NCI Dietary Screener Questionnaire (DSQ) nedir? Türkçe yazdırılabilir Self-Administered form
Beslenme alışkanlıklarının değerlendirilmesinde, kişinin bütün gün boyunca tükettiği tüm yiyecek ve içecekleri ayrıntılı biçimde kaydetmesini gerektiren yöntemlerin yanı sıra daha kısa ve pratik tarama araçlarından da yararlanılır. Bu araçlar özellikle büyük epidemiyolojik araştırmalarda, toplum düzeyindeki beslenme örüntülerinin incelenmesinde ve belirli beslenme bileşenlerine yönelik hızlı değerlendirmelerde kullanılabilir.
Dietary Screener Questionnaire (DSQ), ABD Ulusal Kanser Enstitüsü (National Cancer Institute, NCI) tarafından geliştirilmiş kısa bir beslenme tarama aracıdır. DSQ, National Health and Nutrition Examination Survey (NHANES) 2009–2010 kapsamında uygulanmış ve belirli yiyecek ve içeceklerin son bir ay içerisindeki tüketim sıklığını değerlendirmek üzere tasarlanmıştır. NCI, DSQ’yu 26 maddelik bir dietary screener, yani kısa beslenme tarama aracı olarak tanımlamaktadır (National Cancer Institute, 2026).
DSQ’nun temel özelliği, kişinin toplam diyetini ayrıntılı biçimde ölçmek yerine, beslenme açısından belirli öneme sahip yiyecek ve içecek gruplarının tüketim sıklığını değerlendirmesidir. Bu nedenle DSQ, kapsamlı bir 24 saatlik besin tüketim kaydının veya ayrıntılı diyet değerlendirmesinin yerine geçen bir yöntem olarak değil, daha kısa bir beslenme tarama aracı olarak değerlendirilmelidir. NCI de kısa beslenme tarama araçlarının, toplam diyetin veya yüksek nicel doğruluğun gerekli olmadığı durumlarda yararlı olabileceğini belirtmektedir (National Cancer Institute, 2025).
NCI Dietary Screener Questionnaire hangi beslenme özelliklerini değerlendirir?
DSQ’daki sorular; meyve ve sebzeler, süt ve süt ürünleri, eklenmiş şekerler, tam tahıllar ve lif ile kırmızı et ve işlenmiş et tüketimi gibi çeşitli beslenme bileşenleriyle ilişkilendirilmiştir.
NCI’nin DSQ için yayımladığı resmi eşleştirmeye göre meyve ve sebze değerlendirmesinde meyve, meyve suyu, salata, kızartılmış patates, diğer patatesler, kuru baklagiller, diğer sebzeler, domates sosu, salsa ve pizza gibi besinler yer alır. Eklenmiş şeker değerlendirmesinde ise normal gazlı içecekler, meyveli içecekler, kurabiye/kek/pasta, donut ve benzeri tatlı hamur işleri, dondurma, kahve veya çaya eklenen şeker ya da bal, şekerleme ve tahıl ürünleri kullanılır (National Cancer Institute, 2024).
DSQ’daki bazı besin grupları için NCI tarafından geliştirilmiş istatistiksel algoritmalar aracılığıyla günlük tüketim tahminleri de oluşturulabilir. Bunlar arasında meyve ve sebzeler için cup equivalents/gün, süt ürünleri için cup equivalents/gün, eklenmiş şeker için çay kaşığı eşdeğeri/gün, tam tahıllar için ounce equivalents/gün, lif için gram/gün ve kalsiyum için mg/gün bulunur (National Cancer Institute, 2024).
Kırmızı et ve işlenmiş et ise DSQ’da ayrı sorularla değerlendirilir ve bunlar için NCI’nin yayımladığı güncel yöntemde aynı türden nicel günlük alım tahmini sağlayan bir puanlama algoritması bulunmamaktadır (National Cancer Institute, 2024).
DSQ neden “26 maddelik” olarak tanımlanıyor?
NCI’nin resmi tanımında DSQ 26 maddeliktir. Bununla birlikte, kişinin kendi doldurduğu basılı form incelendiğinde soru numaraları 30’a kadar ilerler. Bunun nedeni, formdaki bazı soruların temel beslenme sıklığı maddelerinin yanı sıra yaş, cinsiyet ve özellikle tahıl türü veya süt türü gibi sınıflandırmaya yardımcı olan tamamlayıcı sorular içermesidir.
Dolayısıyla “NCI DSQ 26 maddeliktir” ifadesi ile “Self-Administered formda 30 numaralı soru vardır” ifadeleri birbiriyle çelişmez. NCI’nin resmi açıklaması DSQ’nun 26 maddelik bir tarama aracı olduğunu belirtmektedir (National Cancer Institute, 2026).
Self-Administered DSQ nedir?
NCI, DSQ için görüşmeci tarafından uygulanan ve kişinin kendi doldurduğu sürümleri ayrı biçimde sunmaktadır. Self-Administered Questionnaire, katılımcının soruları okuyarak yanıtlarını kendisinin işaretlediği formdur.
NCI’nin yayımladığı Self-Administered Paper Questionnaire yazdırılabilir durumdadır. NCI, bu basılı formun doğrudan yazdırılarak kullanılabileceğini, ancak yayımlanan formun makine tarafından taranabilir bir form olmadığını ve veri girişinin elle yapılması gerektiğini belirtmektedir. Araştırmacılar kendi teknik altyapılarına göre ayrıca makine tarafından okunabilir formlar hazırlatabilirler (National Cancer Institute, 2026).
Bunun yanında NCI, DSQ*Web adı verilen web tabanlı bir sürüm de sunmaktadır. Web sürümünde otomatik atlama kuralları, eksik yanıtların kontrolü, yanıtların sonradan değiştirilmesi ve anketi daha sonra kaldığı yerden tamamlama gibi elektronik anket özellikleri bulunur (National Cancer Institute, 2026).
DSQ hangi zaman aralığını sorgular?
Self-Administered DSQ’nun temel yönergesi, katılımcının son 30 gün içerisindeki tüketimini düşünmesini ister. Bu kapsamda evde, işte veya okulda, restoranlarda ve diğer ortamlarda tüketilen yiyecek ve içeceklerin dikkate alınması amaçlanır.
Soruların çoğunda tüketim sıklığı; “hiç”, “geçen ay 1 kez”, “geçen ay 2–3 kez”, “haftada 1 kez”, “haftada 2 kez”, “haftada 3–4 kez”, “haftada 5–6 kez”, “günde 1 kez” ve “günde 2 veya daha fazla kez” gibi kategorilerle ifade edilir.
Bazı içeceklerde ve yüksek tüketim sıklığının mümkün olduğu besinlerde seçenekler daha ayrıntılıdır ve günde 2–3 kez, 4–5 kez ve 6 veya daha fazla kez kategorilerini de içerir.
NCI’nin güncel veri işleme yönteminde bu kategorik yanıtlar günlük tüketim sıklığına dönüştürülür ve daha sonra DSQ ile 24 saatlik besin tüketim verileri arasındaki ilişkiyi temel alan istatistiksel modeller kullanılır (National Cancer Institute, 2024).
NCI DSQ – Türkçe Self-Administered Yazdırılabilir Form
Önemli not: Aşağıdaki Türkçe metin, NCI’nin NHANES 2009–2010 kapsamında yayımladığı İngilizce Self-Administered DSQ’nun soru yapısı ve kapsamı temel alınarak hazırlanmış Türkçe çalışma uyarlamasıdır. NCI tarafından yayımlanmış resmî Türkçe çeviri değildir. Bilimsel bir araştırmada kullanılacaksa, orijinal NCI formunun yanı sıra kurumun etik, metodolojik ve dilsel geçerlilik gereklilikleri dikkate alınmalıdır.
Katılımcı Bilgileri
1. Yaşınız kaç?
__________ yaş
2. Cinsiyetiniz nedir?
☐ Erkek
☐ Kadın
Tahıl ve kahvaltılık tahıl tüketimi
3. Son 30 gün içinde sıcak veya soğuk kahvaltılık tahılları ne sıklıkta tükettiniz?
☐ Hiç
☐ Geçen ay 1 kez
☐ Geçen ay 2–3 kez
☐ Haftada 1 kez
☐ Haftada 2 kez
☐ Haftada 3–4 kez
☐ Haftada 5–6 kez
☐ Günde 1 kez
☐ Günde 2 veya daha fazla kez
4. Son 30 gün içinde en sık tükettiğiniz kahvaltılık tahılın türü nedir?
5. Son 30 gün içinde ikinci bir kahvaltılık tahıl türü de tükettiyseniz belirtiniz.
Süt tüketimi
6. Son 30 gün içinde sütü ne sıklıkta tükettiniz?
İçmek amacıyla tüketilen veya kahvaltılık tahılın üzerine eklenen sütleri düşününüz. Normal süt, çikolatalı veya diğer aromalı sütler, laktozsuz süt ve buttermilk türü süt ürünlerini dahil ediniz. Kahve veya çaya eklenen küçük miktardaki sütü ve soya sütünü bu soruya dahil etmeyiniz.
☐ Hiç
☐ Geçen ay 1 kez
☐ Geçen ay 2–3 kez
☐ Haftada 1 kez
☐ Haftada 2 kez
☐ Haftada 3–4 kez
☐ Haftada 5–6 kez
☐ Günde 1 kez
☐ Günde 2–3 kez
☐ Günde 4–5 kez
☐ Günde 6 veya daha fazla kez
7. Son 30 gün içinde en sık hangi tür sütü tükettiniz?
☐ Tam yağlı/normal süt
☐ %2 yağlı süt
☐ %1 veya düşük yağlı süt
☐ Yağsız/skim/nonfat süt
☐ Soya sütü
☐ Diğer: ______________________________
Şekerli içecekler
8. Son 30 gün içinde şeker içeren normal gazlı içecekleri ne sıklıkta tükettiniz?
Diyet gazlı içecekleri dahil etmeyiniz.
☐ Hiç
☐ Geçen ay 1 kez
☐ Geçen ay 2–3 kez
☐ Haftada 1 kez
☐ Haftada 2 kez
☐ Haftada 3–4 kez
☐ Haftada 5–6 kez
☐ Günde 1 kez
☐ Günde 2–3 kez
☐ Günde 4–5 kez
☐ Günde 6 veya daha fazla kez
9. Son 30 gün içinde %100 saf meyve suyunu ne sıklıkta tükettiniz?
Örneğin portakal, mango, elma, üzüm veya ananas suyu. İlave şeker içeren meyve aromalı içecekleri dahil etmeyiniz.
☐ Hiç
☐ Geçen ay 1 kez
☐ Geçen ay 2–3 kez
☐ Haftada 1 kez
☐ Haftada 2 kez
☐ Haftada 3–4 kez
☐ Haftada 5–6 kez
☐ Günde 1 kez
☐ Günde 2–3 kez
☐ Günde 4–5 kez
☐ Günde 6 veya daha fazla kez
10. Son 30 gün içinde şeker veya bal eklenmiş kahve veya çayı ne sıklıkta tükettiniz?
Kendinizin eklediği şeker veya balın yanı sıra önceden tatlandırılmış kahve veya çay içeceklerini düşününüz. Yapay tatlandırıcılı kahve ve diyet çayları dahil etmeyiniz.
☐ Hiç
☐ Geçen ay 1 kez
☐ Geçen ay 2–3 kez
☐ Haftada 1 kez
☐ Haftada 2 kez
☐ Haftada 3–4 kez
☐ Haftada 5–6 kez
☐ Günde 1 kez
☐ Günde 2–3 kez
☐ Günde 4–5 kez
☐ Günde 6 veya daha fazla kez
11. Son 30 gün içinde şekerli meyve içecekleri, spor içecekleri veya enerji içeceklerini ne sıklıkta tükettiniz?
İlave şeker içeren meyve içeceklerini ve benzer ürünleri düşününüz. Diyet veya yapay tatlandırıcılı ürünleri dahil etmeyiniz.
☐ Hiç
☐ Geçen ay 1 kez
☐ Geçen ay 2–3 kez
☐ Haftada 1 kez
☐ Haftada 2 kez
☐ Haftada 3–4 kez
☐ Haftada 5–6 kez
☐ Günde 1 kez
☐ Günde 2–3 kez
☐ Günde 4–5 kez
☐ Günde 6 veya daha fazla kez
Meyve ve sebze tüketimi
12. Son 30 gün içinde meyveyi ne sıklıkta tükettiniz?
Taze, dondurulmuş veya konserve meyveleri dahil ediniz. Meyve suyunu dahil etmeyiniz.
☐ Hiç
☐ Geçen ay 1 kez
☐ Geçen ay 2–3 kez
☐ Haftada 1 kez
☐ Haftada 2 kez
☐ Haftada 3–4 kez
☐ Haftada 5–6 kez
☐ Günde 1 kez
☐ Günde 2 veya daha fazla kez
13. Son 30 gün içinde yeşil yapraklı sebze veya marul salatasını ne sıklıkta tükettiniz?
Diğer sebzelerle birlikte veya tek başına hazırlanan salataları düşününüz.
☐ Hiç
☐ Geçen ay 1 kez
☐ Geçen ay 2–3 kez
☐ Haftada 1 kez
☐ Haftada 2 kez
☐ Haftada 3–4 kez
☐ Haftada 5–6 kez
☐ Günde 1 kez
☐ Günde 2 veya daha fazla kez
14. Son 30 gün içinde kızartılmış patatesleri ne sıklıkta tükettiniz?
Patates kızartması, ev tipi kızartılmış patates ve hash brown gibi ürünleri düşününüz.
☐ Hiç
☐ Geçen ay 1 kez
☐ Geçen ay 2–3 kez
☐ Haftada 1 kez
☐ Haftada 2 kez
☐ Haftada 3–4 kez
☐ Haftada 5–6 kez
☐ Günde 1 kez
☐ Günde 2 veya daha fazla kez
15. Son 30 gün içinde diğer patates türlerini ne sıklıkta tükettiniz?
Fırınlanmış, haşlanmış veya ezilmiş patates, tatlı patates ve patates salatası gibi ürünleri düşününüz.
☐ Hiç
☐ Geçen ay 1 kez
☐ Geçen ay 2–3 kez
☐ Haftada 1 kez
☐ Haftada 2 kez
☐ Haftada 3–4 kez
☐ Haftada 5–6 kez
☐ Günde 1 kez
☐ Günde 2 veya daha fazla kez
16. Son 30 gün içinde pişirilmiş kuru baklagilleri ne sıklıkta tükettiniz?
Kuru fasulye ve diğer pişmiş kuru baklagilleri düşününüz. Taze fasulyeyi dahil etmeyiniz.
☐ Hiç
☐ Geçen ay 1 kez
☐ Geçen ay 2–3 kez
☐ Haftada 1 kez
☐ Haftada 2 kez
☐ Haftada 3–4 kez
☐ Haftada 5–6 kez
☐ Günde 1 kez
☐ Günde 2 veya daha fazla kez
17. Son 30 gün içinde esmer pirinç veya bulgur, kırık buğday, darı gibi pişmiş tam tahılları ne sıklıkta tükettiniz?
Beyaz pirinci dahil etmeyiniz.
☐ Hiç
☐ Geçen ay 1 kez
☐ Geçen ay 2–3 kez
☐ Haftada 1 kez
☐ Haftada 2 kez
☐ Haftada 3–4 kez
☐ Haftada 5–6 kez
☐ Günde 1 kez
☐ Günde 2 veya daha fazla kez
18. Son 30 gün içinde diğer sebzeleri ne sıklıkta tükettiniz?
Yeşil yapraklı salataları, patatesleri ve pişmiş kuru baklagilleri bu soruya dahil etmeyiniz.
☐ Hiç
☐ Geçen ay 1 kez
☐ Geçen ay 2–3 kez
☐ Haftada 1 kez
☐ Haftada 2 kez
☐ Haftada 3–4 kez
☐ Haftada 5–6 kez
☐ Günde 1 kez
☐ Günde 2 veya daha fazla kez
19. Son 30 gün içinde domates içeren Meksika tipi salsa sosunu ne sıklıkta tükettiniz?
☐ Hiç
☐ Geçen ay 1 kez
☐ Geçen ay 2–3 kez
☐ Haftada 1 kez
☐ Haftada 2 kez
☐ Haftada 3–4 kez
☐ Haftada 5–6 kez
☐ Günde 1 kez
☐ Günde 2 veya daha fazla kez
20. Son 30 gün içinde pizzayı ne sıklıkta tükettiniz?
Dondurulmuş, fast-food veya ev yapımı pizzaları dahil ediniz.
☐ Hiç
☐ Geçen ay 1 kez
☐ Geçen ay 2–3 kez
☐ Haftada 1 kez
☐ Haftada 2 kez
☐ Haftada 3–4 kez
☐ Haftada 5–6 kez
☐ Günde 1 kez
☐ Günde 2 veya daha fazla kez
21. Son 30 gün içinde domates bazlı makarna sosunu ne sıklıkta tükettiniz?
Spagetti veya diğer makarnalarla birlikte kullanılan ya da lazanya gibi yemeklere karıştırılan domates soslarını düşününüz. Pizza sosunu dahil etmeyiniz.
☐ Hiç
☐ Geçen ay 1 kez
☐ Geçen ay 2–3 kez
☐ Haftada 1 kez
☐ Haftada 2 kez
☐ Haftada 3–4 kez
☐ Haftada 5–6 kez
☐ Günde 1 kez
☐ Günde 2 veya daha fazla kez
Süt ürünleri
22. Son 30 gün içinde peyniri ne sıklıkta tükettiniz?
Atıştırmalık olarak, hamburger veya sandviçlerde, lazanyada, quesadilla veya benzeri yemeklerde kullanılan peynirleri dahil ediniz. Pizza üzerindeki peyniri bu soruya dahil etmeyiniz.
☐ Hiç
☐ Geçen ay 1 kez
☐ Geçen ay 2–3 kez
☐ Haftada 1 kez
☐ Haftada 2 kez
☐ Haftada 3–4 kez
☐ Haftada 5–6 kez
☐ Günde 1 kez
☐ Günde 2 veya daha fazla kez
Et tüketimi
23. Son 30 gün içinde kırmızı eti ne sıklıkta tükettiniz?
Sığır eti, domuz eti, jambon ve sosis gibi kırmızı etleri düşününüz. Tavuk, hindi ve deniz ürünlerini dahil etmeyiniz. Sandviçlerde, lazanyada, yahni ve diğer karışık yemeklerde bulunan kırmızı eti de dikkate alınız.
☐ Hiç
☐ Geçen ay 1 kez
☐ Geçen ay 2–3 kez
☐ Haftada 1 kez
☐ Haftada 2 kez
☐ Haftada 3–4 kez
☐ Haftada 5–6 kez
☐ Günde 1 kez
☐ Günde 2 veya daha fazla kez
24. Son 30 gün içinde işlenmiş eti ne sıklıkta tükettiniz?
Bacon, şarküteri ürünleri, jambon, salam, sosis, frankfurter ve hot dog gibi işlenmiş etleri düşününüz. Sandviç, çorba, pizza, güveç veya diğer yemeklerde bulunan işlenmiş etleri de dahil ediniz.
☐ Hiç
☐ Geçen ay 1 kez
☐ Geçen ay 2–3 kez
☐ Haftada 1 kez
☐ Haftada 2 kez
☐ Haftada 3–4 kez
☐ Haftada 5–6 kez
☐ Günde 1 kez
☐ Günde 2 veya daha fazla kez
Ekmek ve tam tahıl
25. Son 30 gün içinde tam tahıllı ekmeği ne sıklıkta tükettiniz?
Tost, sandviç ekmeği, tam buğday, çavdar, yulaflı veya benzeri tam tahıllı ekmekleri dahil ediniz. Beyaz ekmeği dahil etmeyiniz.
☐ Hiç
☐ Geçen ay 1 kez
☐ Geçen ay 2–3 kez
☐ Haftada 1 kez
☐ Haftada 2 kez
☐ Haftada 3–4 kez
☐ Haftada 5–6 kez
☐ Günde 1 kez
☐ Günde 2 veya daha fazla kez
Tatlılar ve şeker içeren yiyecekler
26. Son 30 gün içinde çikolata veya şekerlemeleri ne sıklıkta tükettiniz?
Şekersiz ürünleri dahil etmeyiniz.
☐ Hiç
☐ Geçen ay 1 kez
☐ Geçen ay 2–3 kez
☐ Haftada 1 kez
☐ Haftada 2 kez
☐ Haftada 3–4 kez
☐ Haftada 5–6 kez
☐ Günde 1 kez
☐ Günde 2 veya daha fazla kez
27. Son 30 gün içinde donut, tatlı çörek, Danish, muffin veya benzeri tatlı hamur işlerini ne sıklıkta tükettiniz?
Şeker içeren benzeri paketli veya hazır tatlı hamur işlerini dahil ediniz. Şekersiz ürünleri dahil etmeyiniz.
☐ Hiç
☐ Geçen ay 1 kez
☐ Geçen ay 2–3 kez
☐ Haftada 1 kez
☐ Haftada 2 kez
☐ Haftada 3–4 kez
☐ Haftada 5–6 kez
☐ Günde 1 kez
☐ Günde 2 veya daha fazla kez
28. Son 30 gün içinde kurabiye, kek, pasta veya brownie gibi yiyecekleri ne sıklıkta tükettiniz?
Şekersiz ürünleri dahil etmeyiniz.
☐ Hiç
☐ Geçen ay 1 kez
☐ Geçen ay 2–3 kez
☐ Haftada 1 kez
☐ Haftada 2 kez
☐ Haftada 3–4 kez
☐ Haftada 5–6 kez
☐ Günde 1 kez
☐ Günde 2 veya daha fazla kez
29. Son 30 gün içinde dondurma veya diğer dondurulmuş tatlıları ne sıklıkta tükettiniz?
Şekersiz ürünleri dahil etmeyiniz.
☐ Hiç
☐ Geçen ay 1 kez
☐ Geçen ay 2–3 kez
☐ Haftada 1 kez
☐ Haftada 2 kez
☐ Haftada 3–4 kez
☐ Haftada 5–6 kez
☐ Günde 1 kez
☐ Günde 2 veya daha fazla kez
30. Son 30 gün içinde patlamış mısırı ne sıklıkta tükettiniz?
☐ Hiç
☐ Geçen ay 1 kez
☐ Geçen ay 2–3 kez
☐ Haftada 1 kez
☐ Haftada 2 kez
☐ Haftada 3–4 kez
☐ Haftada 5–6 kez
☐ Günde 1 kez
☐ Günde 2 veya daha fazla kez
DSQ yanıtları nasıl değerlendirilir?
NCI’nin DSQ için geliştirdiği güncel yöntem, yalnızca cevap seçeneklerine basit puanlar vermekten oluşan klasik bir “anket toplam puanı” yaklaşımı değildir. Güncel yöntem, DSQ’da bildirilen tüketim sıklıklarını günlük tüketim sıklığına dönüştürür ve daha sonra bu bilgileri NHANES 2009–2010 döneminde toplanan 24 saatlik besin tüketim kayıtları ile ilişkilendiren istatistiksel modeller kullanır (National Cancer Institute, 2024).
NCI’nin geliştirdiği modeller; cinsiyet ve yaş gruplarını ve ilgili besin grupları için 24 saatlik tüketim verilerinden elde edilen porsiyon büyüklüklerini dikkate alır. Böylece DSQ yanıtlarından belirli beslenme bileşenlerinin ortalama günlük alımına ilişkin tahminler üretilebilir (National Cancer Institute, 2024).
NCI tarafından yayımlanan hesaplanmış değişkenler arasında meyve-sebze, meyve, sebze, süt ürünleri, eklenmiş şeker, şekerle tatlandırılmış içeceklerden gelen eklenmiş şeker, tam tahıl, lif ve kalsiyum için tahmini tüketim değişkenleri bulunmaktadır (National Cancer Institute, 2024).
Bu nedenle DSQ’yu yalnızca “her soruya 1 puan verip toplam puanı hesaplanan” bir beslenme testi şeklinde değerlendirmek doğru değildir. Özellikle bilimsel araştırmalarda NCI’nin ilgili veri işleme ve puanlama prosedürlerinin kullanılması gerekir.
NCI, yeni analizler için NHANES 2009–2010 verilerine dayanan güncel yöntemi önermektedir. Daha önce geliştirilmiş bir puanlama yöntemi de bulunmaktadır; ancak bu yöntem NHANES 2003–2006 döneminden elde edilen verilere dayandığı için NCI tarafından daha eski yöntem olarak sunulmaktadır (National Cancer Institute, 2024).
DSQ’nun güçlü ve sınırlı yönleri
DSQ’nun en önemli avantajı, ayrıntılı besin tüketim kayıtlarına kıyasla daha kısa ve uygulanabilir bir araç olmasıdır. Büyük örneklemli araştırmalarda veya toplam diyetin ayrıntılı olarak değerlendirilmesinin gerekli olmadığı çalışmalarda pratik bir seçenek sunabilir (National Cancer Institute, 2025).
Bununla birlikte, DSQ kısa bir tarama aracıdır. NCI, kısa diyet değerlendirme araçlarından elde edilen tahminlerin 24 saatlik ayrıntılı besin tüketim kayıtları gibi daha kapsamlı yöntemler kadar doğru olmadığını açıkça belirtmektedir (National Cancer Institute, 2025).
Bu nedenle DSQ’nun temel kullanım alanı, belirli beslenme bileşenlerinin tüketim örüntüsünü hızlı biçimde değerlendirmek ve araştırma amacıyla tahminler üretmek olarak düşünülmelidir.
NCI’nin önerdiği kullanım ve puanlama altyapısı
NCI yalnızca anket formunu değil, DSQ verilerinin araştırmalarda işlenebilmesi için gerekli analitik materyalleri de yayımlamaktadır. Güncel önerilen yöntemlere ilişkin SAS programları, görüşmeci tarafından uygulanan, Self-Administered Paper ve Self-Administered Web sürümleri için ayrı ayrı sunulmaktadır (National Cancer Institute, 2021).
Bu durum özellikle bilimsel araştırmalar açısından önemlidir. Çünkü aynı soru formunun kullanılması tek başına NCI’nin geliştirdiği tahminlerin otomatik olarak elde edildiği anlamına gelmez. Veri girişinin, frekans dönüşümlerinin, gerekli sınıflandırmaların ve ilgili istatistiksel algoritmaların NCI’nin yöntemine uygun biçimde uygulanması gerekir.
Sonuç
NCI Dietary Screener Questionnaire (DSQ), son bir ay içerisindeki belirli yiyecek ve içeceklerin tüketim sıklığını değerlendirmek üzere geliştirilmiş, kısa ve araştırma amaçlı kullanılabilen bir beslenme tarama aracıdır. NCI tarafından NHANES 2009–2010 kapsamında geliştirilmiş ve değerlendirilmiştir.
DSQ özellikle meyve ve sebze, süt ürünleri, eklenmiş şeker, tam tahıllar, lif, kalsiyum, kırmızı et ve işlenmiş et gibi beslenme bileşenleri hakkında bilgi sağlar. NCI’nin güncel istatistiksel yöntemleri kullanıldığında bazı bu bileşenler için günlük ortalama tüketim tahminleri üretilebilir (National Cancer Institute, 2024).
Kişinin kendi doldurduğu Self-Administered Questionnaire, yazdırılarak uygulanabilen basılı bir form olarak NCI tarafından yayımlanmıştır. Bunun yanı sıra elektronik uygulamalar için web tabanlı DSQ sürümü de bulunmaktadır (National Cancer Institute, 2026).
Burada sunulan Türkçe form, NCI’nin İngilizce Self-Administered DSQ formunun Türkçe çalışma uyarlamasıdır; NCI tarafından yayımlanmış veya resmî olarak doğrulanmış bir Türkçe versiyon değildir. Bilimsel araştırmalarda kullanılacaksa dilsel ve kültürel uyarlama, geçerlilik-güvenilirlik değerlendirmesi ve araştırma protokolüne uygunluk ayrıca ele alınmalıdır.
Kaynakça
National Cancer Institute (NCI). Dietary Screener Questionnaire in the NHANES 2009–10: Background. Epidemiology and Genomics Research Program, National Cancer Institute, National Institutes of Health. NCI – Dietary Screener Questionnaire in the NHANES 2009–10: Background
National Cancer Institute (NCI). Dietary Screener Questionnaires (DSQ) in the NHANES 2009–10: DSQ. Epidemiology and Genomics Research Program, National Cancer Institute, National Institutes of Health. Updated January 14, 2026. NCI – Dietary Screener Questionnaires
National Cancer Institute (NCI). Dietary Screener Questionnaire (DSQ) in the NHANES 2009–10: Relationship Between Dietary Factors & Food Items on the DSQ. Epidemiology and Genomics Research Program, National Cancer Institute, National Institutes of Health. NCI – Relationship Between Dietary Factors and Food Items
National Cancer Institute (NCI). Dietary Screener Questionnaire (DSQ) in the NHANES 2009–10: Data Processing & Scoring Procedures – Current Methods. Epidemiology and Genomics Research Program, National Cancer Institute, National Institutes of Health. NCI – Current DSQ Scoring Methods
National Cancer Institute (NCI). Developing Scoring Algorithms. Dietary Screener Questionnaire in the NHANES 2009–10. Epidemiology and Genomics Research Program, National Cancer Institute, National Institutes of Health. NCI – Developing Scoring Algorithms
National Cancer Institute (NCI). Dietary Screener Questionnaire (DSQ) in the NHANES 2009–10: Computed Variables. Epidemiology and Genomics Research Program, National Cancer Institute, National Institutes of Health. NCI – DSQ Computed Variables
National Cancer Institute (NCI). Short Dietary Assessment Instruments. Epidemiology and Genomics Research Program, National Cancer Institute, National Institutes of Health. NCI – Short Dietary Assessment Instruments
National Cancer Institute (NCI). Downloadable Dietary Assessment Screeners, Methodological Information, and Analytic Files. Epidemiology and Genomics Research Program, National Cancer Institute, National Institutes of Health. NCI – Downloadable Dietary Assessment Screeners
National Cancer Institute (NCI). Dietary Screener Questionnaires (DSQ) in the NHANES 2009–10: SAS Programs. Epidemiology and Genomics Research Program, National Cancer Institute, National Institutes of Health. NCI – DSQ SAS Programs
National Cancer Institute (NCI). Dietary Screener Questionnaire: NHANES 2009–2010 Self-Administered English Version. Epidemiology and Genomics Research Program, National Cancer Institute, National Institutes of Health. NCI – Self-Administered DSQ PDF
