Çalışma Gücü Kaybına Neden Olan Damar Hastalıkları ve Malulen Emeklilik: SGK Başvuruları Hangi Kriterlere Göre Değerlendirir?
Damar hastalıkları; atardamar, toplardamar ve lenf sistemi hastalıklarını kapsayan geniş bir hastalık grubudur. Bu hastalıklar dolaşım bozukluğuna bağlı olarak ağrı, yürüme güçlüğü, iyileşmeyen yaralar, doku kaybı, ülser, gangren ve ileri evre lenfödem gibi ciddi tablolara neden olabilir. Ancak bu hastalıkların tanısının bulunması tek başına çalışma gücü kaybı değerlendirmesi için yeterli değildir. SGK değerlendirmesinde hastalığın tedaviye yanıtı, oluşturduğu fonksiyon kaybı ve komplikasyonların ağırlığı esas alınmaktadır.
Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği’nde damar hastalıkları; Periferik arter hastalıkları, Fonksiyonel damar hastalıkları (Raynaud fenomeni, akrosiyanozis vb.), Büyük arter hastalıkları, Kronik venöz hastalıklar ve Lenf sistemi hastalıkları olmak üzere beş başlık altında değerlendirilmektedir.
SGK Damar Hastalıklarını Nasıl Değerlendiriyor?
Yönetmelikte değerlendirme yapılırken yalnızca hastalık adı dikkate alınmamaktadır. Tedaviye rağmen devam eden dolaşım bozukluğu, kladikasyon, iskemik yara, gangren, trofik bozukluk, venöz ülser, anevrizma veya lenfödem gibi çalışma gücünü etkileyen klinik bulgular esas alınmaktadır.
1. Periferik Arter Hastalıkları
Ağır Düzeyde Çalışma Gücü Kaybına Neden Olan Durumlar
Aşağıdaki özellikleri taşıyan arteriyel tıkanıklıklar ağır düzey çalışma gücü kaybı kapsamında değerlendirilmektedir:
- Sistemik kökenli olması,
- Tedavisinin mümkün olmaması,
- Çalışmayı etkilemesi,
- Kısa mesafe kladikasyonuna neden olması,
- İskemik yara, gangren veya trofik bozukluk oluşturması.
Hafif Düzeyde Çalışma Gücü Kaybına Neden Olan Durumlar
Tıbbi, cerrahi veya girişimsel tedavilerden kısmi fayda gören;
- İskemik yara,
- Gangren,
- Trofik bozukluğu bulunmayan,
ve ayrıca son altı ay içerisinde en az üç kez tütün ürünü kullanmadığı tıbben ispat edilen arteriyel tıkanıklıklar hafif düzey çalışma gücü kaybı kapsamında değerlendirilmektedir.
2. Fonksiyonel Damar Hastalıkları (Raynaud Fenomeni, Akrosiyanozis vb.)
Hafif Düzeyde Çalışma Gücü Kaybına Neden Olan Durumlar
Cerrahi veya girişimsel yöntemlerden fayda görmeyen ve trofik bozukluk (doku nekrozu) gelişmiş fonksiyonel damar hastalıkları hafif düzey çalışma gücü kaybı kapsamında değerlendirilmektedir.
3. Büyük Arter Hastalıkları
Ağır Düzeyde Çalışma Gücü Kaybına Neden Olan Durumlar
Tedavisi mümkün olmayan veya cerrahi ya da girişimsel yöntemlerden fayda görmemiş büyük arter anevrizmaları (aort vb.) ağır düzey çalışma gücü kaybı kapsamında değerlendirilmektedir.
4. Kronik Venöz Hastalıklar
Ağır Düzeyde Çalışma Gücü Kaybına Neden Olan Durumlar
Tedaviye rağmen tekrarlayan ve bir yıldan uzun süren, 6 cm’den büyük ülserasyona neden olan venöz staz ağır düzey çalışma gücü kaybı kapsamında değerlendirilmektedir.
Orta Düzeyde Çalışma Gücü Kaybına Neden Olan Durumlar
Tedaviye rağmen tekrarlayan ve 3 ay ile 1 yıl arasında süren, 2-6 cm çapında ülserasyona neden olan venöz staz orta düzey çalışma gücü kaybı kapsamında değerlendirilmektedir.
5. Lenf Sistemi Hastalıkları
Ağır Düzeyde Çalışma Gücü Kaybına Neden Olan Durumlar
Tedavisi mümkün olmayan, yürümeyi veya hareket etmeyi engelleyecek derecede ağır lenfödem ve elefantiyazis ağır düzey çalışma gücü kaybı kapsamında değerlendirilmektedir.
Hafif Düzeyde Çalışma Gücü Kaybına Neden Olan Durumlar
Üst ekstremitede fonksiyon kaybına neden olan lenfödem hafif düzey çalışma gücü kaybı kapsamında değerlendirilmektedir.
Bu Bölüm Neyi İfade Ediyor?
Yönetmelik, damar hastalıklarını yalnızca hastalık tanısına göre değerlendirmemektedir. Değerlendirmede tedaviye rağmen devam eden dolaşım bozukluğu, iskemik yara, gangren, trofik bozukluk, anevrizma, venöz ülser ve lenfödem gibi kişinin günlük yaşamını ve çalışma kapasitesini etkileyen objektif bulgular esas alınmaktadır. Özellikle tedaviye rağmen devam eden ağır arteriyel tıkanıklıklar, büyük arter anevrizmaları, kronik venöz ülserler ve ileri evre lenfödem çalışma gücü kaybının belirlenmesinde temel kriterler arasında yer almaktadır.
Damar Hastalığı Tanısı Tek Başına Malulen Emeklilik Sağlar mı?
Hayır.Periferik arter hastalığı, Raynaud fenomeni, akrosiyanozis, büyük arter anevrizması, kronik venöz hastalık veya lenfödem tanısının bulunması tek başına çalışma gücü kaybı değerlendirmesi için yeterli değildir. Yönetmelikte belirtilen tedaviye yanıtsızlık, fonksiyon kaybı, ülser, gangren, trofik bozukluk ve hareket kısıtlılığı gibi objektif kriterlerin bulunması gerekmektedir.
Damar hastalıklarında çalışma gücü kaybı değerlendirmesi; hastalığın tipi kadar dolaşım bozukluğunun oluşturduğu klinik sonuçlara göre yapılmaktadır. Tedaviye rağmen devam eden arteriyel tıkanıklıklar, büyük arter anevrizmaları, kronik venöz ülserler ve ileri derecede lenfödem ağır düzey çalışma gücü kaybına neden olabilirken, daha hafif klinik tablolar yönetmelikte hafif veya orta düzey çalışma gücü kaybı kapsamında değerlendirilmektedir.
Önemli Mevzuat Uyarısı
Bu yazı, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği’nin L. Çalışma Gücü Kaybına Neden Olan Damar Hastalıkları bölümünde yer alan Periferik arter hastalıkları, Fonksiyonel damar hastalıkları, Büyük arter hastalıkları, Kronik venöz hastalıklar ve Lenf sistemi hastalıkları başlıklı düzenlemeler esas alınarak hazırlanmıştır. Yazıda yer verilen açıklamalar, yönetmelikte düzenlenen değerlendirme ölçütlerinin daha anlaşılır şekilde ifade edilmesi amacıyla hazırlanmış olup mevzuat hükümlerinin yerine geçmez.
Damar hastalıklarında çalışma gücü kaybı değerlendirmesi yapılırken yalnızca hastalık tanısı değil; tedaviye yanıt durumu, dolaşım bozukluğunun derecesi, ülser veya gangren gelişimi, trofik bozukluk, anevrizma, lenfödem ve fonksiyon kaybı birlikte değerlendirilmektedir. Malullük değerlendirme kriterleri zaman içerisinde değiştirilebilir. Bu nedenle başvuru yapılmadan önce yürürlükte bulunan güncel mevzuatın esas alınması gerekir. Her başvuru, sağlık kurulu raporu, objektif tıbbi bulgular ve 5510 sayılı Kanun’da öngörülen diğer şartlar birlikte değerlendirilerek sonuçlandırılır.