Arteriyotomi Nedir?

Arteriyotomi (arteriotomy), bir arterin cerrahi olarak açılması amacıyla damar duvarına kesi yapılması işlemidir. Terim, arter duvarının kontrollü biçimde açılarak damar lümenine doğrudan ulaşılmasını ifade eder. Arteriyotomi, damar cerrahisinde bağımsız bir tedavi olmaktan çok, trombüs veya embolinin çıkarılması, endarterektomi yapılması, damar anastomozlarının oluşturulması ve bazı açık veya endovasküler damar girişimlerinde arter lümenine erişim sağlanması için kullanılan cerrahi bir teknik olarak değerlendirilir (El Rifaï et al., 2016; Rao & Stone, 2016).

Arteriyotominin anlamı

“Arterio-” arter veya atardamarı, “-tomi” ise kesme ya da kesi yapma anlamını taşır. Klinik kullanımda arteriyotomi, arter duvarının belirli bir bölgesinde kesi oluşturularak lümenin açılmasıdır. Kesinin biçimi ve uzunluğu, hedeflenen cerrahi işlemin niteliğine ve damar anatomisine göre belirlenir. Mikrovasküler cerrahide arteriotomi teknikleri; longitudinal veya transvers bir kesi şeklinde yapılabileceği gibi, bazı anastomozlarda damar duvarından sınırlı bir doku parçasının çıkarılmasıyla oluşturulan eksizyonel arteriotomi biçiminde de uygulanabilir (El Rifaï et al., 2016).

Bu nedenle arteriyotomi kavramı yalnızca “damarın kesilmesi” şeklinde düşünülmemelidir. Amaç, damar lümenine kontrollü ve cerrahi olarak kullanılabilir bir giriş oluşturmak ve gerekli işlem tamamlandıktan sonra damar bütünlüğünü yeniden sağlamaktır. Arteriyotomi ile arterin tamamen kesilmesi aynı cerrahi durum değildir; arteriyotomi çoğunlukla damar duvarında sınırlı bir açıklık oluşturulmasını ifade eder.

Arteriyotomi hangi işlemlerde kullanılır?

Arteriyotominin kullanım alanlarından biri embolektomi ve trombektomidir. Arter lümenini tıkayan emboli veya trombüsün açık cerrahi yöntemle çıkarılması gerektiğinde damar kontrol altına alınır, uygun bir arteriyotomi oluşturulur ve pıhtı lümenden çıkarılır. Örneğin periferik arter embolilerinin cerrahi tedavisinde arteriyotomi yoluyla Fogarty kateterinin trombüs veya embolinin distalindeki bölgeye ilerletilmesi ve pıhtının çıkarılması tarif edilmiştir (Chloros et al., 2010). Arteriyotomi sonrasında damar açıklığı ve kan akımı yeniden sağlanır ve oluşturulan damar duvarı açıklığı uygun yöntemle kapatılır.

Arteriyotomi, endarterektominin de temel cerrahi aşamalarından biridir. Endarterektomide aterosklerotik plak, damar lümenine cerrahi olarak girilerek çıkarılır. Örneğin femoral endarterektomide common femoral arter üzerine arteriyotomi yapılması, aterosklerotik plağın çıkarılması ve ardından arterin yeniden yapılandırılması cerrahi tekniğin parçalarını oluşturur (StatPearls, 2025). Benzer şekilde karotis endarterektomisinde karotis arter açılarak aterosklerotik plak çıkarılır ve arteriyotomi daha sonra primer sütür veya yama ile kapatılır.

Arteriyotomi, arteriyel bypass ve damar anastomozlarında da kullanılabilir. Bir bypass greftinin arter üzerine uç-yan (end-to-side) biçimde bağlanması sırasında, alıcı arter üzerinde greftin çapına ve anatomik gereksinimlere uygun bir arteriyotomi oluşturulur. Periferik bypass cerrahisinde common femoral arter üzerine arteriyotomi yapılması ve greftin bu açıklık üzerinden uç-yan anastomozla birleştirilmesi standart cerrahi uygulamalardan biridir (StatPearls, 2025).

Arteriyotomi, end-to-side mikrovasküler anastomozlarda da özel önem taşır. Bu işlemlerde arteriotominin boyutu, yönü ve konumu anastomozun açıklığını etkileyebileceğinden, uygun kesi tekniğinin seçilmesi cerrahi başarının önemli parçalarından biridir. Literatürde longitudinal ve transvers slit arteriotomilerin yanı sıra eksizyonel arteriotomi teknikleri tanımlanmıştır (El Rifaï et al., 2016).

Endovasküler girişimlerde arteriyotomi

Arteriyotomi kavramı yalnızca açık damar cerrahisinde kullanılmaz. Perkütan arteriyel girişimlerde, iğneyle arter duvarının delinmesi sonucunda oluşturulan damar giriş yeri de literatürde arteriotomy site veya arteriotomy olarak adlandırılır. Özellikle common femoral arter üzerinden büyük çaplı kılıf (sheath) yerleştirilen endovasküler işlemlerde, giriş yerinin uygun biçimde kapatılması kanama ve damar komplikasyonlarının önlenmesi açısından önem taşır (Rao & Stone, 2016; Sanguettoli et al., 2024).

Bu bağlamda cerrahi arteriyotomi ile perkütan arteriyel erişim arasında teknik bir ayrım yapmak gerekir. Açık cerrahide arter duvarı cerrah tarafından doğrudan görülerek kesilirken, perkütan girişimde arter iğneyle delinerek kılavuz tel ve kılıfın ilerletilmesine olanak sağlayan bir giriş yolu oluşturulur. Bununla birlikte, özellikle femoral erişim literatüründe bu giriş yeri “arteriotomy” olarak adlandırılabilir ve işlem sonunda manuel kompresyon, sütür aracılı kapatma veya başka vasküler kapatma sistemleri kullanılabilir (Rao & Stone, 2016; StatPearls, 2025).

Arteriyotomi nasıl yapılır?

Cerrahi arteriyotominin tek bir standart kesi biçimi yoktur. Longitudinal (boyuna) ve transvers (enine) arteriyotomi, damar cerrahisinde kullanılan başlıca kesi yönleridir. Ayrıca özellikle mikrovasküler anastomozlarda eksizyonel teknikler de kullanılabilir (El Rifaï et al., 2016).

Kesi yönü; damar çapı, damar segmentinin anatomisi, yapılacak işlem, anastomozun geometrisi ve damar duvarının yeniden yapılandırılması gibi faktörlere göre belirlenir. Dolayısıyla “arteriyotomi her zaman longitudinal yapılır” şeklinde genel bir kural bulunmaz. Deneysel çalışmalar, kesi yönünün damar çapı ve oluşturulan defektin özellikleriyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir (Dickson & Magovern, 1991; Cipoletti et al., 1993).

Örneğin femoral arter cerrahisinde longitudinal arteriyotomi ve sonrasında yama anjiyoplasti, iliofemoral oklüzif hastalığın bazı açık cerrahi tedavilerinde kullanılan yerleşik bir tekniktir. Bununla birlikte belirli anatomik ve cerrahi koşullarda transvers arteriyotomi ve primer kapatma da uygulanabilir (Naylor et al., 2018).

Arteriyotomi sonrasında damar nasıl kapatılır?

Arteriyotomi tamamlandıktan sonra damar duvarındaki açıklığın yeniden kapatılması gerekir. Kullanılabilecek yöntem, arteriyotominin yeri ve boyutu, damar çapı, damar duvarındaki hastalık, gerçekleştirilen işlem ve lümenin yeterli genişlikte korunup korunamayacağı gibi faktörlere bağlıdır.

Primer sütürle kapatma, arter duvarının doğrudan birbirine yaklaştırılarak kapatılmasıdır. Bunun yanı sıra patch anjiyoplasti ile arteriyotomi alanı bir yama kullanılarak genişletilmiş biçimde kapatılabilir. Özellikle uzunlamasına arteriyotominin doğrudan kapatılması lümeni daraltabilecekse yama kullanımı damar çapının korunmasına yardımcı olabilir. Femoral arter cerrahisinde longitudinal arteriyotomi ve patch angioplasty, iliofemoral oklüzif hastalık için kullanılan standart rekonstrüktif yaklaşımlardan biri olarak bildirilmiştir (Naylor et al., 2018).

Karotis endarterektomisinde arteriyotomi kapatma yöntemi ayrıca önemlidir. 2023 ESVS karotis kılavuzu, konvansiyonel karotis endarterektomisi uygulanan hastalarda rutin patch closure’ı rutin primer arteriyotomi kapatılmasına tercih etmeyi önermektedir. Kılavuzun dayandığı randomize çalışma verilerinde patch closure, primer kapatmaya kıyasla geç ipsilateral inme ve restenoz oranlarında daha düşük sonuçlarla ilişkilendirilmiştir (Naylor et al., 2023).

Perkütan femoral arter erişimlerinde ise arteriyotomi kapatılması için manuel kompresyonun yanı sıra sütür aracılı, mekanik veya biyolojik/ekstravasküler kapatma sistemleri kullanılabilir. Bu cihazların temel amacı arter giriş yerinde hemostaz sağlamaktır; kullanılan yöntem erişim çapı, giriş yerinin anatomisi, antikoagülasyon durumu ve işlem türü gibi faktörlere göre seçilir (StatPearls, 2025; Rao & Stone, 2016).

Arteriyotomi ile arteriorafi arasındaki fark

Arteriyotomi, arter duvarının açılması için yapılan kesiyi ifade eder; arteriorafi (arteriorrhaphy) ise arter duvarındaki açıklığın sütürle onarılmasıdır. Başka bir ifadeyle, arteriyotomi damar duvarında cerrahi bir açıklık oluştururken arteriorafi bu açıklığın sütürle kapatılmasını ifade eder. Arteriyotomi sonrasında primer sütür kullanılabilir; ancak özellikle bazı endarterektomilerde patch angioplasty gibi farklı kapatma yöntemleri de tercih edilir (Naylor et al., 2023; El Rifaï et al., 2016).

Bu nedenle her arteriyotominin ardından mutlaka arteriorafi yapılması gerekmez. Kapatma yöntemi primer sütür, patch angioplasty veya perkütan arteriyel erişimde kullanılan özel vasküler kapatma sistemleri olabilir (Rao & Stone, 2016; Naylor et al., 2023).

Arteriyotominin olası komplikasyonları

Arteriyotomi, damar duvarında kontrollü bir açıklık oluşturduğu için işlem sonrasında kanama, hematom, psödoanevrizma, damar duvarında hasar, tromboz veya lümen daralması gibi komplikasyonlar ortaya çıkabilir. Özellikle perkütan femoral arter erişiminde giriş yeri komplikasyonları klinik açıdan önemlidir ve erişim bölgesinin doğru seçilmesi ile uygun kapatma yönteminin kullanılması bu risklerin azaltılmasında önem taşır (Rao & Stone, 2016; Sanguettoli et al., 2024).

Arteriyotominin cerrahi olarak kapatılması sırasında da damar lümeninin yeterli genişlikte bırakılması önemlidir. Kapatma tekniğinin damar geometrisini değiştirmesi akım özelliklerini etkileyebilir. Deneysel çalışmalarda arteriyotomi yönü ve kapatma yönteminin onarım sonrasındaki akım özellikleri üzerinde etkili olabildiği gösterilmiştir (Cipoletti et al., 1993).

Arteriyotomi ile arteriyektomi arasındaki fark

Terimler benzer görünse de farklı işlemleri ifade eder. Arteriyotomi, arter duvarında kesi oluşturularak lümene ulaşılmasıdır. Arteriyektomi ise arterin bir bölümünün cerrahi olarak çıkarılmasını ifade eder. Mikrovasküler cerrahi literatüründe damar duvarından bir bölümün çıkarılmasıyla gerçekleştirilen eksizyonel arteriotomi teknikleri tanımlandığından, iki terimin kullanım alanları bazı cerrahi bağlamlarda birbirine yaklaşabilir; ancak temel kavramsal ayrım, arteriyotominin esas olarak açma/kesi oluşturma, arteriyektominin ise doku çıkarma eylemini ifade etmesidir (El Rifaï et al., 2016).

Arteriyotominin klinik anlamı

Arteriyotomi, damar cerrahisinin ve belirli endovasküler girişimlerin temel tekniklerinden biridir. Arter lümenine kontrollü erişim sağlayarak trombüs veya embolinin çıkarılmasına, aterosklerotik plağın uzaklaştırılmasına, bypass greftlerinin artere bağlanmasına ve çeşitli vasküler rekonstrüksiyonların gerçekleştirilmesine olanak verir (El Rifaï et al., 2016; StatPearls, 2025).

Arteriyotomi, bir arterin lümenine ulaşmak amacıyla arter duvarında cerrahi bir kesi veya kontrollü açıklık oluşturulmasıdır. Kesinin longitudinal ya da transvers olması, uygulanacak işlemin niteliğine ve damar anatomisine göre değişebilir. İşlem tamamlandığında damar açıklığı primer sütür, patch angioplasty veya uygun perkütan vasküler kapatma yöntemiyle kapatılabilir. Bu nedenle arteriyotomi, tek başına belirli bir tedaviyi değil, farklı damar cerrahisi ve vasküler girişimlerin gerçekleştirilmesini sağlayan cerrahi erişim ve rekonstrüksiyon tekniğini ifade eder.

Kaynaklar:

1. Cipoletti, R. D., Moneim, M. S., & Greene, E. R. (1993). Hemodynamic comparison of microsurgical closures for longitudinal arteriotomies. Microsurgery, 14(2), 107–113. https://doi.org/10.1002/micr.1920140205
2. Dickson, C. S., & Magovern, J. A. (1991). Transverse versus longitudinal arteriotomy: An experimental study in dogs. Journal of Vascular Surgery, 14(2), 181–183. https://doi.org/10.1067/mva.1991.28725
3. El Rifaï, S., et al. (2016). Tips and tricks for end-to-side anastomosis arteriotomies. Hand Surgery and Rehabilitation, 35(2), 85–94. https://doi.org/10.1016/j.hansur.2016.02.002
4. Naylor, M. N., et al. (2018). Eversion femoral endarterectomy for iliofemoral occlusive disease: A description of technique and series of cases. Journal of Vascular Surgery, [bibliographic details indexed in PubMed]. PMID: 29501594.
5. Naylor, R., Rantner, B., Ancetti, S., de Borst, G. J., De Carlo, M., Halliday, A., Kakkos, S. K., Markus, H. S., McCabe, D. J. H., Sillesen, H., van den Berg, J. C., Vega de Ceniga, M., Venermo, M. A., Vermassen, F. E. G., Antoniou, G. A., Goncalves, F. B., Bjorck, M., Chakfe, N., Coscas, R., … ESVS Guidelines Committee. (2023). Editor’s choice—European Society for Vascular Surgery (ESVS) 2023 clinical practice guidelines on the management of atherosclerotic carotid and vertebral artery disease. European Journal of Vascular and Endovascular Surgery, 65(1), 7–111. https://doi.org/10.1016/j.ejvs.2022.04.011
6. Rao, S. V., & Stone, G. W. (2016). Arterial access and arteriotomy site closure devices. Nature Reviews Cardiology, 13, 641–650.
7. Sanguettoli, F., Pavasini, R., Nobile, G., Pricoco, F., Tasneem, S., Biscaglia, S., Tumscitz, C., Campo, G., Casella, G., & Iannopollo, G. (2024). “Safe femoral” artery approach in endovascular procedures: A systematic review of its safety and feasibility. Current Problems in Cardiology, 49(1), 102114. https://doi.org/10.1016/j.cpcardiol.2023.102114
8. (2025). Peripheral vascular bypass. StatPearls Publishing.
9. (2025). Vascular access closure devices. StatPearls Publishing.