NRS-2002 Beslenme Tarama Aracı: Hastanede Beslenme Riskinin Sistematik Değerlendirilmesi

Hastaneye yatırılan bir hastanın beslenme durumunun erken dönemde değerlendirilmesi, klinik bakımın önemli bileşenlerinden biridir. Akut hastalık, cerrahi girişim, enfeksiyon, travma, organ yetmezliği veya kronik hastalığın alevlenmesi sırasında besin gereksinimleri değişebilir; buna karşılık iştah azalması, gastrointestinal yakınmalar, yutma güçlüğü, tedaviye bağlı yan etkiler veya genel durumdaki bozulma nedeniyle besin alımı azalabilir. Hastaneye yatıştan önce başlamış kilo kaybı veya yetersiz beslenme de bu sürece eşlik edebilir.

Bu nedenle hastanede beslenme açısından risk taşıyan hastaların erken dönemde belirlenmesi, yalnızca mevcut vücut ağırlığının değerlendirilmesinden daha kapsamlı bir yaklaşım gerektirir. Nutritional Risk Screening 2002 (NRS-2002), tam olarak bu klinik ihtiyaca yanıt vermek üzere geliştirilmiş bir beslenme tarama aracıdır.

NRS-2002, hastanın beslenme durumundaki bozulmayı, hastalığın beslenme gereksinimlerini artıran metabolik etkisini ve 70 yaş ve üzerindeki hastalarda ileri yaşın oluşturduğu ek riski birlikte değerlendirir. Bu özellik, aracı yalnızca mevcut malnütrisyon belirtilerini arayan bir değerlendirmeden ayırır. NRS-2002’nin temel amacı, hastanede yatan ve beslenme desteğinden yararlanma olasılığı bulunan hastaları erken dönemde belirleyerek klinik beslenme yönetimine yönlendirmektir (Kondrup ve ark., 2003a; Kondrup ve ark., 2003b).

Günümüzde de NRS-2002, hastanede yatan erişkinlerde kullanılan başlıca beslenme tarama araçlarından biri olmaya devam etmektedir. Güncel sistematik değerlendirmeler, NRS-2002’nin hastanede yatan erişkinlerde kabul edilebilir geçerlilik ve klinik kullanılabilirliğe sahip araçlar arasında bulunduğunu göstermektedir (Cortés-Aguilar ve ark., 2024; Bergamasco ve ark., 2026).

NRS-2002 nedir?

NRS-2002, İngilizce Nutritional Risk Screening 2002 ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçede Beslenme Riski Tarama Aracı veya Beslenme Risk Taraması-2002 olarak ifade edilebilir.

Araç, Jens Kondrup ve çalışma arkadaşları tarafından ESPEN çalışma grubu kapsamında geliştirilmiştir. Geliştirme sürecinde kontrollü klinik çalışmalardan elde edilen veriler incelenmiş ve beslenme desteğinden yararlanabilecek hastaların belirlenmesine yönelik bir tarama modeli oluşturulmuştur (Kondrup ve ark., 2003a).

NRS-2002’nin temelinde iki ayrı klinik boyut bulunur:

1. Beslenme durumundaki bozulma
2. Hastalığın şiddeti ve buna bağlı artan beslenme/metabolik gereksinim

Bunlara 70 yaş ve üzerindeki hastalar için 1 puanlık yaş düzeltmesi eklenir.

Bu nedenle toplam skor şu şekilde hesaplanır:

Toplam NRS-2002 = Beslenme durumu puanı + Hastalık şiddeti puanı + Yaş puanı

Beslenme durumu 0–3, hastalık şiddeti 0–3 puan arasında değerlendirilir. Hasta 70 yaş veya üzerindeyse 1 puan daha eklenir. Böylece toplam skor 0 ile 7 arasında değişebilir. Toplam skor ≥3 olduğunda hasta beslenme açısından risk altında kabul edilir. (Kondrup ve ark., 2003a; Kondrup ve ark., 2003b).

Burada NRS-2002’nin temel klinik özelliği ortaya çıkar: araç yalnızca “Hastanın beslenme durumu bozulmuş mu?” sorusunu değil, aynı zamanda “Hastalığı nedeniyle beslenme gereksinimleri ne ölçüde artmış olabilir?” sorusunu da değerlendirir.

NRS-2002 neden önemlidir?

Hastalık süreci ile beslenme durumu arasında çift yönlü bir ilişki vardır.Yetersiz beslenme; kas kütlesinde ve fonksiyonunda azalma, tedavi toleransında bozulma, enfeksiyonlara yatkınlık ve iyileşme sürecinde uzama gibi klinik sorunlarla ilişkili olabilir. Diğer taraftan akut veya kronik hastalık, inflamasyon ve metabolik stres de enerji ve protein gereksinimlerini artırabilir ve besin alımını azaltabilir.Bu nedenle aynı vücut ağırlığına sahip iki hastanın beslenme riski aynı olmayabilir.

Örneğin uzun süredir kilosu stabil olan bir hastanın BKİ’si düşük olabilir; buna karşılık BKİ’si normal veya yüksek olan başka bir hastada son haftalarda ciddi besin alımı azalması ve yüksek metabolik stres bulunabilir. NRS-2002, bu farklı klinik durumları aynı çerçeve içinde değerlendirmeyi amaçlar.

Kondrup ve arkadaşlarının geliştirdiği modelin temel yaklaşımı da beslenme durumundaki bozulma ile hastalık şiddetinin birlikte ele alınmasına dayanır (Kondrup ve ark., 2003a).

NRS-2002’nin iki aşamalı yapısı

NRS-2002 iki temel basamaktan oluşur:

Ön tarama

ve

Ayrıntılı tarama

Bu yapı, klinik iş akışını kolaylaştırır. İlk aşamada dört kısa soru ile risk göstergeleri araştırılır. Bu soruların tamamı negatif olduğunda hasta haftalık olarak yeniden taranır. Sorulardan en az birinin pozitif olması durumunda ikinci aşamaya geçilir ve beslenme durumu ile hastalık şiddeti ayrıntılı biçimde puanlanır (Kondrup ve ark., 2003a).

Birinci aşama: NRS-2002 ön taraması

Ön taramada dört soru bulunur:

1. BKİ 20,5 kg/m²’nin altında mı?
2. Son üç ay içinde kilo kaybı oldu mu?
3. Son bir hafta içinde besin alımı azaldı mı?
4. Hasta ağır hastalık veya belirgin metabolik stres durumunda mı?

Bu sorulardan en az birine “evet” yanıtı verilmesi, ikinci aşamadaki ayrıntılı taramaya geçilmesini gerektirir.Dört sorunun tamamının yanıtı “hayır” ise hastanın o anda NRS-2002 açısından yüksek risk göstergesi bulunmadığı kabul edilir ve hastanede yatış devam ettiği sürece haftalık yeniden tarama yapılır. Planlanan büyük bir cerrahi girişim gibi beslenme gereksinimini artırabilecek durumlarda ise koruyucu beslenme yaklaşımı ayrıca değerlendirilir (Kondrup ve ark., 2003a).Bu ön taramanın amacı, ayrıntılı değerlendirmeyi gerekli hastalara yönlendirmektir.

İkinci aşama: Ayrıntılı NRS-2002

Ön taramada risk göstergesi bulunan hastada iki ana puan hesaplanır:

Beslenme durumunun bozulma derecesi

ve

Hastalığın şiddeti

Her iki bileşen de 0–3 puan arasında değerlendirilir. Hastanın yaşı 70 veya üzerindeyse toplam skora 1 puan eklenir.

1. Beslenme durumunun değerlendirilmesi

NRS-2002’de beslenme durumundaki bozulma dört düzeyde değerlendirilir:

• 0: normal
• 1: hafif
• 2: orta
• 3: şiddetli

Bu puanlama; kilo kaybı, BKİ, genel durum ve yakın dönem besin alımı gibi göstergelerin birlikte değerlendirilmesine dayanır (Kondrup ve ark., 2003a).

0 puan: Normal beslenme durumu

Hastanın beslenme durumunda NRS-2002 kriterleri açısından belirgin bozulma bulunmadığında 0 puan verilir.

Bu düzeyde yakın dönemde anlamlı kilo kaybı veya belirgin besin alımı azalması bulunmaz ve hastanın beslenme durumu normal kabul edilir.

1 puan: Hafif beslenme bozulması

Klasik NRS-2002 kriterlerine göre aşağıdaki durumlardan biri 1 puanlık beslenme bozulması ile uyumludur:

• Son üç ay içinde %5’ten fazla kilo kaybı
• Son bir hafta içinde normal gereksinimin yaklaşık %50–75’i düzeyinde besin alımı

(Kondrup ve ark., 2003a).

Burada önemli olan, kilo kaybının yalnızca miktarı değil, zaman içinde gerçekleşme hızıdır. Aynı yüzde oranındaki kilo kaybı daha kısa sürede gerçekleştiğinde beslenme bozulmasının derecesi daha yüksek kabul edilir.

2 puan: Orta derecede beslenme bozulması

Aşağıdaki durumlardan biri 2 puan ile uyumludur:

• Son iki ay içinde %5’ten fazla kilo kaybı
• BKİ 18,5–20,5 kg/m² ile birlikte genel durumda bozulma
• Son bir hafta içinde normal gereksinimin yaklaşık %25–50’si düzeyinde besin alımı

(Kondrup ve ark., 2003a).

Bu aşamada hastanın beslenme durumundaki değişiklik artık klinik olarak daha belirgin hale gelmiştir. Özellikle kilo kaybı ve besin alımındaki azalmanın hastalık süreciyle birlikte değerlendirilmesi gerekir.

3 puan: Şiddetli beslenme bozulması

Aşağıdaki durumlardan biri 3 puan ile uyumludur:

• Son bir ay içinde %5’ten fazla kilo kaybı
• Yaklaşık olarak son üç ay içinde %15’ten fazla kilo kaybı
• BKİ <18,5 kg/m² ile birlikte genel durumda bozulma
• Son bir hafta içinde normal gereksinimin yaklaşık %0–25’i düzeyinde besin alımı

(Kondrup ve ark., 2003a).

Bu düzey, hastanın beslenme açısından belirgin bir risk taşıdığını gösterir. Hastalık şiddetinin de eşlik etmesi halinde toplam NRS-2002 skoru hızla ≥3 düzeyine ulaşabilir.

NRS-2002’de kilo kaybının değerlendirilmesi

Kilo kaybı, NRS-2002’nin önemli beslenme göstergelerinden biridir. Ancak klinik açıdan anlamlı olan yalnızca kaç kilogram kaybedildiği değil, bu kaybın başlangıç vücut ağırlığına oranı ve hangi zaman aralığında gerçekleştiğidir.

Kilo kaybı yüzdesi şu şekilde hesaplanabilir:

Kilo kaybı (%) = [(önceki/alışılmış vücut ağırlığı − mevcut vücut ağırlığı) / önceki/alışılmış vücut ağırlığı] × 100

Örneğin 80 kg olan bir hastanın 4 kg kaybederek 76 kg’a düşmesi:

(80 − 76) / 80 × 100 = %5

kilo kaybına karşılık gelir.

NRS-2002’de bu %5’lik kaybın hangi zaman diliminde gerçekleştiği puanlamayı etkiler. Son üç ayda gerçekleşen >%5 kayıp hafif düzeyde beslenme bozulmasına, daha kısa sürede gerçekleşen >%5 kayıp ise daha yüksek puanlamaya karşılık gelebilir (Kondrup ve ark., 2003a).

Bu nedenle klinik kayıtta yalnızca “4 kg kilo kaybı” yerine “3 ayda %5 istemsiz kilo kaybı” gibi standartlaştırılmış bir ifade kullanmak daha açıklayıcıdır.

BKİ’nin NRS-2002 içindeki yeri

BKİ, NRS-2002’nin beslenme durumunu değerlendiren göstergelerinden biridir.

Ön taramada BKİ <20,5 kg/m² olması ayrıntılı taramaya geçilmesini sağlayan kriterlerden biridir. Ayrıntılı değerlendirmede ise özellikle 18,5 kg/m²’nin altındaki BKİ, genel durum bozukluğuyla birlikte olduğunda şiddetli beslenme bozulmasına karşılık gelen 3 puanlık kategori içinde yer alır (Kondrup ve ark., 2003a).

Bununla birlikte BKİ, NRS-2002 içinde tek başına bütün beslenme riskini tanımlayan bir ölçüm değildir. Kilo kaybı ve besin alımı gibi zaman içindeki değişiklikler de puanlamaya dahil edilir.

Bu yaklaşım, özellikle vücut ağırlığı yüksek hastalarda önem taşır. Yüksek veya normal BKİ, yakın dönemde gelişen ciddi besin alımı azalmasını veya yüksek hastalık yükünü ortadan kaldırmaz. NRS-2002’nin hastalık şiddeti bileşeni bu nedenle ayrı bir klinik boyut oluşturur.

Besin alımının değerlendirilmesi

NRS-2002’nin önemli özelliklerinden biri, son bir haftadaki besin alımını değerlendirmesidir.

Klasik puanlamada:

• yaklaşık %50–75 alım → 1 puan,
• yaklaşık %25–50 alım → 2 puan,
• yaklaşık %0–25 alım → 3 puan

düzeyindeki azalmalar dikkate alınır (Kondrup ve ark., 2003a).

Buradaki oranlar, hastanın normal gereksinimine göre ne kadar tükettiğini ifade eder.

Örneğin bir hastanın günlük normal gereksiniminin yaklaşık 2000 kcal olduğunu düşünelim. Son bir haftada ortalama 1000–1500 kcal civarında alım söz konusuysa yaklaşık %50–75’lik bir alım düzeyi ortaya çıkar.

Bu nedenle klinik görüşmede “iştahınız nasıl?” sorusunun yanında:

“Son bir haftada normalde yediğiniz miktarın yaklaşık ne kadarını tüketebildiniz?”

sorusu da önemlidir.

Besin alımındaki azalma; iştahsızlık, bulantı-kusma, ağrı, yutma güçlüğü, gastrointestinal sorunlar, bilinç değişiklikleri veya tedaviye bağlı yan etkiler gibi birçok klinik durumla ilişkili olabilir. NRS-2002 bu yakın dönem değişimini doğrudan puanlama sistemine dahil eder.

2. Hastalık şiddetinin değerlendirilmesi

NRS-2002’nin ayırt edici özelliklerinden biri hastalık şiddeti bileşenidir.

Hastalığın şiddeti burada yalnızca tanının ağırlığını ifade etmez. Temel olarak hastalığın beslenme gereksinimlerinde ve metabolik stres düzeyinde oluşturduğu artışı temsil eder.

Bu bölüm 0–3 puan arasında değerlendirilir (Kondrup ve ark., 2003a).

0 puan: Normal beslenme gereksinimi

Hastalığın hastanın beslenme gereksinimlerinde belirgin bir artış oluşturmadığı durumda 0 puan verilir.

1 puan: Hafif hastalık şiddeti

Özgün NRS-2002’de hafif düzeyde hastalık şiddetine örnek olarak:

• kalça kırığı,
• akut komplikasyonları bulunan kronik hastalıklar,
• siroz,
• KOAH,
• kronik hemodiyaliz,
• diyabet,
• onkolojik hastalıklar

verilmiştir (Kondrup ve ark., 2003b).

Bu örneklerin ortak özelliği, hastalığın beslenme gereksinimlerinde ve metabolik yükte artış oluşturabilmesidir.

2 puan: Orta hastalık şiddeti

Özgün sınıflamada orta düzey hastalık şiddetine:

• majör abdominal cerrahi,
• inme,
• ağır pnömoni,
• hematolojik malignite

örnek olarak verilmiştir (Kondrup ve ark., 2003b).

Bu durumlarda hastalığın veya tedavi sürecinin metabolik ve beslenme yükü daha belirgindir.

3 puan: Şiddetli hastalık / yüksek metabolik stres

Özgün NRS-2002 sınıflamasında şiddetli hastalık düzeyine:

• kafa travması,
• kemik iliği/hematopoietik kök hücre nakli,
• yoğun bakım hastalarında yüksek hastalık şiddeti

örnekleri verilmiştir. Özgün tabloda yoğun bakım hastaları için APACHE II >10 ifadesi kullanılmıştır (Kondrup ve ark., 2003a).

Buradaki APACHE II ifadesi, NRS-2002’nin özgün geliştirme dönemindeki hastalık şiddeti tanımlamasının bir parçasıdır. Günümüzde yoğun bakım hastalarında beslenme riskinin değerlendirilmesi, hastanın güncel klinik durumunu ve yoğun bakım beslenme yaklaşımını da içeren daha kapsamlı bir çerçevede ele alınmalıdır.

NRS-2002’de hastalık şiddeti neden ayrı puanlanır?

Bir hastanın beslenme riskini yalnızca mevcut kilosuna bakarak değerlendirmek, akut hastalık sırasında ortaya çıkan metabolik değişiklikleri yeterince yansıtmayabilir.

Örneğin ciddi enfeksiyon veya büyük cerrahi sonrasında enerji ve protein gereksinimleri artabilir. Aynı dönemde iştah azalması veya oral alım kısıtlanması ortaya çıkabilir. Böyle bir durumda hastanın henüz belirgin kilo kaybetmemiş olması, beslenme riskinin düşük olduğu anlamına gelmez.

NRS-2002’nin hastalık şiddeti bileşeni, hastalığın gelecekteki beslenme gereksinimi üzerindeki etkisini tarama sürecine dahil eder.

Bu özellik, NRS-2002’nin temel kavramsal avantajlarından biridir (Kondrup ve ark., 2003a).

70 yaş ve üzerindeki hastalarda ek puan

NRS-2002’de 70 yaş ve üzerindeki hastalara 1 ek puan verilir.

Dolayısıyla:

Beslenme durumu + hastalık şiddeti + yaş ≥70 puanı

birlikte toplam skoru oluşturur.

Bu yaş düzeltmesi, ileri yaşın beslenme riski açısından taşıdığı ek kırılganlığın tarama sistemine dahil edilmesini sağlar (Kondrup ve ark., 2003a).

Örneğin:

• Beslenme durumu: 1
• Hastalık şiddeti: 1
• Yaş: 65

→ Toplam NRS-2002 = 2

Aynı beslenme ve hastalık özelliklerine sahip 72 yaşındaki hastada:

• Beslenme durumu: 1
• Hastalık şiddeti: 1
• Yaş ≥70: +1

→ Toplam NRS-2002 = 3

Bu nedenle ikinci hasta beslenme riski eşiğine ulaşır.

NRS-2002 toplam skorunun yorumlanması

NRS-2002’nin klinik karar açısından temel eşiği 3 puandır.

Toplam skor	Klinik yorum
0–2	NRS-2002 açısından beslenme riski eşiğinin altında
≥3	Beslenme riski mevcut; beslenme bakımının ayrıntılı değerlendirilmesi gerekir

NRS-2002 ≥3, hastanın beslenme açısından risk altında olduğunu gösterir ve beslenme bakım planının oluşturulmasını gerektirir (Kondrup ve ark., 2003b).

Burada çok önemli bir terminolojik ayrım vardır:

NRS-2002 skoru, malnütrisyon derecesi değildir.

Örneğin NRS-2002 = 4 sonucu, “hastada 4 puanlık malnütrisyon” veya “şiddetli malnütrisyon” anlamına gelmez.

4 puan, hastanın beslenme riski taşıdığını ve ayrıntılı beslenme değerlendirmesi ile uygun beslenme bakımının planlanması gerektiğini ifade eder.

Bu ayrım, NRS-2002’nin SGA ve GLIM ile birlikte değerlendirilmesinde özellikle önemlidir.

NRS-2002’nin pratik klinik formu

Aşağıdaki form, klasik NRS-2002’nin puanlama mantığını temel alan Türkçe, klinik kullanım için yapılandırılmış bir kayıt şablonudur. Kurumun kullandığı resmî veya lisanslı NRS-2002 formu mevcutsa kurum protokolü esas alınmalıdır.

NRS-2002 – Beslenme Riski Tarama Formu

Hasta bilgileri

Değişken	Bilgi
Hasta adı / dosya no	………………………………….
Yaş	……….
Servis	………………………………….
Yatış tarihi	………………………………….
Boy	………. cm
Mevcut ağırlık	………. kg
BKİ	………. kg/m²
Önceki/alışılmış ağırlık	………. kg
Değerlendirme tarihi	………………………………….

A. Ön tarama

Soru	Evet	Hayır
BKİ <20,5 kg/m² mi?	☐	☐
Son 3 ay içinde kilo kaybı oldu mu?	☐	☐
Son 1 hafta içinde besin alımı azaldı mı?	☐	☐
Hasta ciddi hastalık/metabolik stres tablosunda mı?	☐	☐

En az bir “Evet” → Ayrıntılı NRS-2002 puanlaması

Dört sorunun tamamı “Hayır” → Hastanede yatış devam ettiği sürece yeniden tarama

(Kondrup ve ark., 2003a).

B. Beslenme durumunun puanlanması

Puan	Kriter
0	Normal beslenme durumu
1	Son 3 ayda >%5 kilo kaybı veya son 1 haftada normal gereksinimin yaklaşık %50–75’i kadar besin alımı
2	Son 2 ayda >%5 kilo kaybı veya BKİ 18,5–20,5 kg/m² + genel durumda bozulma veya son 1 haftada yaklaşık %25–50 besin alımı
3	Son 1 ayda >%5 kilo kaybı veya yaklaşık son 3 ayda >%15 kilo kaybı veya BKİ <18,5 kg/m² + genel durumda bozulma veya son 1 haftada yaklaşık %0–25 besin alımı

Beslenme durumu puanı: …… / 3

Bu bölümde hastanın durumuna uyan en yüksek beslenme bozulması derecesi esas alınır (Kondrup ve ark., 2003a).

C. Hastalık şiddetinin puanlanması

Puan	Klinik çerçeve ve örnekler
0	Normal beslenme gereksinimi
1	Hafif düzeyde artmış gereksinim; ör. kalça kırığı, akut komplikasyonlu kronik hastalıklar, siroz, KOAH, kronik hemodiyaliz, diyabet, onkolojik hastalık
2	Orta düzeyde artmış gereksinim; ör. majör abdominal cerrahi, inme, ağır pnömoni, hematolojik malignite
3	Belirgin metabolik stres; ör. kafa travması, hematopoietik kök hücre/kemik iliği nakli, özgün NRS-2002 sınıflamasındaki yüksek şiddetli yoğun bakım hastaları

Hastalık şiddeti puanı: …… / 3

(Kondrup ve ark., 2003a).

D. Yaş puanı

Yaş ≥70 yıl: +1 puan

Yaş puanı: …… / 1

(Kondrup ve ark., 2003a).

E. Toplam NRS-2002

Beslenme durumu: …… / 3

Hastalık şiddeti: …… / 3

Yaş ≥70: …… / 1

TOPLAM NRS-2002: …… / 7

Klinik yorum

≥3 puan: Beslenme riski mevcut → ayrıntılı beslenme değerlendirmesi ve bireyselleştirilmiş beslenme bakım planı

<3 puan: NRS-2002 açısından risk eşiğinin altında → hastanede yatış devam ettiği sürece düzenli yeniden tarama

(Kondrup ve ark., 2003b).

NRS-2002 ≥3 olduğunda sonraki klinik basamak

NRS-2002’nin klinik değeri yalnızca bir skor üretmesinden değil, skorun klinik bir eylemi tetiklemesinden kaynaklanır.

Uygun klinik akış:

NRS-2002 taraması

↓

Beslenme riski belirlenmesi

↓

Ayrıntılı beslenme değerlendirmesi

↓

Enerji ve protein gereksinimlerinin değerlendirilmesi

↓

Uygun beslenme desteğinin planlanması

↓

Besin alımı ve klinik yanıtın izlenmesi

↓

Gerektiğinde yeniden değerlendirme

Güncel ESPEN yaklaşımı da hastaneye kabul sırasında beslenme riskinin zamanında taranmasını ve risk taşıyan hastalarda bireyselleştirilmiş beslenme desteğinin klinik bakımın parçası olmasını desteklemektedir (Gomes ve ark., 2024).

Burada NRS-2002’nin görevi hastayı risk açısından belirlemek, sonraki klinik aşamanın görevi ise bu riskin nedenlerini ve sonuçlarını ayrıntılı biçimde değerlendirmektir.

NRS-2002 ile SGA arasındaki fark

NRS-2002 ve SGA klinik beslenme alanında sık birlikte anılsa da aynı amacı taşımaz.

NRS-2002’nin temel sorusu:

“Bu hastada beslenme riski var mı?”

SGA’nın temel sorusu:

“Hastanın genel beslenme durumu klinik olarak nasıl değerlendiriliyor?”

SGA; kilo değişimi, besin alımı, gastrointestinal belirtiler, fonksiyonel kapasite ve fizik muayene bulgularını bir araya getirerek klinik beslenme durumunu değerlendirir. NRS-2002 ise daha kısa ve standardize bir tarama algoritmasıyla beslenme riski bulunan hastaları belirler.

Bu nedenle iki aracın sonuçları aynı anlamı taşımaz.

Örneğin:

NRS-2002 = 3

ifadesi beslenme riski bulunduğunu gösterir.

Buna karşılık:

SGA-B

ifadesi klinik beslenme değerlendirmesinde orta düzeyde veya şüpheli beslenme bozulmasını temsil eder.

Bu iki sonuç farklı klinik sorulara yanıt verir.

NRS-2002 ile SGA’nın karşılaştırıldığı güncel çalışmalar da iki aracın ilişkili olmakla birlikte birbirinin tam karşılığı olmadığını göstermektedir. 2024 tarihli sistematik derleme ve meta-analizde NRS-2002’nin SGA’ya karşı duyarlılığı yaklaşık %76, özgüllüğü yaklaşık %86 olarak bildirilmiştir; ancak çalışmalar arasında yöntem ve referans standartları bakımından önemli farklılıklar bulunmaktadır (Cortés-Aguilar ve ark., 2024).

NRS-2002 ile PG-SGA arasındaki fark

PG-SGA (Patient-Generated Subjective Global Assessment), özellikle kanser hastalarında kullanılan, SGA’nın hasta tarafından sağlanan bilgileri de içeren ve puanlanmış bir uyarlamasıdır.

NRS-2002 ise hastanede yatan erişkinlerde beslenme riskinin taranmasına yönelik geliştirilmiştir.

Bu nedenle iki araç farklı klinik amaçlara hizmet eder:

Araç	Temel amaç
NRS-2002	Hastanede beslenme riskini taramak
SGA	Klinik beslenme durumunu değerlendirmek
PG-SGA	Özellikle kanser hastalarında ayrıntılı ve puanlanmış beslenme değerlendirmesi
GLIM	Malnütrisyon tanısını ve şiddetini belirlemek

Bu ayrım, klinik beslenme araçlarının doğru sırada kullanılmasını sağlar.

NRS-2002 ile GLIM arasındaki fark

NRS-2002 ile GLIM (Global Leadership Initiative on Malnutrition) aynı klinik basamakta yer almaz.

NRS-2002 bir tarama aracıdır.

GLIM ise malnütrisyonun tanısı ve şiddetinin belirlenmesi için geliştirilmiş bir tanısal konsensüs çerçevesidir.

GLIM yaklaşımında önce uygun bir tarama yöntemiyle riskli hastalar belirlenir. Ardından malnütrisyon tanısı için en az:

• bir fenotipik kriter
• bir etiyolojik kriter

aranır.

Fenotipik kriterler arasında:

• istemsiz kilo kaybı,
• düşük BKİ,
• azalmış kas kütlesi

bulunur.

Etiyolojik kriterler arasında:

• azalmış besin alımı veya emilim,
• inflamasyon veya hastalık yükü

yer alır.

Bu nedenle klinik süreç şu şekilde düşünülebilir:

NRS-2002 → “Beslenme riski var mı?”

Ayrıntılı beslenme değerlendirmesi → “Beslenme durumunun özellikleri neler?”

GLIM → “Malnütrisyon tanı kriterleri karşılanıyor mu ve şiddeti nedir?”

GLIM’in güncel 5 yıllık güncellemesi de bu iki aşamalı yaklaşımı korumuştur (Cederholm ve ark., 2019; Cederholm ve ark., 2025).

NRS-2002 bir malnütrisyon tanı aracı değildir

NRS-2002’nin doğru klinik konumlandırılması açısından bu ayrım özellikle önemlidir.

Bir hastanın NRS-2002 skorunun 4 veya 5 olması, tek başına malnütrisyonun derecesini tanımlamaz.

NRS-2002:

beslenme riskini belirler.

Ayrıntılı değerlendirme ise:

malnütrisyonun varlığını, özelliklerini, nedenlerini ve klinik önemini ortaya koyar.

Bu nedenle NRS-2002 ile elde edilen ≥3 puan, ayrıntılı beslenme değerlendirmesine geçiş için klinik bir karar noktasıdır.

Güncel klinik beslenme yaklaşımı, tarama ve tanısal değerlendirmeyi ayrı basamaklar olarak ele almaktadır. Bu yaklaşım hem GLIM’in yapısıyla hem de güncel ESPEN önerileriyle uyumludur.

NRS-2002’nin bilimsel geliştirilme süreci

NRS-2002’nin önemli özelliklerinden biri, kontrollü klinik çalışmalardan elde edilen kanıtlara dayanarak geliştirilmiş olmasıdır.

Kondrup ve arkadaşlarının özgün çalışmasında, beslenme desteğinin klinik sonuçlara etkisini değerlendiren kontrollü çalışmalar incelenmiş ve beslenme durumu ile hastalık şiddetinin birlikte değerlendirilmesine dayanan bir sistem oluşturulmuştur (Kondrup ve ark., 2003a).

Bu yaklaşım, NRS-2002’nin temel sorusunun yalnızca “Malnütrisyon var mı?” şeklinde olmadığını gösterir.

Asıl klinik hedef:

“Hastanın mevcut beslenme durumu ve hastalık yükü birlikte değerlendirildiğinde, beslenme desteğinden yararlanma açısından anlamlı bir risk taşıyor mu?”

sorusudur.

Bu nedenle NRS-2002, hastane ortamında klinik beslenme sürecinin başlangıç basamağı olarak değerlendirilebilir.

NRS-2002’nin Türkiye’deki geçerliliği

NRS-2002’nin Türkçe versiyonu Türkiye’de hastanede yatan erişkinlerde de değerlendirilmiştir.Bolayır ve arkadaşlarının çalışmasında 18 yaş üzerindeki 271 hastada Türkçe NRS-2002’nin geçerliliği incelenmiştir. Deneyimli geriatristlerin klinik beslenme değerlendirmesi referans yöntem olarak kullanılmış; NRS-2002 için %88 duyarlılık ve %92 özgüllük bildirilmiştir. Test-tekrar test uyumu da yüksek bulunmuş ve kappa katsayısı 0,956 olarak raporlanmıştır (Bolayır ve ark., 2019).

Bu bulgular, NRS-2002’nin Türkiye’deki hastanede yatan erişkinlerde uygulanabilirliğini destekleyen önemli veriler arasındadır.

Bununla birlikte tek bir doğrulama çalışmasının sonuçları bütün hasta gruplarına otomatik olarak genellenmemelidir. Tarama araçlarının performansı hasta popülasyonuna, klinik ortama ve kullanılan referans yönteme göre değişebilir.

NRS-2002’nin hastane pratiğindeki yeri

NRS-2002’nin klinik kullanım alanı özellikle hastanede yatan erişkin hastalardır.

2022 tarihli kapsamlı bir derlemede hastanede yatan erişkinlerde kullanılan 17 beslenme risk aracı değerlendirilmiş ve NRS-2002, MUST ile birlikte tatmin edici psikometrik özellikler gösteren araçlar arasında yer almıştır (Dávalos-Yerovi ve ark., 2022).

2024 tarihli sistematik derleme ve meta-analiz de NRS-2002’nin hastanede yatan erişkinlerde kullanılan başlıca araçlardan biri olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte farklı tarama araçlarının doğruluk sonuçlarının çalışmalara ve referans standartlarına göre değiştiği vurgulanmıştır (Cortés-Aguilar ve ark., 2024).

Dolayısıyla NRS-2002’nin klinik değeri, onu “tek ve evrensel olarak en iyi araç” şeklinde tanımlamaktan ziyade, uygun hasta grubunda standardize ve uygulanabilir bir hastane beslenme taraması sağlaması üzerinden değerlendirilmelidir.

NRS-2002 ve klinik sonuçlar

Beslenme riski, hastanede kalış süresi, komplikasyonlar ve mortalite gibi klinik sonuçlarla ilişkilendirilebilmektedir. NRS-2002’nin de bazı çalışmalarda bu sonuçları öngörme kapasitesi gösterilmiştir.

Bununla birlikte tarama aracının prognostik performansı hasta grubuna göre değişir. Sistematik incelemelerde NRS-2002’nin erişkin hastalarda klinik sonuçlarla ilişki gösterdiği çalışmalar bulunmakla birlikte, hiçbir tek tarama aracının bütün hasta gruplarında beslenme durumunu ve kötü klinik sonuçları aynı doğruluk düzeyinde belirleyemediği bildirilmiştir (Leistra ve ark., 2013; Dávalos-Yerovi ve ark., 2022).

Bu nedenle NRS-2002 skoru, tek başına bir mortalite veya komplikasyon tahmin skoru olarak kullanılmaz. Esas klinik işlevi, beslenme riski taşıyan hastayı erken belirlemek ve beslenme bakımının zamanında başlamasına yardımcı olmaktır.

NRS-2002 ve yoğun bakım hastaları

Yoğun bakım hastalarında beslenme değerlendirmesi ayrı bir klinik önem taşır. Kritik hastalık sırasında metabolik stres, inflamasyon, organ yetmezlikleri ve tedaviye bağlı değişiklikler enerji ve protein metabolizmasını önemli ölçüde etkileyebilir.

NRS-2002’nin özgün hastalık şiddeti sınıflamasında yoğun bakım hastaları yüksek metabolik stres kategorisinde yer alır. Bununla birlikte kritik hastalarda güncel beslenme yaklaşımı yalnızca NRS-2002 skoruna dayanmaz; hastalık şiddeti, organ fonksiyonları, enerji-protein gereksinimleri ve enteral/parenteral beslenme olanakları birlikte değerlendirilir.

Yoğun bakım çalışmalarında NRS-2002’nin yüksek risk kategorileri bazı klinik sonuçlarla ilişkili bulunmuştur; ancak yoğun bakım popülasyonunda risk değerlendirmesi için kritik hastaya özgü araçlar ve klinik değerlendirme de önem taşır (de Vries ve ark., 2018).

Bu nedenle NRS-2002, yoğun bakım hastasında klinik beslenme değerlendirmesinin bir parçası olarak düşünülebilir; kritik hastaya yönelik beslenme kararlarının tamamını tek başına belirleyen bir araç olarak konumlandırılmaz.

NRS-2002’nin güçlü yönleri

Hastane pratiğine yönelik geliştirilmiştir

NRS-2002’nin temel kullanım alanı hastanede yatan erişkinlerdir. Bu özellik, hastane ortamındaki akut hastalık ve metabolik stresin değerlendirmeye dahil edilmesini sağlar (Kondrup ve ark., 2003a).

Beslenme durumu ile hastalık yükünü birlikte değerlendirir

Kilo kaybı, düşük BKİ ve besin alımı gibi göstergelerin yanında hastalığın oluşturduğu metabolik yük de puanlanır.

İleri yaşı hesaba katar

70 yaş ve üzerindeki hastalara ek puan verilmesi, ileri yaşın beslenme riski üzerindeki etkisini değerlendirmeye dahil eder.

Hızlı ve standardize bir yaklaşım sağlar

Dört soruluk ön tarama sonrasında risk göstergesi bulunan hastalar ayrıntılı puanlamaya alınır. Bu yapı, hastane iş akışına kolayca entegre edilebilir (Kondrup ve ark., 2003b).

Klinik eylem için belirgin bir eşik sağlar

≥3 puan, beslenme bakımının ayrıntılı biçimde ele alınması için pratik bir karar noktası oluşturur.

NRS-2002’nin klinik sınırları

NRS-2002’nin klinik kullanımı, aracın hangi soruya yanıt verdiğinin doğru anlaşılmasıyla daha etkili hale gelir.

Ayrıntılı beslenme değerlendirmesinin yerini tutmaz

NRS-2002 hızlı bir tarama sağlar. Kas kütlesi, vücut kompozisyonu, fiziksel performans, ayrıntılı fonksiyonel durum, inflamasyonun özellikleri veya malnütrisyonun etiyolojik nedenleri gibi konular gerektiğinde ayrıca değerlendirilir.

Malnütrisyon tanısını tek başına koymaz

≥3 puan beslenme riskini gösterir. Malnütrisyon tanısı için klinik değerlendirme ve uygun tanısal çerçeve gerekir.

Hasta popülasyonuna göre performansı değişebilir

2024 sistematik derlemesi, farklı beslenme tarama araçlarının doğruluklarının kullanılan referans standardına ve hasta popülasyonuna göre değiştiğini göstermiştir (Cortés-Aguilar ve ark., 2024).

Yaşlılarda klinik değerlendirme daha kapsamlı olabilir

70 yaş ve üzerindeki hastalara ek puan verilmesi önemli bir avantajdır; ancak ileri yaşta sarkopeni, fonksiyonel kayıp, bilişsel durum, yutma sorunları ve kronik hastalık yükü gibi faktörler ayrıca değerlendirilmelidir.

NRS-2002 sonucu klinik kayıtta nasıl ifade edilebilir?

Klinik kayıtta yalnızca:

“NRS-2002: 4”

yazmak yerine, skorun hangi bileşenlerden oluştuğunu belirtmek daha açıklayıcıdır.

Örneğin:

NRS-2002: 4 puan. Beslenme durumu 2 puan, hastalık şiddeti 1 puan, yaş ≥70 nedeniyle 1 ek puan. Hasta beslenme riski açısından pozitif değerlendirilmiştir. Ayrıntılı beslenme değerlendirmesi ve bireyselleştirilmiş beslenme bakım planı yapılması uygundur.

Başka bir klinik örnekte:

NRS-2002: 2 puan. Beslenme durumu 1, hastalık şiddeti 1, yaş puanı 0. Mevcut skor risk eşiğinin altında olup hastanede yatış devam ettiği sürece yeniden tarama planlanmıştır.

Bu kayıt biçimi, hem toplam skoru hem de skorun klinik gerekçesini görünür hale getirir.

Klinik örnek

65 yaşında, 70 kg ağırlığında ve 175 cm boyunda bir hasta düşünelim.

BKİ:

70 / 1,75² = 22,9 kg/m²

BKİ normal aralıktadır.

Ancak hasta son iki ay içinde 75 kg’dan 70 kg’a düşmüştür.

Kilo kaybı:

(75 − 70) / 75 × 100 = %6,7

Son bir haftada normal besin gereksiniminin yaklaşık %40’ını tüketmiştir.

Hastada ağır pnömoni bulunmaktadır.

Bu durumda:

Beslenme durumu: 2 puan

Hastalık şiddeti: 2 puan

Yaş: 0 puan

Toplam NRS-2002 = 4

Bu hasta beslenme riski açısından pozitif kabul edilir ve ayrıntılı beslenme değerlendirmesine alınır.

Buradaki önemli klinik nokta, hastanın BKİ’sinin normal olmasıdır. Buna rağmen yakın dönemdeki belirgin kilo kaybı, besin alımındaki azalma ve hastalığın oluşturduğu metabolik yük birlikte değerlendirildiğinde NRS-2002 ≥3 olmaktadır.

Bu örnek, normal BKİ’nin beslenme riskini dışlamadığını açık biçimde gösterir.

NRS-2002’nin klinik iş akışındaki yeri

NRS-2002’yi klinik pratiğe yerleştirmenin en anlaşılır yolu, onu bir süreç olarak değerlendirmektir:

Hastaneye kabul

↓

NRS-2002 ön taraması

↓

Risk göstergesi var mı?

↓

Evet → Ayrıntılı NRS-2002

↓

Beslenme durumu + hastalık şiddeti + yaş

↓

Toplam skor

↓

≥3 → Beslenme riski

↓

Ayrıntılı beslenme değerlendirmesi

↓

Beslenme bakım planı

↓

İzlem ve yeniden değerlendirme

Risk eşiğinin altında kalan hastalarda ise hastane yatışı devam ettiği sürece yeniden tarama yapılır (Kondrup ve ark., 2003b).

Bu yapı, taramanın tek seferlik bir işlem yerine hastanın klinik seyri boyunca sürdürülen bir süreç olmasını sağlar.

NRS-2002, SGA ve GLIM birlikte nasıl düşünülmeli?

Klinik beslenme pratiğinde bu araçları birbiriyle yarışan yöntemler olarak değil, farklı sorulara yanıt veren tamamlayıcı araçlar olarak düşünmek daha işlevseldir.

NRS-2002

“Beslenme açısından risk var mı?”

SGA

“Hastanın klinik beslenme durumu nasıl?”

PG-SGA

“Özellikle kanser hastasında beslenme durumunu hasta kaynaklı bilgiler ve klinik değerlendirmeyle nasıl ayrıntılı biçimde değerlendirebiliriz?”

GLIM

“Malnütrisyon tanı kriterleri karşılanıyor mu ve şiddeti nedir?”

Bu dört yaklaşım farklı klinik aşamalarda birbirini tamamlayabilir.

NRS-2002’nin günümüzdeki yeri

NRS-2002, 2000’li yılların başında geliştirilmiş olmasına rağmen güncel klinik beslenme uygulamalarında önemini korumaktadır.

2022 tarihli bir kapsamlı inceleme NRS-2002’yi hastanede yatan erişkinlerde en sık incelenen ve klinik uygulamada önerilen beslenme risk tarama araçlarından biri olarak değerlendirmiştir (Dávalos-Yerovi ve ark., 2022).

2024 tarihli sistematik derleme ve meta-analiz de NRS-2002’nin hastanede yatan erişkinlerde yaygın olarak kullanılan araçlardan biri olduğunu ve SGA ile karşılaştırıldığında orta-yüksek düzeyde tanısal performans gösterdiğini bildirmiştir; ancak araştırmalar arasında heterojenlik bulunduğu ve tek bir aracın tüm klinik koşullar için evrensel üstünlüğünün gösterilmediği vurgulanmıştır (Cortés-Aguilar ve ark., 2024).

2026 yılında yayımlanan sistematik derleme de hastanede yatan erişkinlerde beslenme tarama ve değerlendirme araçlarının klinik sonuçlarla ilişkisini inceleyen çalışmaların halen yoğun biçimde sürdüğünü göstermektedir (Bergamasco ve ark., 2026).

Dolayısıyla NRS-2002’nin günümüzdeki değeri, onu bütün beslenme değerlendirme sürecinin yerine koymakta değil; hastanede beslenme riski taşıyan hastaları erken ve standardize biçimde belirleyen bir ilk basamak aracı olarak kullanmakta yatmaktadır.

Sonuç

NRS-2002, hastanede yatan erişkinlerde beslenme riskinin erken dönemde belirlenmesini sağlayan, klinik kullanımı kolay ve standardize bir tarama aracıdır.

Aracın temel özelliği, beslenme durumundaki bozulma ile hastalığın oluşturduğu metabolik ve beslenme yükünü aynı sistem içinde değerlendirmesidir. Kilo kaybı, BKİ ve besin alımındaki azalma beslenme durumunu; hastalığın şiddeti ise artan gereksinimi temsil eder. 70 yaş ve üzerindeki hastalara verilen ek puan da ileri yaşın risk üzerindeki etkisini hesaba katar (Kondrup ve ark., 2003a).

NRS-2002’de:

0–2 puan: beslenme riski eşiğinin altında,

≥3 puan: beslenme riski mevcut

şeklinde değerlendirilir.

≥3 puan, malnütrisyonun derecesini değil, beslenme riskini ifade eder. Bu sonuç, ayrıntılı beslenme değerlendirmesi ve bireyselleştirilmiş beslenme bakımının planlanması için klinik bir başlangıç noktasıdır.

Bu nedenle NRS-2002’nin klinik konumu şu şekilde özetlenebilir:

NRS-2002, hastanede yatan erişkinlerde beslenme riskini erken belirlemek amacıyla; beslenme durumundaki bozulmayı, hastalık şiddetini ve ileri yaşı birlikte değerlendiren bir tarama aracıdır.

Tarama sonucunun ardından ayrıntılı klinik değerlendirme yapılması, gerektiğinde SGA veya PG-SGA gibi değerlendirme araçlarından yararlanılması ve malnütrisyon tanısının güncel tanısal çerçevelerle ele alınması, bütüncül klinik beslenme yaklaşımının temelini oluşturur.

Bu açıdan NRS-2002’nin en önemli katkısı bir “tanı koyma” aracı olması değil; beslenme açısından risk taşıyan hastayı erken fark ederek klinik beslenme sürecinin zamanında başlamasını sağlamasıdır.

Kaynaklar:

1. Bergamasco GGL, Lima BR, Araújo KA, et al. Outcomes and other characteristics of the nutritional screening and assessment tools validation processes in hospitalized adults: a systematic review. Einstein (São Paulo). 2026;24. doi:10.31744/einstein_journal/2026RW1855.
2. Bolayır B, Arik G, Yeşil Y, et al. Validation of Nutritional Risk Screening-2002 in a Hospitalized Adult Population. Nutrition in Clinical Practice. 2019;34(2):297-303. doi:10.1002/ncp.10180.
3. Cederholm T, Jensen GL, Correia MITD, et al. GLIM criteria for the diagnosis of malnutrition – A consensus report from the global clinical nutrition community. Clinical Nutrition. 2019;38(1):1-9. doi:10.1016/j.clnu.2018.08.002.
4. Cederholm T, Jensen GL, Correia MITD, et al. The GLIM consensus approach to diagnosis of malnutrition: A 5-year update. Clinical Nutrition. 2025;49:11-20. doi:10.1016/j.clnu.2025.03.018.
5. Cortés-Aguilar R, Malih N, Abbate M, Fresneda S, Yañez A, Bennasar-Veny M. Validity of nutrition screening tools for risk of malnutrition among hospitalized adult patients: A systematic review and meta-analysis. Clinical Nutrition. 2024;43(5):1094-1116. doi:10.1016/j.clnu.2024.03.008.
6. Dávalos-Yerovi V, et al. Risk of malnutrition assessment in hospitalised adults: A scoping review of existing instruments. Clinical Nutrition ESPEN.
7. Gomes F, Schuetz P, Bounoure L, et al. ESPEN practical guideline: Nutritional support for polymorbid medical inpatients. Clinical Nutrition. 2024;43:167-202.
8. Kondrup J, Rasmussen HH, Hamberg O, Stanga Z; Ad Hoc ESPEN Working Group. Nutritional risk screening (NRS 2002): a new method based on an analysis of controlled clinical trials. Clinical Nutrition. 2003;22(3):321-336. doi:10.1016/S0261-5614(02)00214-5.
9. Kondrup J, Allison SP, Elia M, Vellas B, Plauth M; Educational and Clinical Practice Committee, ESPEN. ESPEN guidelines for nutrition screening 2002. Clinical Nutrition. 2003;22(4):415-421. doi:10.1016/S0261-5614(03)00098-0.
10. Leistra E, Willeboordse M, Evers A, et al. Nutrition screening tools: does one size fit all? A systematic review of screening tools for the hospital setting. Clinical Nutrition. 2013;32(1):39-58. doi:10.1016/j.clnu.2012.08.002.
11. Cederholm T, Barazzoni R, Austin P, et al. ESPEN guidelines on definitions and terminology of clinical nutrition. Clinical Nutrition. 2017;36(1):49-64. doi:10.1016/j.clnu.2016.09.004.