Eklemlerin Majör Disfonksiyonlarında Malulen Emeklilik: SGK Başvuruları Hangi Kriterlere Göre Değerlendirir?

Eklemlerin majör disfonksiyonları; travma, dejeneratif hastalıklar, romatolojik hastalıklar, enfeksiyonlar veya diğer nedenlere bağlı olarak gelişen ciddi eklem bozukluklarını ifade eder. Yönetmelikte bu durum; subluksasyon, kontraktür, osseöz veya fibröz ankiloz, instabilite gibi ciddi anatomik deformiteler ile birlikte hareket kısıtlılığı veya anormal hareketlerin bulunması şeklinde tanımlanmıştır.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 25. maddesi uyarınca malullük değerlendirmesi, sigortalının çalışma gücü kaybının yürürlükte bulunan mevzuatta belirlenen kriterleri karşılayıp karşılamadığı esas alınarak yapılır. Eklemlerin majör disfonksiyonlarına ilişkin değerlendirme ölçütleri ise Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği’nin G. Çalışma Gücü Kaybına Neden Olan Ortopedi ve Travmatolojik Hastalıklar bölümünde düzenlenmiştir.

Yönetmelik değerlendirmeyi yalnızca radyolojik bozukluğa göre yapmamaktadır. Esas alınan ölçüt, eklem bozukluğunun kişinin efektif ambulasyonunu veya üst ekstremite ve kendine bakım aktivitelerini ne ölçüde etkilediğidir.

SGK Eklemlerin Majör Disfonksiyonlarını Nasıl Değerlendiriyor?

Yönetmelikte bu hastalık grubu için ağır, orta ve hafif düzey çalışma gücü kaybı kriterleri düzenlenmiştir.

Ağır Düzey Çalışma Gücü Kaybına Neden Olan Durumlar

Aşağıdaki durumlardan birinin bulunması halinde ağır düzey çalışma gücü kaybı kabul edilmektedir:

Ağır düzeyde efektif ambulasyonun sağlanamaması,
Ağır düzeyde üst ekstremite ve kendine bakım aktivitelerinin sağlanamaması.

Orta Düzey Çalışma Gücü Kaybına Neden Olan Durumlar

Aşağıdaki durumlardan birinin bulunması halinde orta düzey çalışma gücü kaybı kabul edilmektedir:

Orta düzeyde efektif ambulasyonun sağlanamaması,
Orta düzeyde üst ekstremite ve kendine bakım aktivitelerinin sağlanamaması.

Hafif Düzey Çalışma Gücü Kaybına Neden Olan Durumlar

Aşağıdaki durumlardan birinin bulunması halinde hafif düzey çalışma gücü kaybı kabul edilmektedir:

Hafif düzeyde efektif ambulasyonun sağlanamaması,
Hafif düzeyde üst ekstremite ve kendine bakım aktivitelerinin sağlanamaması.

Bu bent neyi ifade ediyor?

Yönetmelik yalnızca eklemde hareket kısıtlılığı bulunmasını yeterli görmemektedir.

Öncelikle eklemde;

subluksasyon,
kontraktür,
osseöz veya fibröz ankiloz,
instabilite gibi ciddi anatomik bozuklukların bulunması,

ve bunlarla birlikte hareket kısıtlılığı veya anormal hareketlerin olması gerekmektedir.

Bunun ardından değerlendirme kişinin günlük yaşam fonksiyonlarına göre yapılmaktadır.

Yönetmelikte geçen “efektif ambulasyon sağlayamama”, kişinin günlük yaşamını sürdürebilecek düzeyde bağımsız yürüyememesini ifade eder. Buna örnek olarak;

tekerlekli sandalye düzeyinde olmak,
iki baston, iki kanadyen veya yürüteç olmadan yürüyememek,
tek el desteğine rağmen yardım almadan yürüyememek,
toplu taşıma araçlarını kullanamamak,
günlük yaşam aktivitelerini sürdürememek

gibi durumlar gösterilmiştir. Ayrıca ev içinde yardımcı cihaz kullanmadan yürüyebilmek tek başına efektif ambulasyonun sağlandığı anlamına gelmemektedir.

Üst ekstremite açısından ise “üst ekstremite ve kendine bakım aktivitelerinin sağlanamaması”, kişinin ince ve kaba el becerilerini etkili biçimde kullanamaması nedeniyle giyinme, beslenme, kişisel hijyen gibi günlük yaşam aktivitelerini yerine getirememesini ifade etmektedir. Yönetmelik, bu değerlendirmenin el beceri testleri ve günlük yaşam aktivitesi ölçekleri kullanılarak yapılacağını belirtmektedir.

Eklemlerin Majör Disfonksiyonu Tek Başına Malulen Emeklilik Sağlar mı?

Hayır.Yalnızca eklemde hareket kısıtlılığı veya radyolojik bozukluk bulunması tek başına malulen emeklilik için yeterli değildir.

Yönetmelikte değerlendirme; anatomik deformitenin varlığı ile birlikte bu bozukluğun kişinin yürüme, üst ekstremite fonksiyonları ve kendine bakım aktiviteleri üzerindeki etkisi esas alınarak yapılmaktadır. Nihai değerlendirme sağlık kurulu raporu, ortopedi ve travmatoloji uzmanı değerlendirmesi ile fonksiyonel değerlendirme testleri birlikte dikkate alınarak gerçekleştirilir.

Eklemlerin majör disfonksiyonlarında malullük değerlendirmesi yalnızca radyolojik bulgulara göre yapılmamaktadır. SGK değerlendirmesinde ciddi anatomik deformiteye eşlik eden fonksiyon kaybının günlük yaşama etkisi temel belirleyici kriterdir.

Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği’nin G. Çalışma Gücü Kaybına Neden Olan Ortopedi ve Travmatolojik Hastalıklar bölümünde çalışma gücü kaybı;

ağır, orta veya hafif düzeyde efektif ambulasyonun sağlanamaması veya
üst ekstremite ve kendine bakım aktivitelerinin aynı düzeylerde yerine getirilememesi

esas alınarak belirlenmektedir. Yönetmelikte ayrıca “efektif ambulasyon sağlayamama” ve “üst ekstremite ve kendine bakım aktivitelerini sağlayamama” kavramları ayrıntılı olarak tanımlanmış olup, bu tanımlar değerlendirme sürecinin ayrılmaz bir parçasıdır.

Bu bölümde yer alan ortopedik hastalıkların değerlendirilmesinde ortak esas olarak kullanılan “efektif ambulasyon sağlayamama” ve “üst ekstremite ve kendine bakım aktivitelerini sağlayamama” tanımları, bölüm sonundaki atıflarda ayrıntılı olarak açıklanmıştır.

Buna göre efektif ambulasyon sağlayamama, kişinin günlük yaşam aktivitelerini sürdürebilecek düzeyde bağımsız yürüyememesini ifade eder. Yönetmelikte buna örnek olarak tekerlekli sandalye düzeyinde olmak, iki baston, iki kanadyen veya yürüteç olmadan yürüyememek, tek el desteğine rağmen yardım almadan yürüyememek, standart toplu taşıma araçlarını kullanamamak ve rutin günlük aktiviteleri sürdürememek gibi durumlar sayılmıştır. Ayrıca ev içerisinde yardımcı cihaz kullanmadan yürüyebilmek tek başına efektif ambulasyonun sağlandığı anlamına gelmez.

Yönetmelik ayrıca Fonksiyonel Ambulasyon Sınıflamasını esas almaktadır. Buna göre;

Sınıf 0, 1 ve 2 ağır düzey çalışma gücü kaybı,
Sınıf 3 orta düzey çalışma gücü kaybı,
Sınıf 4 ise hafif düzey çalışma gücü kaybı kapsamında değerlendirilmektedir.

Üst ekstremite ve kendine bakım aktivitelerinin sağlanamaması, ince ve kaba hareket becerilerindeki kayıp nedeniyle kişinin etkilenen ekstremitesini kendine bakım veya günlük yaşam aktivitelerinde kullanamamasını ifade eder. Bu değerlendirme, el beceri testleri ve günlük yaşam aktivite ölçekleri kullanılarak yapılmaktadır. Yönetmelikte tek ve çift üst ekstremite için ağır, orta ve hafif düzey fonksiyon kaybı tanımları ayrıca düzenlenmiş olup, ortopedik hastalıkların değerlendirilmesinde bu ölçütler esas alınmaktadır.

Önemli Mevzuat Uyarısı

Bu yazı, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği’nin G. Çalışma Gücü Kaybına Neden Olan Ortopedi ve Travmatolojik Hastalıklar bölümünde yer alan hükümler esas alınarak hazırlanmıştır. Yazıda yer verilen açıklamalar, ilgili mevzuatta düzenlenen değerlendirme ölçütlerinin daha anlaşılır şekilde açıklanması amacıyla hazırlanmıştır. Bölüm sonundaki “efektif ambulasyon sağlayamama” ve “üst ekstremite ve kendine bakım aktivitelerini sağlayamama” tanımları, bu bölümde yer alan ortopedik hastalıkların değerlendirilmesinde ortak esas olarak kullanılmaktadır.

Malullük değerlendirme kriterleri, sağlık kurulu uygulamaları ve ilgili mevzuat zaman içerisinde değiştirilebilir. Bu nedenle malulen emeklilik başvurusu yapılmadan önce yürürlükte bulunan güncel mevzuatın incelenmesi ve gerektiğinde SGK’dan veya konusunda uzman hukukçu ile sosyal güvenlik uzmanlarından görüş alınması önemlidir.

Her malulen emeklilik başvurusu; kişinin sağlık kurulu raporu, ortopedi ve travmatoloji uzmanı değerlendirmesi, fonksiyonel ambulasyon düzeyi, üst ekstremite fonksiyonları, günlük yaşam aktiviteleri ve 5510 sayılı Kanun’da öngörülen diğer yasal şartlar birlikte değerlendirilerek sonuçlandırılır.