Asilabi (Asyllabia) Nedir? Tanımı ve Tıbbi Anlamı
Asilabi (asyllabia), kişinin tek tek harfleri tanıyıp okuyabilmesine rağmen bu harfleri birleştirerek hece hâlinde okuyamaması durumunu ifade eden, nöroloji literatüründe kullanılan bir terimdir. Bazı kaynaklarda, edinilmiş okuma bozukluklarından biri olan aleksi ile ilişkili bir bulgu olarak ele alınır.
Asilabide temel güçlük, harflerin tek tek tanınmasından ziyade bu harflerin bir araya getirilerek hece veya sözcük biçiminde okunması aşamasındadır. Bununla birlikte terim, günümüzde konuşma ve dil bozukluklarının sınıflandırılmasında yaygın kullanılan bağımsız bir tanı adı olarak değerlendirilmemelidir.
Asilabinin Özellikleri
Asilabi olarak tanımlanan durumda kişi, yazılı harfleri ayrı ayrı okuyabilir ancak bu harfleri birleştirerek heceyi veya sözcüğü okuyamayabilir. Örneğin, yazılı bir sözcüğün harflerini tek tek adlandırabildiği hâlde sözcüğü bütün olarak okumakta zorlanabilir. Bu özellik, okuma sürecinde harfleri tanıma ile harfleri birleştirerek anlamlı dil birimlerine ulaşma becerilerinin birbirinden ayrılabildiğini gösterir (Adams ve Victor’un Principles of Neurology eserinde aktarılan aleksi açıklaması).
Asilabi, bu nedenle yalnızca sesleri çıkaramama veya konuşma kaslarını hareket ettirememe şeklinde açıklanmamalıdır. Konuşma üretimini etkileyen apraksi ile okuma becerisindeki bozulmayı ifade eden aleksi farklı klinik kavramlardır. Konuşma apraksisinde kişi, söylemek istediği sözcükleri oluşturmak için gereken konuşma hareketlerini planlama ve sıralamada güçlük yaşayabilir; alekside ise temel sorun yazılı dili okuyabilme becerisindedir (National Institute on Deafness and Other Communication Disorders [NIDCD], t.y.; Barbosa ve ark., 2024).
Asilabi Nörolojik Bir Bozukluk mudur?
Asilabi, nöroloji kaynaklarında özellikle edinilmiş okuma bozuklukları bağlamında geçen bir terimdir. Aleksi, daha önce okuma becerisine sahip olan bir kişinin beyin hasarı sonrasında yazılı dili okuyabilme yeteneğini kaybetmesiyle ortaya çıkabilir. İnme, bu tür bozuklukların olası nedenlerinden biridir; ancak neden ve klinik görünüm kişiye göre değişir (Barbosa ve ark., 2024).
Bununla birlikte, yalnızca harfleri birleştirememe belirtisinden hareketle kişiye asilabi veya başka bir nörolojik tanı konulamaz. Okuma güçlüğünün niteliği, kişinin dil ve bilişsel işlevleri, belirtilerin başlangıcı ve eşlik eden bulgular birlikte değerlendirilmelidir.
Asilabi ile Konuşma Bozuklukları Arasındaki Fark
Asilabi teriminin konuşma bozukluğu olarak tanımlanması yanıltıcı olabilir. Çünkü harfleri birleştirerek okuyamama, yazılı dilin işlenmesiyle ilgili bir güçlüğü ifade ederken; konuşma apraksisi, konuşma seslerini üretmek için gereken hareketlerin planlanması ve sıralanmasıyla ilgilidir. Bu iki durumun değerlendirilmesi ve ayırıcı tanısı farklıdır (NIDCD, t.y.).
Asilabi, harfleri ayrı ayrı okuyabilmesine rağmen bunları hece veya sözcük olarak birleştirip okuyamama durumunu ifade eden, aleksiyle ilişkili tarihsel/uzmanlık terimidir. Bu terimi genel bir konuşma bozukluğuyla eş anlamlı kullanmak uygun değildir.
Kaynaklar:
- Barbosa, A. C. D., Asuncion, R. M. D., & Emmady, P. (2024). Alexia. In StatPearls. StatPearls Publishing. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK557669/
- National Institute on Deafness and Other Communication Disorders. (t.y.). Apraxia of speech. https://www.nidcd.nih.gov/health/apraxia-speech
