğini desteklemektedir.Ancak bu rakamlar Türkiye’deki tüm yaşlı nüfusunun sabit performans değerleri değildir. Çalışmanın geriatri polikliniğine başvuran belirli bir hasta grubunda yapıldığı unutulmamalıdır.MNA ve MNA-SF’nin Türk yaşlı bireylerinde geçerliliği gösterilmiştir; ancak performans ölçütleri çalışılan popülasyona ve klinik ortama göre değişebilir.

MNA’nın klinik olarak güçlü yönleri

MNA’nın uzun süre kullanılmasının birkaç nedeni vardır.

Yaşlılara özgü geliştirilmiştir

MNA genel erişkin nüfusu için tasarlanmış bir araç değildir. Yaşlılık döneminde sık görülen fonksiyonel, psikolojik ve bilişsel faktörleri beslenme değerlendirmesine dahil eder.

Sadece ağırlığa dayanmaz

Kilo kaybı, besin alımı, hareketlilik, psikolojik durum ve antropometrik ölçümler birlikte değerlendirilir.

Hızlı tarama yapılabilir

MNA-SF, tam MNA’ya göre daha kısa bir uygulama sunar ve iki aşamalı tarama/değerlendirme yaklaşımına olanak verir.

Tam değerlendirmeye geçiş sağlar

MNA-SF’de risk saptandığında tam MNA veya daha kapsamlı klinik beslenme değerlendirmesine geçilebilir.

Çok farklı klinik ortamlarda araştırılmıştır

MNA; toplum, ayaktan sağlık hizmetleri, hastane, rehabilitasyon ve bakım kurumları gibi farklı ortamlarda kullanılmıştır. MNA literatürünün 25 yıllık değerlendirmesinde aracın dünya çapında çok geniş bir araştırma tabanına sahip olduğu bildirilmiştir (Guigoz ve Vellas, 2021).

MNA’nın sınırlılıkları

MNA’nın güçlü bir araç olması, her durumda tek başına yeterli olduğu anlamına gelmez.

MNA tanısal değerlendirme yerine geçmez

Düşük skorun nedenini belirlemek gerekir. Kilo kaybı, yetersiz besin alımı, emilim bozukluğu, hastalık yükü, inflamasyon veya kas kaybı gibi unsurlar ayrıca değerlendirilmelidir.

Referans standardı önemlidir

MNA’nın geçerliliğini değerlendiren çalışmaların kullandığı “altın standart” aynı değildir. Bazı çalışmalar klinik değerlendirmeyi, bazıları kapsamlı beslenme değerlendirmesini, bazıları ise tam MNA’yı referans almıştır. Bu nedenle çalışmaların duyarlılık ve özgüllük sonuçlarını doğrudan birbirleriyle karşılaştırmak doğru değildir (Guigoz ve ark., 2006; Dent ve ark., 2019).

Hastane ortamında özgüllük sorunları olabilir

Özellikle kırılgan ve akut hastalığı bulunan yaşlılarda MNA-SF’nin beslenme riskini olduğundan fazla sınıflandırabileceği bildirilmiştir (Bell ve ark., 2019).

Öznel yanıtlar değerlendirmeyi etkileyebilir

Kişinin kendi beslenme ve sağlık durumunu değerlendirdiği bölümler, bilişsel bozukluk veya iletişim güçlüğü bulunan bireylerde dikkatle yorumlanmalıdır.

Antropometrik ölçümlerin bağlamı önemlidir

BKİ, kilo kaybı, baldır çevresi ve üst kol çevresi birbirinden bağımsız “tanı ölçümleri” değildir. Klinik durum ve zaman içindeki değişikliklerle birlikte yorumlanmaları gerekir.

MNA, MNA-SF ve SNAQ arasındaki fark

Bu üç araç zaman zaman birbirinin yerine kullanılsa da aynı şeyi ölçmez.

Araç	Temel amaç	Yapı
MNA-SF	Yaşlılarda malnütrisyon riskini hızlı taramak	6 madde, 0–14 puan
Tam MNA	Yaşlılarda beslenme durumunu daha ayrıntılı değerlendirmek	18 madde, 0–30 puan
SNAQ	İştah azalması ve buna bağlı kilo kaybı riskini değerlendirmek	İştah odaklı kısa ölçek

MNA-SF’nin kapsamı iştahın ötesindedir; kilo kaybı, hareketlilik, akut hastalık/psikolojik stres, nöropsikolojik durum ve antropometrik göstergeleri de içerir. SNAQ ise esas olarak iştahın değerlendirilmesine odaklanır.

Dolayısıyla SNAQ düşük çıkmaması, MNA’nın normal olacağı anlamına gelmez. Aynı şekilde MNA’nın düşük olması da problemin yalnızca iştah olduğunu göstermez.

MNA sonucu düşük çıkan kişide ne araştırılmalıdır?

MNA’nın klinik değeri, düşük puandan sonra başlar.Beslenme açısından risk saptandığında öncelikle riskin kaynağı araştırılmalıdır.

Kilo kaybı varsa

Kilo kaybının miktarı, süresi ve istemsiz olup olmadığı belirlenmelidir.

Besin alımı azalmışsa

Günlük enerji ve protein tüketimi, öğün sayısı ve porsiyon miktarları değerlendirilmelidir.

İştah azalmışsa

İştah kaybının nedeni araştırılmalıdır. İlaçlar, akut hastalık, depresif belirtiler, gastrointestinal sorunlar veya diğer klinik durumlar rol oynayabilir.

Çiğneme veya yutma güçlüğü varsa

Ağız-diş sağlığı ve disfaji açısından değerlendirme gerekebilir.

Fiziksel bağımlılık varsa

Kişinin alışveriş, yemek hazırlama ve yemek yeme sırasında ne ölçüde yardıma ihtiyaç duyduğu belirlenmelidir.

Bilişsel bozukluk varsa

Beslenme öyküsünün güvenilirliği ayrıca değerlendirilmelidir.

Bu yaklaşım MNA’nın amacını doğru yere oturtur:

MNA’nın amacı yalnızca “risk var” demek değil, daha kapsamlı beslenme değerlendirmesini başlatacak kişiyi belirlemektir.

MNA formu nasıl kullanılmalıdır?

MNA’nın resmî kaynaklarında MNA-SF, tam MNA ve Self-MNA ayrı formlar olarak sunulmaktadır. Türkçe formlar da resmî sitede bulunmaktadır.

Resmî MNA kaynağına göre:

MNA-SF, klinik kullanım için önerilen kısa formdur.
Full MNA, özgün 18 maddelik formdur.
Self-MNA, kişinin kendisinin doldurmasına yönelik versiyondur.

Ayrıca formun telif ve kullanım koşulları bulunmaktadır. Resmî kaynak, klinisyenlerin formu klinik uygulamalarında kullanabileceğini; sağlık kuruluşları, akademik kullanıcılar, üniversiteler ve bilimsel topluluklar için ise lisans koşullarının bulunduğunu belirtmektedir. Formun görünümü, soru sırası, referansları ve logolarının değiştirilmemesi gerektiği de açıkça belirtilmiştir.

Bu nedenle profesyonel bir sağlık sitesinde resmî MNA formunu yeniden tasarlamak veya değiştirilmiş bir kopyasını “MNA formu” adıyla yayınlamak yerine, okuyucuya resmî Türkçe forma yönlendirme yapılması daha doğru yaklaşımdır.

Resmî MNA formları ve Türkçe MNA formu

MNA puanını nasıl okumalı?

MNA’nın en doğru klinik yorumu üç basamaklıdır:

1. Önce toplam puan

MNA-SF için 0–14, tam MNA için 0–30 puanlık sınıflama dikkate alınır.

2. Sonra puan kaybedilen alanlar

Kilo kaybı mı var? Besin alımı mı azalmış? Hareketlilik mi bozulmuş? Nöropsikolojik sorun mu var?

3. Son olarak neden ve sonuç

Bu değişiklik neden ortaya çıktı ve kişinin klinik durumunu nasıl etkiliyor?Bu üçüncü aşama yapılmadığında MNA, yalnızca bir “anket skoru” olarak kalır.

Sonuç: MNA ne zaman gerçekten değerlidir?

MNA, yaşlı bireylerde beslenme durumunu yalnızca vücut ağırlığı üzerinden değerlendirmek yerine kilo değişimini, besin alımını, fonksiyonel durumu, hastalık ve psikolojik yükü, nöropsikolojik durumu ve antropometrik göstergeleri aynı çerçevede ele alan kapsamlı bir araçtır.

MNA-SF, 6 maddelik ve 14 puanlık yapısıyla hızlı tarama için geliştirilmiştir. Tam MNA, 18 maddelik ve 30 puanlık daha kapsamlı değerlendirmedir. MNA-SF’nin revize versiyonunda BKİ ölçülemediğinde baldır çevresi kullanılabilir (Rubenstein ve ark., 2001; Kaiser ve ark., 2009).

Klasik MNA sınıflamasında 24–30 puan normal beslenme durumu, 17–23,5 puan malnütrisyon riski ve 17’nin altı malnütrisyon olarak değerlendirilir. MNA-SF’de ise 12–14 normal, 8–11 risk ve 0–7 malnütrisyon kategorisindedir.

Bununla birlikte MNA sonucu tek başına malnütrisyon tanısı değildir. Güncel tanısal yaklaşımda tarama sonucunun ardından kilo kaybı, düşük BKİ, kas kütlesindeki azalma, yetersiz besin alımı/absorpsiyon ve hastalık yükü veya inflamasyon gibi fenotipik ve etiyolojik özelliklerin değerlendirilmesi gerekir (Cederholm ve ark., 2019; Cederholm ve ark., 2025).

Bu nedenle MNA’nın klinik olarak en doğru kullanımı şu cümlede özetlenebilir:

MNA, yaşlı bireyde beslenme sorununun yalnızca varlığını değil, hangi alanlarda ortaya çıktığını görmeye ve ayrıntılı değerlendirmeye ihtiyaç duyan kişiyi belirlemeye yardımcı olan bir araçtır.

Kaynaklar:

Bell CL, Lee ASW, Tamura BK. Malnutrition in the nursing home. Current Opinion in Clinical Nutrition and Metabolic Care. 2015;18(1):17-23.
Bell JJ, Bauer JD, Capra S, Pulle RC. Barriers and enablers of nutritional intervention in older adults: a systematic review. Clinical Nutrition. 2015;34(5):827-833.
Dent E, Wright ORL, Woo J, Hoogendijk EO. Malnutrition in older adults. The Lancet. 2023;401(10380):951-966.
Dent E, Visvanathan R, Piantadosi C, Chapman I. Validity of nutritional screening tools for community-dwelling older adults: a systematic review and meta-analysis. Journal of the American Geriatrics Society. 2019;67(5):1008-1018. doi:10.1111/jgs.15889.
Guigoz Y, Vellas B. The Mini Nutritional Assessment (MNA) for grading the nutritional state of elderly patients: presentation of the MNA, history and validation. Nestlé Nutrition Workshop Series Clinical & Performance Programme. 1999;1:3-11. doi:10.1159/000062967.
Guigoz Y, Lauque S, Vellas BJ. Identifying the elderly at risk for malnutrition. The Mini Nutritional Assessment. Clinical Geriatric Medicine. 2002;18(4):737-757.
Guigoz Y, Vellas B. Nutritional assessment in older adults: MNA® 25 years of a screening tool & a reference standard for care and research; what next? Journal of Nutrition, Health & Aging. 2021;25:528-583. doi:10.1007/s12603-021-1601-y.
Jensen GL, Cederholm T, Correia MITD, et al. GLIM criteria for the diagnosis of malnutrition: a consensus report from the global clinical nutrition community. JPEN Journal of Parenteral and Enteral Nutrition. 2019;43(1):32-40. doi:10.1002/jpen.1440.
Kaiser MJ, Bauer JM, Ramsch C, et al.; MNA-International Group. Validation of the Mini Nutritional Assessment short-form (MNA-SF): a practical tool for identification of nutritional status. Journal of Nutrition, Health & Aging. 2009;13(9):782-788. doi:10.1007/s12603-009-0214-7.
Rubenstein LZ, Harker JO, Salva A, Guigoz Y, Vellas B. Screening for undernutrition in geriatric practice: developing the short-form Mini-Nutritional Assessment (MNA-SF). Journal of Gerontology: Series A, Biological Sciences and Medical Sciences. 2001;56(6). doi:10.1093/gerona/56.6.M366.
Sarikaya D, Halil M, Kuyumcu ME, et al. Mini nutritional assessment test long and short form are valid screening tools in Turkish older adults. Archives of Gerontology and Geriatrics. 2015;61(1):56-60. doi:10.1016/j.archger.2015.04.006.
Vellas B, Guigoz Y, Garry PJ, et al. The Mini Nutritional Assessment (MNA) and its use in grading the nutritional state of elderly patients. Nutrition. 1999;15(2):116-122. doi:10.1016/S0899-9007(98)00171-3.