Fıstık Alerjisi Nedir? Belirtileri, Nedenleri, Risk Faktörleri ve Korunma Yolları

Fıstık alerjisi, bağışıklık sisteminin yer fıstığında bulunan bazı proteinleri zararlı olarak algılaması ve bunlara karşı aşırı bir bağışıklık yanıtı oluşturmasıdır. Gıda alerjileri arasında önemli bir yere sahip olan fıstık alerjisi, bazı kişilerde anafilaksi adı verilen ve yaşamı tehdit edebilen ciddi bir alerjik reaksiyona yol açabilir.

Fıstık alerjisi özellikle çocukluk döneminde ortaya çıkabilir ve alerjisi bulunan kişilerde çok küçük miktarlarda fıstık bile reaksiyona neden olabilir. Daha önce yalnızca hafif belirtiler yaşanmış olması, sonraki karşılaşmalarda ciddi bir reaksiyon gelişmeyeceği anlamına gelmez.Bu nedenle fıstık tüketimi sonrasında alerjik reaksiyon gelişen kişilerin, özellikle de çocukların, bir hekim tarafından değerlendirilmesi önemlidir.

Fıstık Alerjisinin Belirtileri Nelerdir?

Fıstığa karşı gelişen alerjik reaksiyon çoğunlukla maruziyetten kısa süre sonra ortaya çıkar. Belirtilerin türü ve şiddeti kişiden kişiye değişebilir.

Fıstık alerjisinde görülebilecek belirtiler arasında şunlar bulunur:

• Ciltte kızarıklık
• Kurdeşen
• Ciltte kaşıntı
• Dudak, yüz veya göz çevresinde şişme
• Ağız, dil veya boğazda kaşıntı ve karıncalanma
• Burun akıntısı veya burun tıkanıklığı
• Karın ağrısı
• Mide krampları
• Bulantı
• Kusma
• İshal
• Boğazda sıkışma veya daralma hissi
• Öksürük
• Hırıltılı solunum
• Nefes almada güçlük

Bazı reaksiyonlarda belirtiler yalnızca tek bir sistemle sınırlı kalabilirken, daha ciddi reaksiyonlarda cilt, solunum, sindirim ve dolaşım sistemi aynı anda etkilenebilir.

Fıstık Alerjisinde Anafilaksi

Fıstık, ciddi gıda alerjik reaksiyonları ve anafilaksi ile yakından ilişkilendirilen gıdalardan biridir. Anafilaksi, hızlı ilerleyebilen ve acil tıbbi müdahale gerektiren ciddi bir alerjik reaksiyondur.

Anafilaksi sırasında hava yollarında daralma ve dokularda şişme meydana gelebilir. Bunun sonucunda solunum güçlüğü gelişebilir. Dolaşım sisteminin etkilenmesiyle kan basıncı düşebilir ve bilinç kaybı ortaya çıkabilir.

Anafilaksi belirtileri arasında:

• Nefes almada ciddi güçlük
• Hırıltılı solunum
• Boğazda, dilde veya dudaklarda belirgin şişme
• Boğazda sıkışma hissi
• Yaygın kurdeşen
• Baş dönmesi veya sersemlik
• Kan basıncında düşme
• Hızlı veya zayıf nabız
• Bilinç kaybı

görülebilir.

Anafilaksi durumunda ne yapılmalıdır?

Fıstık alerjisi bulunan ve anafilaksi belirtileri gösteren kişide epinefrin (adrenalin) otoenjektörü varsa, hekim tarafından daha önce önerilen şekilde gecikmeden kullanılmalıdır. Ardından acil tıbbi yardım çağrılmalıdır.

Anafilaksi şüphesinde yalnızca belirtilerin kendiliğinden geçmesini beklemek doğru değildir. Kişi acil tıbbi değerlendirmeye alınmalıdır.

Fıstık Alerjisi Neden Olur?

Fıstık alerjisinde bağışıklık sistemi, yer fıstığındaki belirli proteinleri zararlı olarak tanır. Duyarlı kişilerde fıstıkla karşılaşılması, bağışıklık sisteminin çeşitli kimyasal maddeler salgılamasına ve bunun sonucunda alerjik belirtilerin ortaya çıkmasına yol açar.

Fıstık alerjenlerine maruz kalma farklı şekillerde gerçekleşebilir.

Doğrudan Tüketim

En yaygın maruziyet şekli, fıstığın veya fıstık içeren bir yiyeceğin tüketilmesidir.

Yer fıstığı; ezme, sos, çikolata, tatlı, atıştırmalık ve çeşitli işlenmiş gıdalarda bileşen olarak bulunabilir.

Çapraz Temas

Çapraz temas, fıstık içermeyen bir gıdanın hazırlanması veya üretimi sırasında fıstıkla temas etmesi ve bunun sonucunda üründe fıstık proteini bulunmasıdır.

Fıstık alerjisi olan kişiler açısından bu durum önemlidir. Özellikle paketlenmiş gıdalarda ürün etiketlerinin dikkatle incelenmesi gerekir.

Solunum Yoluyla Maruziyet

Fıstık proteinlerinin havada bulunması, özellikle fıstık unu veya fıstık içeren tozların yoğun biçimde havaya karıştığı ortamlarda maruziyete neden olabilir. Bununla birlikte yalnızca fıstık kokusunun solunması, tek başına fıstık tüketimine eşdeğer bir maruziyet değildir.

Fıstık Alerjisi İçin Risk Faktörleri

Hangi kişilerin fıstık alerjisi geliştireceği her zaman önceden belirlenemez. Bununla birlikte bazı özellikler gıda alerjisi gelişme olasılığının daha yüksek olmasıyla ilişkilidir.

Yaş

Fıstık alerjisi çoğunlukla çocukluk döneminde ortaya çıkar. Bağışıklık sisteminin gelişimi ve alerjik hastalıkların çocukluk çağındaki görülme sıklığı nedeniyle küçük çocuklar önemli bir gruptur. Ancak fıstık alerjisi yalnızca çocuklarda görülmez; erişkinlerde de devam edebilir veya ortaya çıkabilir.

Diğer Gıda Alerjileri

Başka gıdalara karşı alerjisi bulunan kişilerde ek gıda alerjilerinin görülme olasılığı daha yüksek olabilir.

Ailede Alerji Öyküsü

Ailede alerjik hastalıkların bulunması, kişinin alerjik hastalık geliştirme eğilimiyle ilişkili olabilir. Ancak ailede alerji bulunması, kişinin mutlaka fıstık alerjisi geliştireceği anlamına gelmez.

Atopik Dermatit

Özellikle erken çocukluk döneminde görülen orta veya şiddetli atopik dermatit, gıda alerjisi gelişimi açısından önemli risk faktörlerinden biridir. Bu nedenle belirgin egzaması bulunan bebeklerde tamamlayıcı beslenmeye geçiş sırasında alerjen gıdaların tanıştırılması konusunda çocuk doktorundan veya alerji uzmanından görüş alınabilir.

Fıstık Alerjisi Çocuklarda Geçer mi?

Bazı çocuklarda fıstık alerjisi zaman içinde azalabilir veya ortadan kalkabilir. Ancak bunun gerçekleşip gerçekleşmediği yalnızca belirtilere bakılarak belirlenemez.

Fıstık alerjisi olduğu bilinen bir çocuğa, alerjinin geçtiğini düşünerek evde kendi kendine fıstık verilmesi ciddi reaksiyon riski taşıyabilir. Alerjinin devam edip etmediğinin değerlendirilmesi gerektiğinde çocuk alerji veya alerji ve immünoloji uzmanı uygun testlerden yararlanabilir.

Fıstık Alerjisi ile Diğer Alerjiler Arasındaki İlişki

Fıstık alerjisi bulunan kişilerde başka gıda alerjileri veya atopik hastalıklar da görülebilir. Bununla birlikte her fıstık alerjisinin başka bir gıda alerjisiyle birlikte bulunması gerekmez.Bu nedenle yalnızca fıstık alerjisi tanısı nedeniyle çok sayıda gıdanın beslenmeden çıkarılması doğru değildir. Gereksiz eliminasyon diyetleri özellikle çocuklarda beslenme yetersizliklerine yol açabileceğinden, hangi gıdaların tüketilmemesi gerektiği hekim değerlendirmesiyle belirlenmelidir.

Fıstık Alerjisinin Komplikasyonları

Fıstık alerjisinin en önemli komplikasyonu anafilaksidir. Anafilaksi, solunum yollarını ve dolaşım sistemini etkileyebildiği için yaşamı tehdit edebilir.Özellikle daha önce ciddi alerjik reaksiyon geçirmiş kişilerde fıstıkla yeniden karşılaşma durumunda acil müdahale gerektirebilecek bir reaksiyon gelişme ihtimali göz önünde bulundurulmalıdır.

Fıstık Alerjisi Nasıl Önlenir?

Fıstık alerjisi bulunan kişilerde temel korunma yöntemi, kişiye özel olarak belirlenen fıstık ve fıstık içeren ürünlerden kaçınma planına uymaktır.Etiketlerin dikkatle okunması, çapraz temas riskinin bilinmesi ve restoran veya toplu yemek hizmetlerinde gıdanın içeriğinin sorgulanması önemlidir.Fıstık alerjisi tanısı bulunan kişilerin ayrıca anafilaksi konusunda bilgilendirilmesi ve gerektiğinde acil müdahale planına sahip olması gerekir.

Bebeklerde Fıstık Alerjisi Önlenebilir mi?

Güncel bilimsel veriler, alerjen gıdaların uygun zamanda beslenmeye dahil edilmesinin bazı yüksek riskli bebeklerde gıda alerjisi gelişme riskini azaltabileceğini göstermektedir.Özellikle ciddi atopik dermatiti veya yumurta alerjisi bulunan bebekler fıstık alerjisi açısından yüksek risk grubunda kabul edilir. Bu bebeklerde fıstık içeren gıdaların beslenmeye eklenme zamanı ve yöntemi çocuk doktoru veya çocuk alerji uzmanıyla görüşülmelidir.

LEAP çalışması ve sonrasında yapılan araştırmalar, yüksek riskli bebeklerde uygun zamanda fıstık verilmesinin fıstık alerjisi gelişme riskini önemli ölçüde azaltabileceğini göstermiştir. Bu nedenle geçmişte uygulanan “alerjen gıdaları mümkün olduğunca geciktirme” yaklaşımı güncel kanıtlarla yeniden değerlendirilmiştir.

Ancak “fıstık 4–6 aylık her bebeğe mutlaka verilmelidir” şeklinde genelleme yapmak doğru değildir. Özellikle ciddi egzaması veya yumurta alerjisi bulunan bebeklerde uygulama öncesinde hekim değerlendirmesi gerekir.Ayrıca bebeğe bütün yer fıstığı veya iri fıstık parçaları verilmesi boğulma riski nedeniyle uygun değildir. Fıstık bebeğin yaşına ve gelişimine uygun, güvenli bir formda verilmelidir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?

Fıstık veya fıstık içeren bir yiyeceğin tüketilmesinden sonra kurdeşen, yüzde şişme, kusma, öksürük, hırıltılı solunum veya nefes almada güçlük gibi belirtiler ortaya çıkarsa tıbbi değerlendirme gerekir.

Nefes almada ciddi güçlük, boğazda veya dilde şişme, baş dönmesi, bayılma veya dolaşım bozukluğu belirtileri ortaya çıkması anafilaksi açısından acil durumdur. Böyle bir durumda epinefrin otoenjektörü mevcutsa gecikmeden kullanılmalı ve acil tıbbi yardım çağrılmalıdır.

Fıstık alerjisi, yer fıstığındaki proteinlere karşı gelişen ve bazı kişilerde ciddi sistemik reaksiyonlara yol açabilen bir gıda alerjisidir. Belirtiler ciltte kaşıntı ve kurdeşenden solunum güçlüğü ve anafilaksiye kadar değişebilir.

Özellikle daha önce fıstık tüketimi sonrasında reaksiyon gelişmiş kişilerde alerjinin bir hekim tarafından değerlendirilmesi önemlidir. Fıstık alerjisi tanısı bulunan kişiler için kaçınma, etiket okuma, çapraz temastan korunma ve anafilaksi durumunda uygulanacak acil eylem planının bilinmesi temel korunma yaklaşımlarıdır.

Bebeklerde ise güncel kanıtlar, özellikle yüksek risk grubunda bulunan çocuklarda fıstığın uygun zamanda ve güvenli biçimde beslenmeye dahil edilmesinin fıstık alerjisi gelişme riskini azaltabileceğini göstermektedir. Uygun zamanlama ve uygulama yöntemi çocuğun alerji riskine göre değerlendirilmelidir.