Aura: Tıbbi Anlamı, Nörolojik Mekanizmaları, Migren ve Epilepsiyle İlişkisi, Tanısı ve Tedavisi

1. Aura Nedir?

Aura, tıpta özellikle nöroloji alanında kullanılan ve bir nörolojik olayın başlangıcında ya da belirli bir aşamasında ortaya çıkan, kişinin algısında, duyusunda, hareketlerinde, konuşmasında veya bilişsel işlevlerinde geçici değişikliklerle kendini gösteren belirtileri tanımlayan bir terimdir. Aura kavramı en sık migren ve epilepsi ile ilişkilendirilmekle birlikte, bu iki hastalıkta aynı mekanizmayı ifade etmez. Migren aurası, çoğunlukla dakikalar içinde yavaş biçimde gelişen ve genellikle tamamen düzelen geçici nörolojik belirtilerden oluşurken epileptik aura, fokal nöbet sırasında ortaya çıkan iktal bir belirti veya nöbetin ilk fark edilen klinik tezahürü olabilir. Bu nedenle aura, tek başına belirli bir hastalığın adı ya da bağımsız bir tanı değildir; klinik bağlama göre anlamı değişen bir belirti örüntüsüdür (Beniczky et al., 2025; Charles, 2018; Headache Classification Committee of the International Headache Society [IHS], 2018).

Migren aurası sırasında kişi görme alanında ışık parlamaları, zikzak çizgiler, titreşen şekiller veya görme kaybı benzeri alanlar fark edebilir; el, kol, yüz ya da dil çevresinde karıncalanma ve uyuşma yaşayabilir veya konuşma ve sözcük bulma güçlüğü geliştirebilir. Bu belirtiler çoğunlukla kademeli biçimde ortaya çıkar, birkaç dakika boyunca yayılabilir ve tipik olarak her bir aura belirtisi 5–60 dakika sürer. Baş ağrısı aura sırasında başlayabileceği gibi aura sona erdikten sonra da gelişebilir; bazı kişilerde ise aura herhangi bir baş ağrısı olmaksızın görülebilir. Bu son durum, baş ağrısız tipik aura veya migren aurası ile ilişkili baş ağrısız atak olarak değerlendirilir ve özellikle ilk kez ortaya çıktığında başka nörolojik nedenlerden ayrılması gerekir (IHS, 2018).

Epileptik aura ise çoğunlukla saniyeler veya birkaç dakika süren, ani başlayan ve benzer ataklarda oldukça benzer biçimde tekrarlayabilen öznel bir deneyimdir. Kişi aniden midesinden yukarı doğru yükselen bir his, açıklanamayan yoğun korku, daha önce yaşanmışlık hissi (déjà vu), olmayan bir kokuyu algılama, tat duyusunda değişiklik veya vücudun belirli bir bölgesinde elektriklenme hissedebilir. Bu belirtiler fokal nöbetin başlangıç bulgusu olabilir ve nöbet bazı kişilerde farkındalık ya da yanıt verebilirlik bozulmadan sona ererken bazılarında bilinç durumunun etkilenmesine veya nöbetin başka klinik belirtilerle ilerlemesine yol açabilir (Beniczky et al., 2025; Fisher et al., 2017).

Dolayısıyla aura değerlendirilirken yalnızca kişinin hangi belirtiyi yaşadığına değil, belirtinin ne kadar sürede başladığına, nasıl ilerlediğine, ne kadar sürdüğüne, tekrarlayıp tekrarlamadığına, baş ağrısı veya nöbet belirtileriyle ilişkisine ve kişinin olay sırasında çevresiyle iletişim kurup kuramadığına bakılmalıdır. Özellikle ilk kez gelişen ani görme kaybı, konuşma bozukluğu, tek taraflı güçsüzlük veya duyu kaybı, migren aurası olabileceği düşünülse bile inme ya da geçici iskemik atak (GİA/TİA) dışlanmadan iyi huylu kabul edilmemelidir (Eren et al., 2021).

2. Aura Teriminin Kökeni ve Tarihsel Gelişimi

Aura sözcüğü, köken olarak Antik Yunancadaki aúra kelimesinden gelir ve esinti, hafif rüzgâr veya hava akımı anlamında kullanılmıştır. Tıp literatüründe ise zaman içerisinde özellikle epileptik nöbet öncesinde ya da nöbetin başlangıcında kişinin hissettiği öznel duyumları tanımlamak için kullanılmaya başlanmıştır. Tarihsel olarak aura, nöbetin yaklaşmakta olduğunu haber veren bir ön belirti gibi yorumlanmış olsa da günümüzde bu yaklaşımın bütün epileptik auralar için doğru olmadığı bilinmektedir. Çünkü epileptik aura çoğu durumda nöbetten önce gerçekleşen ayrı bir olay değil, fokal nöbetin kendisinin bir parçasıdır.

Migren alanında aura kavramının kullanımı ise görsel ve diğer nörolojik belirtilerin migren atağının belirli bir aşamasında ortaya çıktığının anlaşılmasıyla gelişmiştir. Özellikle görme alanında genişleyen ışıklı çizgiler, zikzak desenler ve geçici görme kaybı gibi belirtilerin klinik olarak tanımlanması, migrenin yalnızca baş ağrısından ibaret olmayan nörolojik bir hastalık olduğunun anlaşılmasına katkı sağlamıştır. Günümüzde migren aurası, Uluslararası Baş Ağrısı Bozuklukları Sınıflandırması’nın üçüncü baskısında (ICHD-3) belirli klinik ölçütlerle tanımlanmış bir migren alt tipi olarak ele alınmaktadır (IHS, 2018).

Modern nörobilim, aura belirtilerinin yalnızca öznel algı değişikliklerinden ibaret olmadığını; belirli beyin ağlarının geçici işlev değişiklikleriyle ilişkili olduğunu göstermiştir. Migren aurasında kortikal yayılan depolarizasyon, epileptik aurada ise fokal iktal elektriksel aktivite ön plana çıkar. Bununla birlikte bu iki mekanizmanın birbirinden tamamen bağımsız ve her hastada aynı şekilde işleyen süreçler olduğu düşünülmemelidir. Her iki durumda da klinik belirtiler, etkilenen sinir ağlarının işlevine ve olayın yayılım biçimine bağlı olarak değişebilir (Charles, 2018; Charles & Baca, 2013).

3. Migren Aurası

Migren aurası, migren hastalarının bir bölümünde baş ağrısından önce, baş ağrısı sırasında veya daha nadiren baş ağrısı olmaksızın ortaya çıkan, tamamen geri dönüşlü nörolojik belirtiler bütünüdür. Bu belirtiler çoğunlukla görsel, duyusal veya konuşma ve dil işlevleriyle ilişkilidir. Daha nadir durumlarda motor belirtiler, beyin sapı belirtileri veya retinal görme bozuklukları da görülebilir. Migren aurası, migrenin yalnızca ağrı oluşturan bir hastalık olmadığını; beynin duyusal, görsel ve diğer nörolojik ağlarını etkileyebilen karmaşık bir nörolojik bozukluk olduğunu gösterir (IHS, 2018).

Migrenli kişilerin yaklaşık üçte birinde yaşamlarının bir döneminde aura görülebildiği bildirilmiştir; ancak oran, araştırma yöntemi, hasta grubu, tanı ölçütleri ve incelenen toplumun özelliklerine göre değişebilir. Aura yaşayan her kişi her migren atağında aura geliştirmeyebilir. Bazı kişilerde atakların bir kısmı auralı, bir kısmı aurasız olabilir. Bu nedenle hastanın migren tanısının yalnızca aura varlığına veya yokluğuna göre değerlendirilmesi doğru değildir (Dodick, 2018; IHS, 2018).

3.1. Migren Aurasının Tanı Ölçütleri

ICHD-3’e göre migren aurası tanısı için en az iki atak bulunmalı ve bu ataklarda aşağıdaki geri dönüşlü aura belirtilerinden en az biri görülmelidir:

Görsel belirtiler.
Duyusal belirtiler.
Konuşma ve/veya dil belirtileri.
Motor belirtiler.
Beyin sapı belirtileri.
Retinal belirtiler.

Bunun yanında aşağıdaki altı özellikten en az üçünün bulunması gerekir:

Aura belirtilerinden en az biri 5 dakika veya daha uzun sürede kademeli olarak yayılır.
İki veya daha fazla aura belirtisi art arda ortaya çıkar.
Her bir aura belirtisi 5–60 dakika sürer.
Aura belirtilerinden en az biri tek taraflıdır.
Aura belirtilerinden en az biri pozitif niteliktedir.
Aura, baş ağrısıyla birlikte görülür veya aura başladıktan sonraki 60 dakika içinde baş ağrısı gelişir.

Bu ölçütlerde önemli bir ayrıntı vardır: Baş ağrısının mutlaka ortaya çıkması gerekmez. Altı özellikten en az üçünün karşılanması yeterlidir; dolayısıyla baş ağrısız aura da tanı ölçütleri içinde yer alabilir. Ayrıca 5–60 dakikalık süre her bir aura belirtisi için ayrı ayrı değerlendirilir. Birden fazla belirti art arda gelişiyorsa toplam aura süresi 60 dakikayı aşabilir; bu durum tek başına migren aurası tanısını dışlamaz. Motor belirtilerin bulunduğu hemiplejik migren ise süre bakımından özel bir değerlendirmeye sahiptir; motor güçsüzlük genellikle 72 saatten kısa sürse de bazı hastalarda daha uzun devam edebilir (IHS, 2018).

Bu ölçütler klinik tanıya yardımcı olmakla birlikte, özellikle ilk kez ortaya çıkan veya önceki ataklardan farklı seyreden nörolojik belirtilerin otomatik olarak migren aurası kabul edilmesi gerektiği anlamına gelmez. Migren aurası tanısı, belirtilerin öyküsü ve nörolojik muayene ile birlikte değerlendirilir; gerekli durumlarda inme, epilepsi ve göz kaynaklı hastalıklar gibi diğer nedenler araştırılır.

3.2. Migren Aurasının Klinik Alt Tipleri

Migren aurası tek bir belirti örüntüsünden oluşmaz. ICHD-3, aura belirtilerinin niteliğine ve eşlik eden nörolojik bulgulara göre farklı alt tipleri tanımlar. Bu alt tiplerin doğru ayrılması, hem tanı hem de tedavi güvenliği açısından önem taşır.

3.2.1. Tipik Aura

Tipik aura, görsel, duyusal ve/veya konuşma-dil belirtilerinden oluşur; motor güçsüzlük, beyin sapı belirtileri veya retinal belirtiler içermez. En sık görülen aura biçimlerinden biridir. Belirtiler çoğunlukla yavaş gelişir ve zaman içerisinde bir alandan diğerine yayılabilir. Örneğin kişi önce görme alanında titreşen bir çizgi fark edebilir, ardından bu çizginin genişleyerek görme alanının bir bölümünü kapladığını hissedebilir. Daha sonra aynı atak sırasında el veya yüzde karıncalanma ya da konuşma güçlüğü gelişebilir.

Tipik aura belirtileri genellikle tamamen geri dönüşlüdür. Her bir belirtinin 5–60 dakika sürmesi beklenir; ancak klinik değerlendirmede süre, yayılım ve belirtilerin sıralaması birlikte ele alınmalıdır. Tipik aura, baş ağrısıyla birlikte görülebileceği gibi baş ağrısı olmadan da ortaya çıkabilir (IHS, 2018).

3.2.2. Görsel Aura

Görsel aura, migren aurasının en sık görülen biçimidir. Hastalar görme alanında parlak noktalar, ışık çakmaları, titreşen çizgiler, zikzak desenler, geometrik şekiller, dalgalanmalar veya geçici görme alanı kayıpları tarif edebilir. Bazı kişilerde parlak ve hareketli bir şekil görme alanının merkezine yakın başlar ve giderek genişleyerek bir tarafa doğru ilerler. Bu şekillerin çevresinde ışıklı veya titreşen sınırlar bulunabilir.

Görsel aura sırasında hem pozitif hem de negatif belirtiler ortaya çıkabilir. Pozitif belirtiler, normalde bulunmayan ışık, çizgi, parıltı veya şekillerin algılanmasıdır. Negatif belirtiler ise görme alanının bir bölümünde kararma, bulanıklaşma veya görme kaybı hissidir. Aynı atakta önce pozitif belirtilerin, ardından negatif görme alanı değişikliklerinin ortaya çıkması mümkündür. Görsel belirtiler sıklıkla her iki gözün görme alanını etkileyen homonim bir örüntü gösterir; kişi bunu tek gözde sorun varmış gibi algılayabilir. Bu nedenle görme bozukluğunun gerçekten tek gözde mi, yoksa her iki gözün aynı taraf görme alanında mı oluştuğunun belirlenmesi klinik açıdan önemlidir (Eren et al., 2021).

Görsel aura sırasında görülebilen başlıca belirtiler şunlardır:

Parlak ışık çakmaları veya parıltılar.
Zikzak biçiminde, titreşen veya genişleyen çizgiler.
Görme alanında geçici karanlık veya boşluk.
Geometrik şekiller ve hareketli desenler.
Görme alanında bulanıklık veya kısmi kayıp.
Nesnelerin biçiminde, büyüklüğünde veya konumunda geçici algı değişiklikleri.

Görsel aura belirtileri çoğunlukla dakikalar içinde gelişir ve tamamen düzelir. Bununla birlikte yeni başlayan ani görme kaybı, özellikle tek gözde meydana geliyorsa retinal iskemi, amaurosis fugax veya başka göz-damar hastalıkları açısından acil değerlendirme gerektirir. Bu tür bir belirti, yalnızca migren öyküsü bulunduğu için migren aurasına bağlanmamalıdır (Eren et al., 2021; IHS, 2018).

3.2.3. Duyusal Aura

Duyusal aura, çoğunlukla karıncalanma, uyuşma, iğnelenme, elektriklenme veya dokunma duyusunda geçici değişiklikler şeklinde ortaya çıkar. Belirtiler sıklıkla el parmaklarında başlar ve dakikalar içinde el, kol, yüz veya ağız çevresine doğru yayılabilir. Bu kademeli yayılım, migren aurasının ayırt edici özelliklerinden biridir.

Bazı hastalarda karıncalanma gibi pozitif duyusal belirtileri uyuşma veya duyu azalması gibi negatif belirtiler izleyebilir. Duyusal belirtiler tek başına görülebileceği gibi görsel aura veya konuşma-dil belirtileriyle art arda da gelişebilir. Örneğin bir kişi önce görme alanında zikzak çizgiler fark edebilir, ardından sağ elinde karıncalanma yaşayabilir ve daha sonra konuşurken sözcük bulmakta zorlanabilir.

Duyusal auranın inme veya geçici iskemik atakla karıştırılmaması için başlangıç biçimi ve yayılımı dikkatle sorgulanmalıdır. Migren aurasında belirtiler çoğunlukla kademeli olarak gelişirken iskemik olaylarda belirtiler daha sık ani başlar; ancak bu ayrım kesin değildir. Ani başlayan tek taraflı uyuşma, güç kaybı veya konuşma bozukluğu, migren olasılığı bulunsa bile acil değerlendirilmelidir (Eren et al., 2021).

3.2.4. Konuşma ve Dil Aurası

Konuşma ve dil aurası, kişinin konuşma üretme, sözcükleri bulma, cümle kurma veya söylenenleri anlama işlevlerinde geçici bozulmalarla ortaya çıkabilir. Hastalar konuşmak istedikleri hâlde doğru sözcüğü bulamadıklarını, cümleleri tamamlayamadıklarını veya konuşmalarının anlamsızlaştığını ifade edebilir. Bazı kişilerde yazılı ya da sözlü dili anlama güçlüğü de görülebilir.

Bu belirtilerin değerlendirilmesinde afazi ile dizartri ayrılmalıdır. Afazi, dil işlevlerinin bozulmasıyla ilişkilidir; dizartri ise konuşma kaslarının motor kontrolündeki bozulma nedeniyle seslerin anlaşılır biçimde çıkarılamamasıdır. Migren aurasında görülen dil belirtileri çoğunlukla geri dönüşlüdür ve görsel veya duyusal belirtilerin ardından ortaya çıkabilir. Bununla birlikte yeni başlayan konuşma bozukluğu, özellikle ani gelişmişse, inme açısından acil değerlendirme gerektirir (IHS, 2018; Eren et al., 2021).

3.2.5. Motor Aura ve Hemiplejik Migren

Motor aura, vücudun bir tarafında geçici kas güçsüzlüğü veya hareket ettirme güçlüğüyle karakterizedir. Migren aurasının motor belirtilerle birlikte görüldüğü özel klinik alt tip hemiplejik migren olarak adlandırılır. Burada kullanılan “hemiplejik” terimi tam felç anlamına çağrışım yapsa da hastaların önemli bir bölümünde tam felçten ziyade değişen derecelerde kas güçsüzlüğü görülür.

ICHD-3’e göre hemiplejik migren tanısı için migren aurası ölçütlerinin karşılanması ve aura sırasında tamamen geri dönüşlü motor güçsüzlükle birlikte tamamen geri dönüşlü görsel, duyusal ve/veya konuşma-dil belirtilerinin bulunması gerekir. Motor belirtiler genellikle 72 saatten kısa sürer; ancak bazı hastalarda güçsüzlük haftalar boyunca devam edebilir. Bu nedenle 72 saatlik sürenin aşılması hemiplejik migreni tek başına dışlamaz, fakat uzamış veya devam eden nörolojik bulguların başka nedenlerden kaynaklanmadığının gösterilmesini zorunlu kılar (IHS, 2018).

Hemiplejik migren ailesel veya sporadik olabilir. Ailesel hemiplejik migren tanısı için hastanın birinci veya ikinci derece akrabalarından en az birinde hemiplejik migren bulunmalıdır. Genetik olarak tanımlanmış alt tiplerde CACNA1A, ATP1A2 ve SCN1A genleriyle ilişkili değişiklikler bildirilmiştir. Bu genler iyon kanalları veya iyon taşınmasıyla ilişkili proteinleri kodlar ve nöronal uyarılabilirliği etkileyebilir. Bununla birlikte her hemiplejik migren hastasında bu genlerden birinde mutasyon saptanması beklenmez. Sporadik hemiplejik migren, birinci veya ikinci derece akrabada hemiplejik migren öyküsü bulunmayan hastalarda tanımlanır (IHS, 2018).

Hemiplejik migren, inme ve diğer akut nörolojik hastalıklarla klinik olarak karışabileceğinden özellikle ilk atakta dikkatle değerlendirilmelidir. Yeni gelişen tek taraflı güçsüzlük, yüz asimetrisi, konuşma bozukluğu veya bilinç değişikliği, önceden hemiplejik migren tanısı bulunması hâlinde dahi acil inme değerlendirmesini gerektirir.

3.2.6. Beyin Sapı Auralı Migren

Beyin sapı auralı migren, önceden “baziler migren” veya “baziler tip migren” olarak adlandırılmıştır. Günümüzde baziler arterin doğrudan hastalığın temel nedeni olduğuna dair yeterli kanıt bulunmadığından beyin sapı auralı migren terimi tercih edilmektedir.

ICHD-3’e göre bu tanının konulabilmesi için migren aurası ölçütlerinin karşılanması ve aşağıdaki tamamen geri dönüşlü beyin sapı belirtilerinden en az ikisinin bulunması gerekir:

Gerçek vertigo.
Tinnitus (kulak çınlaması).
Hipoakuzi (işitme azalması).
Diplopi (çift görme).
Duyusal kayba bağlanamayan ataksi.
Bilinç düzeyinde azalma.

Beyin sapı auralı migren tanısında motor güçsüzlük veya retinal belirtiler bulunmamalıdır. Motor belirtiler varsa klinik sınıflandırma hemiplejik migren yönünde yapılır. Ayrıca baş dönmesi ile vertigo, bulanık görme ile diplopi ve afazi ile dizartri birbirinden ayrılmalıdır. Bu ayrımlar, beyin sapı auralı migren tanısının yanlış konulmasını önlemek açısından önemlidir (IHS, 2018).

Beyin sapı belirtileri, inme veya vertebrobaziler dolaşım bozuklukları gibi ciddi hastalıklarla karışabilir. Bu nedenle ilk kez ortaya çıkan çift görme, konuşma bozukluğu, ataksi veya bilinç düzeyinde azalma gibi belirtiler migren olarak kabul edilmeden önce acil değerlendirilmelidir.

3.2.7. Retinal Migren

Retinal migren, tekrarlayan ataklar sırasında tek gözde geçici görsel belirtilerin ortaya çıktığı son derece nadir bir migren alt tipidir. Görsel belirtiler ışık çakmaları, skotom veya geçici görme kaybı şeklinde olabilir. Tanı için belirtilerin gerçekten tek gözde meydana geldiğinin doğrulanması önemlidir. Hastanın “tek gözüm karardı” şeklindeki ifadesi tek başına retinal migren tanısı koydurmaz; kişi aslında her iki gözün aynı taraf görme alanında meydana gelen homonim bir kaybı tek gözdeymiş gibi algılayabilir.

ICHD-3’e göre retinal migren tanısı için en az iki atak bulunmalı, görsel belirtiler tamamen geri dönüşlü ve gerçekten monoküler olmalı; ayrıca atak sırasında klinik görme alanı muayenesi veya hastanın uygun biçimde çizdiği görme alanı şemasıyla bu durum doğrulanmalıdır. Belirtilerin en az ikisi 5 dakika veya daha uzun sürede kademeli yayılma, 5–60 dakika sürme ve baş ağrısının eşlik etmesi ya da 60 dakika içinde başlaması özelliklerinden oluşmalıdır. Diğer amaurosis fugax nedenleri ve ilgili göz-damar hastalıkları dışlanmalıdır (IHS, 2018).

Retinal migren, geçici tek göz görme kaybının sık görülen bir nedeni değildir. Tek gözde ani görme kaybı, retinal arter tıkanıklığı, geçici retinal iskemi, optik sinir hastalıkları ve diğer vasküler nedenlerle ilişkili olabilir. Bu nedenle yeni gelişen monoküler görme kaybı, migren öyküsü olsa bile acil göz ve nörolojik değerlendirme gerektirir.

3.3. Migren Aurasının Süresi ve Seyri

Migren aurasının süresi kişiden kişiye ve ataktan atağa değişebilir. Tipik aura belirtilerinin her biri genellikle 5–60 dakika sürer. Belirtilerin kademeli başlaması ve yayılması, migren aurasının önemli klinik özelliklerinden biridir. Bununla birlikte birden fazla aura belirtisi art arda geliştiğinde toplam süre 60 dakikayı aşabilir. Bu nedenle yalnızca toplam süreye bakarak tanı koymak veya migren aurasını dışlamak doğru değildir (IHS, 2018).

Aura çoğunlukla baş ağrısından önce görülür; ancak baş ağrısıyla aynı anda başlayabilir veya baş ağrısı sırasında ortaya çıkabilir. Bazı hastalarda aura tamamen sona erdikten sonra baş ağrısı gelişir. Bazı hastalarda ise baş ağrısı hiç başlamaz. Bu durum özellikle daha önce migren tanısı bulunmayan veya ileri yaşlarda ilk kez aura yaşayan kişilerde ayırıcı tanı açısından önemlidir.

Bir aura belirtisinin 60 dakikadan uzun sürmesi her durumda inme anlamına gelmez; ancak tipik süre sınırının aşılması, özellikle ilk kez yaşanıyorsa veya nörolojik kayıp devam ediyorsa, inme ve diğer ikincil nedenlerin değerlendirilmesini gerektirir. Uzamış aura ile kalıcı nörolojik hasar birbirinden ayrılmalıdır. Kalıcı veya yeni gelişen nörolojik bulgular, migren tanısı varsayılarak izlenmemelidir.

3.4. Baş Ağrısı Olmadan Görülen Migren Aurası

Migren aurası her zaman baş ağrısıyla birlikte ortaya çıkmaz. Tipik aura belirtileri, baş ağrısı gelişmeden de görülebilir. Bu klinik tablo, baş ağrısız tipik aura olarak adlandırılır. Özellikle daha önce migren atağı yaşamış kişilerde bu durum tanınabilir olmakla birlikte, baş ağrısız aura ilk kez ortaya çıktığında tanı daha dikkatli konulmalıdır.

Baş ağrısız aura; geçici görme değişiklikleri, karıncalanma, uyuşma veya konuşma bozukluğu gibi belirtilerle seyredebilir. Ancak bu belirtiler geçici iskemik atak, retinal iskemi, epileptik nöbet ve diğer nörolojik hastalıklarla da ilişkili olabilir. Özellikle ileri yaşta ilk kez ortaya çıkan baş ağrısız nörolojik belirtilerde, yalnızca migren olasılığına dayanarak değerlendirme sonlandırılmamalıdır (Eren et al., 2021; IHS, 2018).

4. Epileptik Aura

Epileptik aura, fokal epileptik nöbet sırasında ortaya çıkan öznel duyusal, duygusal, bilişsel, otonom veya algısal belirtileri tanımlar. Klasik klinik kullanımda aura, kişinin nöbet sırasında yaşadığı ve bazen çevresindekiler tarafından doğrudan fark edilemeyen ilk deneyimdir. Bu nedenle epileptik aura, çoğunlukla nöbetin kendisinden önce ortaya çıkan bağımsız bir uyarı değil, nöbet aktivitesinin klinik bir parçasıdır.

Epileptik aura sırasında kişi aniden yoğun korku hissedebilir, midesinden göğsüne doğru yükselen bir duyum yaşayabilir, daha önce yaşanmışlık veya yabancılık hissine kapılabilir, olmayan bir koku ya da tat algılayabilir veya vücudunun belirli bir bölgesinde elektriklenme hissedebilir. Bu belirtiler çoğu zaman kısa sürer ve benzer nöbetlerde oldukça benzer biçimde tekrarlanır. Bazı kişilerde aura tek başına sonlanabilir; bazı kişilerde ise nöbet başka belirtilerle ilerleyebilir ve farkındalık veya yanıt verebilirlik etkilenebilir (Beniczky et al., 2025).

Epileptik aura kavramı değerlendirilirken güncel nöbet sınıflandırmasının dikkate alınması gerekir. ILAE’nin 2025 yılında yayımladığı güncel sınıflandırma, fokal nöbetleri sınıflandırırken bilinç durumunu farkındalık ve yanıt verebilirliğin birlikte değerlendirilmesiyle ele alır. Bu nedenle yalnızca kişinin olay sırasında kendisini fark edip etmediğine değil, çevresel uyaranlara uygun yanıt verip veremediğine ve olay sonrasında yaşadıklarını hatırlayıp hatırlamadığına da bakılır. “Aura” terimi klinik anlatımda kullanılmaya devam etse de nöbetin resmi sınıflandırması, nöbetin bütün seyri ve bilinç durumu dikkate alınarak yapılmalıdır (Beniczky et al., 2025).

4.1. Epileptik Auranın Klinik Özellikleri

Epileptik aura çoğunlukla ani başlar, kısa sürer ve benzer ataklarda benzer biçimde tekrarlayabilir. Süre saniyelerden birkaç dakikaya kadar değişebilse de bazı nöbetlerde daha uzun veya karmaşık deneyimler görülebilir. Migren aurasından farklı olarak epileptik aura çoğunlukla kademeli biçimde yayılan bir görsel veya duyusal belirti örüntüsü oluşturmaz; ancak bu ayrım kesin değildir ve tek başına tanı koydurmaz.

Epileptik aura sırasında görülebilecek belirtiler şunlardır:

Ani ve açıklanamayan korku veya yoğun kaygı hissi.
Daha önce yaşanmışlık (déjà vu) veya yabancılık (jamais vu) hissi.
Mideden yukarı doğru yükselen epigastrik duyum.
Olmayan bir kokuyu algılama.
Gerçekte bulunmayan bir tadı hissetme.
Görsel veya işitsel algı değişiklikleri.
Vücudun belirli bir bölgesinde karıncalanma veya elektriklenme.
Ani sıcaklık, soğukluk veya terleme hissi.
Kalp çarpıntısı, bulantı veya diğer otonom belirtiler.
Beden algısında veya çevrenin algılanmasında değişiklikler.

Bu belirtilerin her biri epilepsiye özgü değildir. Örneğin korku, çarpıntı ve mide bulantısı panik ataklarda da görülebilir. Déjà vu sağlıklı kişilerde de zaman zaman yaşanabilir. Bu nedenle epileptik aura tanısı, belirtinin tek başına varlığına değil, süresine, tekrarlama biçimine, eşlik eden nörolojik bulgulara, olay sonrası duruma ve gerektiğinde EEG ile görüntüleme sonuçlarına dayanmalıdır (Beniczky et al., 2025; Fisher et al., 2017).

4.2. Epileptik Auranın Belirti Türleri

4.2.1. Duyusal Aura

Duyusal epileptik aura; karıncalanma, uyuşma, yanma, elektriklenme, ağrı veya vücudun belirli bir bölümünde anormal his oluşmasıyla ortaya çıkabilir. Bu belirtiler çoğunlukla fokal nöbet aktivitesinin etkilediği somatosensoriyel ağlarla ilişkilidir. El, yüz veya kol gibi belirli vücut bölgelerinde hissedilebilir ve bazı nöbetlerde belirtiler bir vücut bölgesinden diğerine ilerleyebilir.

Duyusal belirtilerin yayılım biçimi, nöbetin olası başlangıç bölgesi hakkında bilgi verebilir; ancak yalnızca belirtiye bakarak kesin anatomik lokalizasyon yapılması doğru değildir. Epileptik ağlar birden fazla kortikal ve subkortikal bölgeyi içerebilir ve klinik belirtiler nöbetin yayılımı sırasında değişebilir.

4.2.2. Görsel Aura

Görsel epileptik aura, görme alanında ışık çakmaları, renkli noktalar, daireler, şekiller veya daha karmaşık görsel algılar şeklinde ortaya çıkabilir. Özellikle oksipital ağların etkilendiği fokal nöbetlerde basit, renkli ve kısa süreli görsel halüsinasyonlar görülebilir. Migren aurasındaki genişleyen zikzak çizgilerden farklı olarak epileptik görsel belirtiler çoğunlukla daha ani başlar ve daha kısa sürer; ancak klinik örüntüler her hastada aynı değildir.

Görsel epileptik aura ile migren aurasının ayrımında başlangıç hızı, süre, şekil, tekrarlama biçimi ve eşlik eden belirtiler birlikte değerlendirilir. Tekrarlayan, kısa süreli ve birbirine çok benzeyen görsel ataklar epileptik nöbet olasılığını artırabilir. Bununla birlikte görsel belirtilerin niteliği tek başına kesin tanı koydurmaz (Eren et al., 2021).

4.2.3. İşitsel Aura

İşitsel epileptik aura sırasında kişi zil sesi, uğultu, tıklama, müzik veya konuşma benzeri sesler algılayabilir. Bu sesler dış ortamda bulunmadığı hâlde gerçekmiş gibi hissedilebilir. Bazı kişiler basit sesler duyarken bazıları daha karmaşık işitsel deneyimler yaşayabilir.

İşitsel belirtiler temporal ve diğer işitsel ağların etkilenmesiyle ilişkili olabilir. Ancak işitsel halüsinasyonların yalnızca epilepsiye özgü olmadığı; psikiyatrik, nörolojik ve işitsel sistemle ilişkili başka durumlarda da ortaya çıkabileceği unutulmamalıdır.

4.2.4. Koku ve Tat Aurası

Koku ve tat auraları, epileptik nöbet sırasında ortaya çıkabilen öznel algı bozukluklarıdır. Kişi gerçekte bulunmayan yanık, çürük, kimyasal veya keskin bir kokuyu algılayabilir. Benzer biçimde ağızda metalik, acı veya farklı bir tat hissedebilir. Bu belirtiler özellikle temporal ve limbik ağlarla ilişkili fokal nöbetlerde görülebilir.

Koku veya tat aurası yaşayan her kişide temporal lob epilepsisi bulunduğu söylenemez. Belirtilerin nöbetle ilişkisi, tekrarlama örüntüsü ve diğer klinik bulgular birlikte değerlendirilmelidir.

4.2.5. Otonom Aura

Otonom aura, nöbet sırasında istemsiz sinir sistemi işlevlerinde geçici değişiklikler meydana gelmesiyle ortaya çıkar. Ani terleme, kızarma, soluklaşma, kalp hızında artış, mide bulantısı, karın bölgesinde yükselme hissi, tükürük salgısında artış veya solunum değişiklikleri görülebilir. Bu belirtiler tek başına epilepsi tanısı koydurmaz; panik atak, kardiyak ritim bozukluğu ve diğer otonom bozukluklarla da ilişkili olabilir.

4.2.6. Duygusal ve Bilişsel Aura

Duygusal aura sırasında açıklanamayan yoğun korku, huzursuzluk, neşe, öfke veya başka duygusal deneyimler ortaya çıkabilir. Bilişsel aura ise déjà vu, jamais vu, ani düşünce değişiklikleri, bellekle ilişkili deneyimler veya algısal yabancılaşma biçiminde görülebilir. Bu belirtiler özellikle temporal-limbik ağlarla ilişkili fokal nöbetlerde dikkat çekebilir.

Duygusal ve bilişsel belirtilerin epileptik kökenli olup olmadığının belirlenmesinde ani başlangıç, kısa süre, stereotipik tekrar ve olayla ilişkili diğer nöbet belirtileri önemlidir. Panik bozukluğu, dissosiyatif belirtiler, uyku bozuklukları ve psikiyatrik durumlar ayırıcı tanıda değerlendirilmelidir.

4.3. Epileptik Auranın Beyin Bölgeleriyle İlişkisi

Epileptik aura belirtileri, nöbet aktivitesinin başladığı veya yayıldığı sinir ağlarına bağlı olarak değişebilir. Temporal, oksipital, parietal ve insüler ağlar farklı klinik deneyimlerle ilişkili olabilir. Bununla birlikte belirtilerin belirli bir beyin bölgesini kesin olarak gösterdiği düşünülmemelidir. Nöbet aktivitesi birden fazla bölgeyi etkileyebilir ve aynı belirti farklı anatomik ağların tutulmasıyla ortaya çıkabilir (Beniczky et al., 2025).

Temporal ve limbik ağlarla ilişkili nöbetlerde epigastrik yükselme hissi, ani korku, déjà vu, koku veya tat algısı değişiklikleri görülebilir. Oksipital ağların etkilenmesi basit görsel halüsinasyonlara, parietal ağların etkilenmesi somatosensoriyel duyumlara, insüler ağların etkilenmesi ise boğazda sıkışma, iç organlardan kaynaklanıyormuş gibi hissedilen duyumlar ve karmaşık bedensel algı değişikliklerine yol açabilir. Bu örüntüler klinik değerlendirmeye yardımcı olur; kesin lokalizasyon için nörolojik muayene, EEG, görüntüleme ve gerektiğinde ileri epilepsi incelemeleri gerekir.

5. Migren Aurası ile Epileptik Aura Arasındaki Farklar

Migren aurası ve epileptik aura bazı benzer belirtiler oluşturabilir. Her iki durumda da görsel değişiklikler, duyusal belirtiler, algı bozuklukları veya konuşma güçlükleri görülebilir. Ancak bu iki durumun temel nörofizyolojik mekanizmaları, başlangıç biçimleri, süreleri ve klinik seyirleri farklıdır.

Migren aurası çoğunlukla yavaş gelişir ve belirtiler dakikalar içinde yayılabilir. Epileptik aura ise genellikle ani başlar ve kısa sürer. Migren aurasında görsel belirtiler sıklıkla genişleyen zikzak çizgiler, titreşen ışıklar veya görme alanı kaybı şeklindeyken epileptik görsel aura daha kısa süreli, ani ve tekrarlayan basit görsel algılar biçiminde olabilir. Epileptik aura sırasında déjà vu, yoğun korku, koku veya tat algısı değişiklikleri ve otonom belirtiler daha belirgin olabilir.

Bu özellikler klinik ayrımda yararlı olmakla birlikte mutlak değildir. Migren aurası her zaman yavaş ilerlemeyebilir; epileptik nöbet belirtileri de her zaman birkaç saniye içinde sona ermeyebilir. Ayrıca geçici iskemik atak ve inme gibi damar kaynaklı olaylar da benzer nörolojik belirtilere yol açabilir. Bu nedenle tanı, tek bir belirtiye veya süreye dayanılarak konulmamalıdır (Eren et al., 2021).

Özellik	Migren aurası	Epileptik aura
Temel mekanizma	Kortikal yayılan depolarizasyonla ilişkili nörofizyolojik süreç	Fokal iktal nöronal aktivite
Başlangıç	Genellikle kademeli	Genellikle ani
Yayılım	Sıklıkla dakikalar içinde ilerleyen yayılım	Çoğunlukla ani başlangıç; nöbet boyunca farklı bölgelere yayılım olabilir
Süre	Her bir belirti çoğunlukla 5–60 dakika	Genellikle saniyeler veya birkaç dakika
Görsel belirtiler	Zikzak çizgiler, ışık parlamaları, genişleyen skotom	Ani başlayan basit ışık, renk veya şekil algıları
Duyusal belirtiler	Karıncalanma ve uyuşmanın elden kola veya yüze yayılması	Ani, kısa süreli ve tekrarlayan duyusal deneyimler
Duygusal belirtiler	Daha az tipik; atakla ilişkili kaygı olabilir	Ani korku, déjà vu ve benzeri deneyimler görülebilir
Tekrarlama	Ataktan atağa değişkenlik gösterebilir	Nöbetler çoğunlukla birbirine benzer biçimde tekrarlayabilir
Bilinç durumu	Tipik aura sırasında genellikle korunur	Nöbet boyunca korunabilir veya etkilenebilir
Baş ağrısı ilişkisi	Baş ağrısından önce, sırasında veya baş ağrısı olmadan görülebilir	Nöbet öncesi veya sonrası baş ağrısı olabilir; aura tek başına baş ağrısı gerektirmez
Tanı yaklaşımı	Klinik öykü, nörolojik değerlendirme ve gerektiğinde görüntüleme	Klinik öykü, EEG, görüntüleme ve gerektiğinde ileri epilepsi incelemeleri

Tablodaki özellikler tipik klinik örüntüleri gösterir; her hastada bütün özelliklerin aynı şekilde bulunması beklenmez. Özellikle ilk kez ortaya çıkan ani nörolojik belirtilerde migren ve epilepsi ayrımından önce inme ve diğer acil nedenlerin dışlanması gerekir.

6. Migren Aurasının Nörofizyolojik Mekanizması

Migren aurasının en çok kabul gören nörofizyolojik açıklaması kortikal yayılan depolarizasyon veya kortikal yayılan depresyon (cortical spreading depolarization/depression, CSD) olarak adlandırılan süreçtir. Bu olay, korteks boyunca yavaş biçimde yayılan yoğun bir nöronal ve glial depolarizasyon dalgası ile bunu izleyen geçici nöronal aktivite baskılanmasını içerir. Depolarizasyon sırasında hücre zarının iyon dengesi değişir; potasyum, sodyum ve kalsiyum gibi iyonların hücre içi ve dışı dağılımında belirgin değişiklikler meydana gelir. Glutamat gibi nörotransmiterlerin salınımı ve hücre dışı iyon ortamındaki değişiklikler de sürece katkıda bulunur (Charles & Baca, 2013; Close et al., 2019).

Kortikal yayılan depolarizasyonun migren aurasındaki görsel belirtileri açıklayabilmesinin temel nedenlerinden biri, görsel kortekste yavaş bir yayılım göstermesidir. Görsel kortekste başlayan ve komşu alanlara ilerleyen işlevsel değişiklikler, kişinin görme alanında genişleyen ışık desenleri, zikzak çizgiler veya skotomlar algılamasına neden olabilir. Bu yayılımın hızı çoğu deneysel modelde dakikada birkaç milimetre düzeyindedir. Bununla birlikte insanlarda her aura atağında CSD’nin doğrudan ölçülmesi mümkün olmadığından, mekanizma güçlü bilimsel destek alan bir açıklama olmakla birlikte her hastadaki belirtilerin bire bir ölçülmüş karşılığı olarak sunulmamalıdır (Charles, 2018; Charles & Baca, 2013).

CSD’nin migren baş ağrısıyla ilişkisi daha karmaşıktır. Deneysel çalışmalar, kortikal yayılan depolarizasyonun trigeminovasküler ağları etkileyebilecek biyokimyasal ve nörovasküler değişiklikler oluşturabileceğini düşündürmektedir. Bu süreçte potasyum, hidrojen iyonları ve çeşitli inflamatuvar veya nöroaktif mediyatörlerin meningeal duyusal sinir uçlarını etkileyebilmesi olası mekanizmalardan biridir. Kalsitonin gen ilişkili peptit (CGRP) de trigeminovasküler ağın önemli bileşenlerinden biridir. Bununla birlikte CSD’nin her hastada baş ağrısını doğrudan başlatan tek mekanizma olduğu kanıtlanmış değildir; migren atağının ağrı evresinde trigeminovasküler sistem ve merkezi ağların etkileşimi de önem taşır (Close et al., 2019; Dodick, 2018).

Migren aurası sırasında bazı beyin bölgelerinde kan akımı değişiklikleri de gözlenebilir. Görüntüleme çalışmalarında aura belirtileriyle ilişkili bölgesel perfüzyon değişiklikleri bildirilmiştir. Ancak bu değişikliklerin dağılımı ve zamanlaması her zaman klinik belirtilerle tam olarak örtüşmez. Bu nedenle migren aurası, yalnızca damarların daralması veya genişlemesiyle açıklanabilecek basit bir dolaşım bozukluğu olarak değerlendirilmemelidir. Güncel yaklaşım, nöronal, glial, nörovasküler ve trigeminovasküler süreçlerin birlikte rol oynadığı daha karmaşık bir mekanizmayı kabul eder (Charles, 2018; Tolner et al., 2019).

7. Epileptik Auranın Nörofizyolojik Mekanizması

Epileptik aura, belirli bir sinir ağında başlayan ve nöbet aktivitesinin klinik belirtilerini oluşturan fokal iktal aktiviteyle ilişkilidir. Nöronların elektriksel uyarılabilirliğinde meydana gelen değişiklikler, normalde dengede tutulması gereken uyarıcı ve baskılayıcı sinyal süreçlerinin bozulmasına yol açabilir. Bu süreçte glutamaterjik uyarıcı iletim, GABA aracılı inhibitör iletim, iyon kanallarının işlevi ve sinir ağlarının bağlantısal özellikleri önem taşır.

Fokal nöbet sırasında ortaya çıkan belirtiler, etkilenen ağların işlevlerine bağlıdır. Duyusal ağların etkilenmesi karıncalanma veya uyuşma; görsel ağların etkilenmesi ışık ve şekil algıları; temporal-limbik ağların etkilenmesi déjà vu, korku, koku veya tat algısı değişiklikleri oluşturabilir. Nöbet aktivitesi sınırlı kaldığında kişi yaşadığı deneyimin farkında olabilir. Aktivite başka ağlara yayıldığında ise yanıt verebilirlik veya farkındalık bozulabilir ve nöbetin klinik görünümü değişebilir (Beniczky et al., 2025).

Epileptik aura sırasında kişinin yaşadığı deneyim, nöbet aktivitesinin başladığı ağın işlevleri hakkında ipucu sağlayabilir. Ancak yalnızca öznel belirtiye dayanarak nöbetin kesin anatomik kaynağını belirlemek mümkün değildir. Klinik değerlendirme, nöbetin bütün seyri, tanık anlatımı, EEG bulguları ve yapısal görüntüleme sonuçlarıyla birlikte yapılmalıdır.

8. Aura Tanısı Nasıl Konulur?

Aura tanısı öncelikle ayrıntılı klinik öyküye dayanır. Migren aurası ve epileptik aura gibi durumlarda kişinin belirtileri nasıl tarif ettiği, başlangıç biçimi, yayılım, süre, tekrarlama ve eşlik eden belirtiler tanı açısından belirleyicidir. Nörolojik muayene, olayın özellikleri ve hastanın tıbbi geçmişiyle birlikte değerlendirilmelidir.

8.1. Klinik Öykü

Klinik öyküde şu soruların yanıtlanması önemlidir:

Belirti ilk kez ne zaman ortaya çıktı?
Başlangıç ani mi, yoksa dakikalar içinde kademeli mi gerçekleşti?
Belirti ilk olarak vücudun veya görme alanının hangi bölümünde başladı?
Belirti başka bir bölgeye yayıldı mı?
Her bir belirti ne kadar sürdü?
Görsel, duyusal, konuşma veya motor belirtiler birlikte mi, art arda mı ortaya çıktı?
Belirti sırasında kişi çevresiyle iletişim kurabiliyor ve sorulara uygun yanıt verebiliyor muydu?
Olay sırasında veya sonrasında bilinç değişikliği, bellek kaybı ya da konfüzyon yaşandı mı?
Baş ağrısı, bulantı, ışık veya ses hassasiyeti eşlik etti mi?
Benzer ataklar daha önce yaşandı mı ve önceki ataklarla aynı özellikleri taşıyor mu?
Hastada epilepsi, migren, hipertansiyon, diyabet, damar hastalığı veya başka nörolojik hastalık öyküsü bulunuyor mu?
Kullanılan ilaçlar, hormonal tedaviler ve diğer risk faktörleri nelerdir?

Migren aurasında belirtilerin zaman içindeki seyrini anlamak için hastanın atak günlüğü tutması yararlı olabilir. Belirtilerin başlangıç ve bitiş saatlerinin kaydedilmesi, hangi belirtinin önce ortaya çıktığının not edilmesi ve mümkünse görsel alan değişikliklerinin çizilmesi klinik değerlendirmeyi kolaylaştırır. ICHD-3 de aura özelliklerinin doğru tanımlanması için prospektif kayıtların yararlı olabileceğini vurgular (IHS, 2018).

8.2. Nörolojik Muayene

Nörolojik muayenede kas gücü, duyu, refleksler, koordinasyon, denge, göz hareketleri, görme alanı, konuşma ve bilişsel işlevler değerlendirilir. Aura atağı sona erdikten sonra muayenenin normal olması migren aurasıyla uyumlu olabilir; ancak normal nörolojik muayene, özellikle geçici iskemik atak gibi bazı hastalıkları dışlamaz. Muayene sırasında kalıcı veya devam eden nörolojik kayıp saptanırsa acil değerlendirme gerekir.

8.3. Beyin Görüntüleme

Beyin görüntüleme her tipik ve tekrarlayan migren aurasında rutin olarak gerekli değildir. Bununla birlikte ilk kez ortaya çıkan aura, önceki ataklardan belirgin biçimde farklı belirtiler, uzun süren veya kalıcı nörolojik bulgular, motor güçsüzlük, beyin sapı belirtileri, ileri yaşta yeni başlangıç veya inme şüphesi gibi durumlarda görüntüleme gerekebilir.

Manyetik rezonans görüntüleme (MRG), özellikle yapısal beyin lezyonlarının, iskemi veya diğer nörolojik nedenlerin araştırılmasında kullanılabilir. Akut inme şüphesinde görüntüleme yöntemi ve zamanlaması hastanın klinik durumuna göre acil inme protokolü kapsamında belirlenir. Bilgisayarlı tomografi (BT), BT anjiyografi veya MR anjiyografi gibi yöntemler klinik gerekliliğe göre kullanılabilir.

8.4. Elektroensefalografi (EEG)

EEG, epileptik nöbet şüphesi bulunan hastalarda beyin elektriksel aktivitesini değerlendirmek için kullanılır. Tekrarlayan, ani başlayan, kısa süreli ve birbirine çok benzeyen ataklar; açıklanamayan bilinç değişiklikleri veya nöbet sonrası konfüzyon epilepsi olasılığını artırabilir. EEG, epileptik aktiviteyi destekleyebilir; ancak normal EEG sonucu epilepsiyi kesin olarak dışlamaz. Özellikle rutin EEG’nin nöbetler arasında normal olabileceği bilinmelidir.

Tipik migren aurası tanısı için EEG rutin bir inceleme değildir. EEG, epilepsi şüphesi veya migren dışı nöbet benzeri olayların araştırılması gerektiğinde istenir.

8.5. Göz Muayenesi ve Görme Alanı Değerlendirmesi

Tek gözde görme kaybı veya görsel bozukluk tarifleyen hastalarda göz kaynaklı nedenler araştırılmalıdır. Görme alanı muayenesi, fundus değerlendirmesi ve klinik gerekliliğe göre optik sinir veya retinal incelemeler yapılabilir. Özellikle retinal migren tanısı düşünülüyorsa belirtilerin gerçekten monoküler olduğunun doğrulanması ve amaurosis fugax gibi diğer nedenlerin dışlanması gerekir (IHS, 2018).

9. Aura ile Karışabilen Hastalıklar ve Ayırıcı Tanı

Aura belirtileri, farklı nörolojik, oftalmolojik ve sistemik hastalıklarla benzerlik gösterebilir. Bu nedenle doğru tanı için belirtilerin başlangıç hızı, süresi, yayılımı, niteliği ve eşlik eden klinik bulgular birlikte değerlendirilmelidir.

9.1. Geçici İskemik Atak (GİA/TİA)

Geçici iskemik atak, beyin, omurilik veya retinal dolaşımda geçici iskemiye bağlı nörolojik işlev bozukluğu oluşturan bir durumdur. Ani başlayan tek taraflı güçsüzlük, uyuşma, konuşma bozukluğu veya görme kaybı görülebilir. Migren aurasından farklı olarak belirtiler sıklıkla ani başlar ve aynı anda ortaya çıkar; negatif belirtiler, yani işlev kaybı, daha belirgin olabilir. Bununla birlikte klinik örtüşme vardır ve yalnızca başlangıç biçimine bakarak TİA dışlanamaz.

TİA belirtileri tamamen düzelse bile olay önemsiz kabul edilmemelidir. TİA, ilerleyen dönemde inme gelişme riskini gösterebilir ve acil değerlendirme gerektirir. Özellikle ilk kez ortaya çıkan ani nörolojik belirtiler, migren öyküsü bulunsa dahi inme/TİA açısından değerlendirilmelidir (Eren et al., 2021).

9.2. İskemik İnme

İskemik inme, beyin dokusuna giden kan akımının azalması veya kesilmesi sonucu gelişen nörolojik hasarla karakterizedir. Ani yüz asimetrisi, kol veya bacakta güçsüzlük, konuşma bozukluğu, görme kaybı, denge bozukluğu veya koordinasyon kaybı görülebilir. Bazı inmeler migren aurasına benzeyen belirtilerle başlayabilir. Migren aurası ile inme ayrımında klinik öykü ve görüntüleme önemlidir; belirtilerin geçici olması inme olasılığını tamamen ortadan kaldırmaz.

İnme belirtileri devam ediyorsa veya yeni gelişmişse acil yardım çağrılmalı ve hasta inme değerlendirmesine alınmalıdır. Belirtilerin kendiliğinden düzelmesi beklenmemelidir.

9.3. Epileptik Nöbet

Epileptik nöbet, özellikle ani başlayan, kısa süreli ve birbirine benzer biçimde tekrarlayan duyusal veya görsel belirtilerle migren aurasını taklit edebilir. Nöbet sırasında farkındalık veya yanıt verebilirlik bozulabilir; otomatik hareketler, bakışta sabitlenme, istemsiz hareketler veya nöbet sonrası konfüzyon görülebilir. EEG ve klinik değerlendirme ayırıcı tanıda önem taşır (Beniczky et al., 2025).

9.4. Retinal İskemi ve Amaurosis Fugax

Amaurosis fugax, genellikle tek gözde geçici görme kaybıyla ortaya çıkan ve retinal dolaşımın geçici olarak bozulmasıyla ilişkili olabilen klinik tablodur. Ani gelişen, ağrısız ve tek gözde kararma veya perde inmesi hissi şeklinde tarif edilebilir. Retinal migren son derece nadir olduğundan, tek gözde ani görme kaybı öncelikle damar kaynaklı nedenler açısından değerlendirilmelidir (IHS, 2018).

9.5. Panik Atak

Panik atak sırasında ani korku, çarpıntı, nefes darlığı, terleme, baş dönmesi, uyuşma ve karıncalanma görülebilir. Bu belirtiler özellikle otonom veya duygusal epileptik aura ile karışabilir. Panik atakta belirtiler çoğunlukla yoğun korku ve bedensel alarm hissiyle birlikte seyreder; epileptik aura ise kısa süreli, ani başlayan ve benzer biçimde tekrarlayan öznel deneyimlerle karakterize olabilir. Ancak bu ayrım her zaman kolay değildir. Klinik öykü, olayın süresi, tekrarlama örüntüsü, tanık anlatımı ve gerektiğinde EEG değerlendirmesi önemlidir.

9.6. Geçici Görsel Algı Bozuklukları ve Diğer Nörolojik Durumlar

Görsel karıncalanma sendromu (visual snow syndrome), Charles Bonnet sendromu, posterior reversible ensefalopati sendromu (PRES), optik sinir hastalıkları ve retinal patolojiler de görsel aura benzeri belirtiler oluşturabilir. Görsel karıncalanma sendromunda görme alanının tamamında sürekli veya uzun süreli küçük noktacıklar algılanabilir. Charles Bonnet sendromu, özellikle görme kaybı bulunan kişilerde karmaşık görsel halüsinasyonlarla ortaya çıkabilir. PRES ise baş ağrısı, nöbet, görme bozukluğu ve bilinç değişikliğiyle seyredebilir. Bu hastalıkların ayırıcı tanısında belirtilerin sürekliliği, eşlik eden hastalıklar, muayene ve görüntüleme bulguları dikkate alınır (Eren et al., 2021).

10. Aura Ne Zaman Tehlikelidir? Acil Değerlendirme Gerektiren Belirtiler

Aura çoğu zaman geçici ve geri dönüşlü bir nörolojik belirti örüntüsü olsa da her yeni nörolojik belirti migren veya epilepsi olarak değerlendirilmemelidir. Özellikle inme, TİA, retinal iskemi, beyin kanaması ve diğer akut nörolojik hastalıkların belirtileri aura ile karışabilir.

Aşağıdaki durumlarda acil tıbbi değerlendirme gerekir:

İlk kez ortaya çıkan ani görme kaybı, konuşma bozukluğu, yüz asimetrisi veya tek taraflı güçsüzlük.
Belirtilerin aniden ve en baştan en yüksek şiddette başlaması.
Yeni gelişen veya devam eden nörolojik kayıp.
Tipik aura süresini aşan ve düzelmeyen belirtiler; özellikle 60 dakikayı aşan yeni veya alışılmadık nörolojik bulgular.
Tek gözde ani görme kaybı veya görme alanında belirgin kararma.
Yeni başlayan motor güçsüzlük, denge kaybı veya koordinasyon bozukluğu.
Bilinç değişikliği, nöbet, bayılma veya nöbet sonrası uzun süren konfüzyon.
Hayatın en şiddetli baş ağrısı olarak tarif edilen, ani başlayan gök gürültüsü baş ağrısı.
Ateş, ense sertliği veya meningeal irritasyon düşündüren belirtiler.
Gebelik veya doğum sonrası dönemde yeni başlayan nörolojik belirtiler.
Kanser, bağışıklık baskılanması, yakın zamanda kafa travması veya belirgin damar hastalığı bulunan kişilerde yeni başlayan aura benzeri belirtiler.
Daha önceki migren ataklarından belirgin biçimde farklı, giderek kötüleşen veya kalıcı hâle gelen nörolojik belirtiler.

Burada 60 dakika, tipik migren aura belirtilerinin her biri için kullanılan sınıflandırma ölçütüdür; 60 dakikayı aşan her belirtinin mutlaka inme olduğu anlamına gelmez. Bununla birlikte yeni başlayan, uzayan veya tamamen düzelmeyen nörolojik bulguların inme ve diğer ikincil nedenler dışlanmadan migren aurası kabul edilmesi güvenli değildir.

Özellikle ani başlayan konuşma bozukluğu, tek taraflı güçsüzlük veya görme kaybında belirtilerin geçmesini beklemek doğru değildir. Bu bulgular devam etmese bile TİA veya inme olasılığı açısından acil değerlendirme gerekir.

11. Migren Aurasının Tedavisi

Migren aurasının tedavisi, hastanın yaşadığı belirtilerin niteliğine, atak sıklığına, baş ağrısının şiddetine, günlük yaşam üzerindeki etkisine ve eşlik eden hastalıklara göre planlanır. Tedavide iki temel hedef bulunur: akut atak sırasında baş ağrısı ve eşlik eden belirtileri kontrol altına almak, tekrarlayan ve yaşam kalitesini bozan atakları önlemek.

Migren aurası ile migren baş ağrısının tedavi hedefleri aynı değildir. Günümüzde kullanılan akut migren ilaçlarının önemli bir bölümü baş ağrısı evresinde etkilidir; aura belirtilerini doğrudan ve güvenilir biçimde ortadan kaldırdıkları gösterilmemiştir. Bu nedenle tedavi zamanlaması önemlidir.

11.1. Akut Migren Tedavisi

Akut tedavide parasetamol, nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar (NSAİİ), triptanlar, gepantlar, ditanlar ve bulantı-kusma için antiemetik ilaçlar hastanın klinik durumuna göre değerlendirilebilir. Hafif veya orta şiddetli ataklarda uygun hastalarda parasetamol veya NSAİİ kullanılabilir. Orta-şiddetli ataklarda veya basit analjeziklerle yeterli yanıt alınamayan durumlarda triptanlar değerlendirilebilir. İlaç seçimi; kardiyovasküler riskler, gebelik, eşlik eden hastalıklar, ilaç etkileşimleri ve önceki tedavi yanıtları dikkate alınarak yapılmalıdır (Puledda et al., 2024).

Akut migren ilaçlarının çoğu, aura evresinden ziyade baş ağrısı evresinde daha etkilidir. Uluslararası Baş Ağrısı Derneği’nin akut tedavi önerileri, migren aurası yaşayan kişilerin akut ilaçlarını baş ağrısı başladığında kullanmasını önerir. Triptanların aura sırasında, henüz baş ağrısı başlamamışken alınması genellikle etkili değildir. Bu nedenle hastanın aura belirtilerini tanıması ve baş ağrısı başladığında uygun tedavi planını uygulaması önemlidir (Puledda et al., 2024).

Triptanların hemiplejik migren ve beyin sapı auralı migren hastalarında kullanımı konusunda kılavuz ve ürün bilgileri açısından dikkatli olunmalıdır. Bu gruplarda triptanlar çoğu ürünün resmi ürün bilgilerinde kontrendike veya kullanılmaması gereken ilaçlar arasında yer alır. Sınırlı gözlemsel veriler bazı hastalarda güvenlilik konusunda farklı sonuçlar bildirmiş olsa da bu durum hastanın kendi kendine triptan kullanmasını haklı çıkarmaz. Bu tür özel migren alt tiplerinde akut tedavi, nöroloji veya baş ağrısı alanında deneyimli hekim tarafından bireyselleştirilmelidir (Puledda et al., 2024).

Gepantlar, CGRP reseptörünü veya CGRP yolunu hedefleyen ilaçlardır. Akut migren tedavisinde bazı gepantlar kullanılabilir; ayrıca bazıları koruyucu tedavide de yer alır. Ditanlar ise serotonin 5-HT1F reseptörünü hedefleyen ve seçilmiş hastalarda akut tedavi amacıyla kullanılan ilaçlardır. Bu ilaçların kullanımı hastanın eşlik eden hastalıkları, erişilebilirlik, ruhsat durumu ve klinik gereklilikler çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Bulantı ve kusmanın belirgin olduğu ataklarda antiemetik ilaçlar kullanılabilir. Erken kusma veya oral ilaçların emiliminde sorun yaşanması durumunda burun spreyi, enjeksiyon veya uygun diğer oral olmayan formlar tercih edilebilir. Opioidlerin migren tedavisinde rutin kullanımı önerilmez; bağımlılık, yan etki ve ilaç aşırı kullanım baş ağrısı riski nedeniyle uygun bir standart tedavi seçeneği değildir.

11.2. Aura Sırasında Triptan Kullanımı

Triptanlar, migren atağının baş ağrısı evresinde etkili olabilen ilaçlardır. Ancak aura sırasında, baş ağrısı henüz başlamamışken kullanıldıklarında genellikle etkili olmadıkları bildirilmiştir. Bu nedenle migren aurası yaşayan hastalarda triptanların aura başlar başlamaz alınması yerine baş ağrısı evresi başladığında kullanılması önerilir (Puledda et al., 2024).

Triptan kullanımı, hastanın kardiyovasküler riskleri ve eşlik eden hastalıkları dikkate alınarak planlanmalıdır. Koroner arter hastalığı, geçirilmiş inme veya TİA ve bazı periferik damar hastalıkları gibi durumlarda triptan kullanımı uygun değildir. Hemiplejik migren ve beyin sapı auralı migren hastalarında da ürün bilgileri ve klinik kılavuzlar doğrultusunda özel değerlendirme yapılmalıdır.

11.3. Koruyucu Migren Tedavisi

Migren atakları sık tekrarlıyorsa, belirgin işlev kaybına yol açıyorsa, akut ilaçlara yetersiz yanıt veriliyorsa veya ilaç aşırı kullanım riski bulunuyorsa koruyucu tedavi düşünülmelidir. Koruyucu tedavi kararı yalnızca aura bulunmasına göre verilmez; atak sıklığı, baş ağrısı günleri, işlev kaybı, eşlik eden hastalıklar, hastanın tercihleri ve akut tedavinin yeterliliği birlikte değerlendirilir.

Koruyucu tedavide kullanılan ilaç grupları arasında beta blokerler, topiramat, uygun hastalarda valproat, kandesartan, bazı trisiklik antidepresanlar ve CGRP hedefli tedaviler yer alır. Kronik migren hastalarında onabotulinumtoxinA da uygun bir seçenek olabilir. İlaç seçimi hastanın klinik özelliklerine ve kontrendikasyonlarına göre yapılmalıdır.

CGRP hedefli monoklonal antikorlar ve gepantlar, güncel migren koruyucu tedavisinde önemli bir yere sahiptir. Amerikan Baş Ağrısı Derneği’nin 2024 tarihli pozisyon bildirisi, CGRP hedefli tedavilerin önceki koruyucu tedavi sınıflarının başarısız olmasını beklemeden ilk basamak seçenekler arasında değerlendirilebileceğini belirtmiştir. Bununla birlikte tedavinin seçimi, hastanın klinik gereksinimleri, erişilebilirlik, maliyet, eşlik eden hastalıklar ve yerel ruhsat/geri ödeme koşullarıyla birlikte ele alınmalıdır (Charles et al., 2024).

Aura belirtilerini azaltmaya yönelik özel tedaviler konusunda kanıtlar, genel migren koruyucu tedavilerine kıyasla daha sınırlıdır. Lamotrijin, aura baskın seyreden bazı hastalarda uzman hekim tarafından endikasyon dışı değerlendirilebilse de migrenin genel koruyucu tedavisinde standart ilk seçenek olarak kabul edilmez. Bu nedenle aura tedavisinde kullanılan her ilacın baş ağrısı sıklığını da aynı ölçüde azaltacağı varsayılmamalıdır.

11.4. Yaşam Tarzı Düzenlemeleri

Migren yönetiminde ilaç tedavisinin yanında yaşam tarzı düzenlemeleri de önemlidir. Düzenli uyku, öğün atlamaktan kaçınma, yeterli sıvı tüketimi, kişiye uygun fiziksel aktivite ve stres yönetimi atakların kontrolüne yardımcı olabilir. Kişinin migren ataklarıyla ilişkili olabilecek tetikleyicileri belirlemesi için baş ağrısı günlüğü tutması yararlıdır.

Tetikleyiciler kişiden kişiye değişir. Uyku düzensizliği, öğün atlama, hormonal değişiklikler, stres, bazı çevresel uyaranlar ve belirli yiyecekler bazı hastalarda ataklarla ilişkili olabilir. Ancak bütün hastaların aynı tetikleyicilerden kaçınması gerektiği düşünülmemelidir. Gereksiz ve aşırı kısıtlayıcı diyetler yerine, kişinin kendi atak örüntüsünü gözlemlemesi ve kanıtlanabilir ilişkileri belirlemesi daha uygundur.

12. Epileptik Auranın Tedavisi

Epileptik aura, fokal nöbetin bir belirtisi olabileceğinden tedavinin temel amacı nöbetlerin kontrol altına alınmasıdır. Tedavi planı epilepsinin türüne, nöbetlerin sıklığına, EEG ve görüntüleme bulgularına, altta yatan nedene, hastanın yaşına ve eşlik eden hastalıklarına göre belirlenir.

Antiseizür ilaçlar (nöbet önleyici ilaçlar), epileptik nöbetlerin kontrolünde temel tedavi seçenekleridir. İlaç seçimi nöbet tipi ve epilepsi sendromuna göre yapılır. Levetirasetam, lamotrijin, okskarbazepin, karbamazepin ve diğer antiseizür ilaçlar uygun klinik durumlarda değerlendirilebilir. Ancak her ilaç her epilepsi türünde uygun değildir; bazı ilaçlar belirli nöbet tiplerinde nöbetleri kötüleştirebilir. Bu nedenle tedavi, nöroloji uzmanı tarafından planlanmalıdır.

İlaç tedavisine rağmen nöbetler devam ediyorsa epilepsi cerrahisi, nöromodülasyon yöntemleri veya uygun hastalarda ketojenik diyet gibi seçenekler değerlendirilebilir. Bu yöntemlerin uygulanabilirliği, epilepsinin türüne ve hastanın ayrıntılı değerlendirmesine bağlıdır.

Epileptik aura yaşayan hastalarda nöbetlerin başlangıç belirtilerini tanımak, güvenlik önlemleri almak ve nöbet günlüğü tutmak da önemlidir. Nöbet sırasında düşme veya yaralanma riski bulunan kişilerde çevresel güvenlik düzenlemeleri yapılmalıdır. Nöbetin süresi, belirtilerin sıralaması ve olay sonrasındaki durumun kaydedilmesi tedavi planının oluşturulmasına yardımcı olabilir.

13. Migren Aurası ile İnme Riski Arasındaki İlişki

Migren, özellikle aura ile seyreden migren, bazı araştırmalarda iskemik inme riskinde artışla ilişkilendirilmiştir. Bu ilişki özellikle üreme çağındaki kadınlarda daha belirgin bildirilmiştir. Bununla birlikte migren aurası bulunan her kişinin inme geçireceği veya aura atağının doğrudan beyin hasarı oluşturduğu anlamına gelmez. Göreceli risk artışı ile bireyin mutlak riski birbirinden ayrılmalıdır; sağlıklı ve genç bireylerin çoğunda mutlak inme riski düşük kalır.

Sigara kullanımı, hipertansiyon ve östrojen içeren kombine hormonal kontraseptifler gibi ek damar risk faktörleri, migren aurası bulunan kişilerde daha dikkatli değerlendirilmelidir. Özellikle kombine hormonal kontraseptif kullanımı planlanan kadınlarda migrenin aura ile seyredip seyretmediğinin belirlenmesi önemlidir. Avrupa Baş Ağrısı Federasyonu ve Avrupa Kontrasepsiyon ve Üreme Sağlığı Derneği’nin ortak uzlaşı belgesi, migren aurası bulunan kadınlarda östrojen içeren kombine hormonal kontraseptifler yerine hormonal olmayan veya yalnızca progestojen içeren yöntemlerin değerlendirilmesini önermektedir. Bu karar, bireysel riskler ve kontrasepsiyon gereksinimi dikkate alınarak hekimle birlikte verilmelidir (Sacco et al., 2017).

Migren aurası bulunan kişilerde sigaranın bırakılması, kan basıncının kontrol altında tutulması ve diğer damar risk faktörlerinin yönetilmesi önemlidir. Bu önlemler, migren aurasının doğrudan tedavisi olmamakla birlikte genel damar sağlığının korunmasına katkıda bulunur.

14. Uzamış Aura ve Kalıcı Aura

Migren aurası çoğunlukla tamamen geri dönüşlüdür. Bununla birlikte nadir durumlarda belirtiler tipik süreden daha uzun devam edebilir. Uzamış aura terimi klinik anlatımda kullanılabilse de bu durumun tanımlanmasında ICHD-3 sınıflandırmasındaki özel tanılar dikkate alınmalıdır.

14.1. İnfarkt Olmaksızın Kalıcı Aura

ICHD-3’e göre infarkt olmaksızın kalıcı aura, migren aurası öyküsü bulunan bir kişide aura belirtilerinin en az bir hafta sürmesi, nörogörüntülemede infarkt saptanmaması ve belirtilerin başka bir tanıyla daha iyi açıklanamaması durumunda tanımlanır. Bu durum nadirdir ve tanı koyulmadan önce inme, epilepsi, inflamatuvar hastalıklar ve diğer ikincil nedenlerin dışlanması gerekir (IHS, 2018).

Kalıcı aura tanısı, devam eden nörolojik kaybın otomatik olarak migrene bağlanabileceği anlamına gelmez. Özellikle ilk kez ortaya çıkan veya önceki ataklardan farklı seyreden kalıcı belirtilerde acil nörolojik değerlendirme ve uygun görüntüleme gerekir.

14.2. Migrainöz İnfarkt

Migrainöz infarkt, migren aurası sırasında gelişen nörolojik belirtilerin 60 dakikadan uzun sürmesi ve ilgili beyin bölgesinde nörogörüntüleme ile iskemik infarkt gösterilmesiyle tanımlanan nadir bir komplikasyondur. Bu tanının konulabilmesi için olayın önceki migren auralarıyla uyumlu olması ve infarktın başka bir nedenle daha iyi açıklanmaması gerekir (IHS, 2018).

Migrainöz infarkt, uzun süren aura ile aynı şey değildir. Uzamış belirtiler her zaman infarkt anlamına gelmez; ancak belirtiler devam ediyorsa inme değerlendirmesi yapılmadan yalnızca migren tanısıyla yetinilmemelidir.

15. Aura ve Günlük Yaşam

Aura belirtileri, kişinin günlük yaşamını farklı şekillerde etkileyebilir. Görsel aura sırasında araç kullanmak, makine kullanmak veya dikkat gerektiren faaliyetleri sürdürmek güvenli olmayabilir. Duyusal belirtiler, konuşma güçlüğü ve algı değişiklikleri kişinin iş ve sosyal yaşamında geçici zorluklara yol açabilir.

Aura yaşayan kişilerin atak sırasında güvenli bir ortamda bulunması, görsel veya nörolojik belirtiler geçene kadar riskli faaliyetlerden kaçınması önemlidir. Özellikle ilk kez ortaya çıkan veya önceki ataklardan farklı seyreden belirtilerde kişinin kendi kendine tanı koyarak günlük faaliyetlerine devam etmesi doğru değildir.

Aura günlüğü tutmak, atakların sıklığını ve özelliklerini izlemeyi kolaylaştırır. Günlükte belirtilerin başlangıç ve bitiş zamanı, ilk ortaya çıkan belirti, yayılım, baş ağrısının başlayıp başlamadığı, kullanılan ilaçlar ve olası tetikleyiciler kaydedilebilir. Bu kayıtlar tanı ve tedavi planının düzenlenmesine yardımcı olabilir.

16. Aura Hastalarında Prognoz

Migren aurasının prognozu çoğu hastada olumludur. Tipik migren aura belirtileri genellikle tamamen geri dönüşlüdür ve kalıcı nörolojik hasar bırakmaz. Bununla birlikte migren aurası tekrarlayan ataklar şeklinde seyredebilir ve kişinin yaşam kalitesini etkileyebilir. Atakların sıklığı, şiddeti ve günlük yaşam üzerindeki etkisi kişiden kişiye değişir.

Epileptik aura ise altta yatan epilepsinin klinik seyrine bağlıdır. Uygun antiseizür tedaviyle birçok hastada nöbet kontrolü sağlanabilir. Ancak bazı kişilerde ilaç tedavisine rağmen nöbetler devam edebilir ve ileri tedavi seçeneklerinin değerlendirilmesi gerekebilir.

Migren aurası ile iskemik inme arasında bildirilen ilişki, özellikle ek damar risk faktörleri bulunan kişilerde koruyucu sağlık yaklaşımını önemli kılar. Bununla birlikte aura yaşayan her kişinin gelecekte inme geçireceği düşünülmemelidir. Sigara kullanmamak, hipertansiyon ve diğer damar risk faktörlerini kontrol altında tutmak ve hormonal kontrasepsiyon gibi konuları hekimle değerlendirmek genel risk yönetiminin temel parçalarıdır (Sacco et al., 2017).

Sonuç

Aura, nörolojik sistemin geçici işlev değişiklikleriyle ortaya çıkan ve özellikle migren ile epilepsi alanlarında önemli klinik anlam taşıyan bir belirti örüntüsüdür. Migren aurası çoğunlukla kademeli gelişen, her bir belirtisi genellikle 5–60 dakika süren ve tamamen geri dönüşlü görsel, duyusal veya konuşma-dil belirtileriyle karakterizedir. Epileptik aura ise fokal nöbet sırasında ortaya çıkan, çoğunlukla ani başlayan ve kısa süren öznel bir nöbet belirtisi olabilir.

Migren aurası ile epileptik aura arasındaki ayrımda başlangıç biçimi, yayılım, süre, tekrarlama örüntüsü, bilinç durumu ve eşlik eden belirtiler birlikte değerlendirilmelidir. Bununla birlikte inme, geçici iskemik atak, retinal iskemi ve diğer nörolojik hastalıklar da benzer belirtiler oluşturabilir. Özellikle ilk kez ortaya çıkan ani görme kaybı, konuşma bozukluğu veya tek taraflı güçsüzlük gibi bulgular acil değerlendirme gerektirir.

Migren aurasının temel nörofizyolojik açıklamalarından biri kortikal yayılan depolarizasyondur; epileptik aura ise fokal iktal sinir ağı aktivitesiyle ilişkilidir. Bu farklı mekanizmalar, iki klinik durumun neden benzer belirtiler oluşturabildiğini ve buna rağmen farklı tanı ve tedavi yaklaşımları gerektirdiğini anlamaya yardımcı olur.

Sonuç olarak aura, yalnızca baş ağrısından önce görülen bir belirti veya yaklaşan nöbetin habercisi olarak değerlendirilmemelidir. Doğru tanı için klinik öykü, nörolojik muayene, gerektiğinde EEG ve görüntüleme yöntemleri birlikte kullanılmalı; tedavi ise altta yatan hastalığa ve hastanın bireysel özelliklerine göre planlanmalıdır.

Not: Bu metin, güncel sınıflandırma ve klinik kaynaklara dayalı bir sağlık bilgilendirme yazısıdır. Özellikle yeni başlayan nörolojik belirtiler, inme şüphesi, hemiplejik migren ve retinal görme kaybı gibi durumlarda bireysel tanı ve tedavi kararı hekim değerlendirmesi gerektirir.

Kaynaklar:

Beniczky, S., Trinka, E., Wirrell, E., Abdulla, F., Al Baradie, R., Alonso Vanegas, M., Auvin, S., Craiu, D., Jansen, F. E., Lagae, L., Ryvlin, P., Specchio, N., & Cross, J. H. (2025). Updated classification of epileptic seizures: A position paper by the International League Against Epilepsy. Epilepsia, 66(6), 1804–1823. https://doi.org/10.1111/epi.18338
Charles, A. (2018). The migraine aura. Continuum: Lifelong Learning in Neurology, 24(4), 1009–1022. https://doi.org/10.1212/CON.0000000000000627
Charles, A. C., Digre, K. B., Goadsby, P. J., Robbins, M. S., & Hershey, A. (2024). Calcitonin gene-related peptide-targeting therapies are a first-line option for the prevention of migraine: An American Headache Society position statement update. Headache, 64(4), 333–341. https://doi.org/10.1111/head.14692
Charles, A. C., & Baca, S. M. (2013). Cortical spreading depression and migraine. Nature Reviews Neurology, 9(11), 637–644. https://doi.org/10.1038/nrneurol.2013.192
Close, L. N., Eftekhari, S., Wang, M., Charles, A. C., & Russo, A. F. (2019). Cortical spreading depression as a site of origin for migraine: Role of CGRP. Cephalalgia, 39(3), 428–434. https://doi.org/10.1177/0333102418774299
Dodick, D. W. (2018). A phase-by-phase review of migraine pathophysiology. Headache, 58(Suppl. 1), 4–16. https://doi.org/10.1111/head.13300
Eren, O. E., Wilhelm, H., Schankin, C. J., & Straube, A. (2021). Visual phenomena associated with migraine and their differential diagnosis. Deutsches Ärzteblatt International, 118(39), 647–653. https://doi.org/10.3238/arztebl.m2021.0287
Fisher, R. S., Cross, J. H., French, J. A., Higurashi, N., Hirsch, E., Jansen, F. E., Lagae, L., Moshé, S. L., Peltola, J., Roulet Perez, E., Scheffer, I. E., & Zuberi, S. M. (2017). Operational classification of seizure types by the International League Against Epilepsy: Position paper of the ILAE Commission for Classification and Terminology. Epilepsia, 58(4), 522–530. https://doi.org/10.1111/epi.13670
Headache Classification Committee of the International Headache Society. (2018). The International Classification of Headache Disorders, 3rd edition. Cephalalgia, 38(1), 1–211. https://doi.org/10.1177/0333102417738202
Puledda, F., Sacco, S., Diener, H.-C., Ashina, M., Al-Khazali, H. M., Ashina, S., Burstein, R., Liebler, E., Cipriani, A., Chu, M. K., Cocores, A., Dodd-Glover, F., Ekizoğlu, E., Garcia-Azorin, D., Göbel, C., Goicochea, M. T., Hassan, A., Hirata, K., Hoffmann, J., … Tassorelli, C. (2024). International Headache Society global practice recommendations for the acute pharmacological treatment of migraine. Cephalalgia. https://doi.org/10.1177/03331024241252666
Sacco, S., Merki-Feld, G. S., Ægidius, K. L., Bitzer, J., Canonico, M., Kurth, T., Lampl, C., Lidegaard, Ø., MacGregor, E. A., MaassenVanDenBrink, A., Nappi, R. E., & Katsarava, Z. (2017). Hormonal contraceptives and risk of ischemic stroke in women with migraine: A consensus statement from the European Headache Federation (EHF) and the European Society of Contraception and Reproductive Health (ESC). The Journal of Headache and Pain, 18, Article 108. https://doi.org/10.1186/s10194-017-0815-1
Tolner, E. A., Chen, S.-P., & Eikermann-Haerter, K. (2019). Current understanding of cortical structure and function in migraine. Cephalalgia, 39(13), 1683–1699. https://doi.org/10.1177/0333102419840643