Şizofreni ve Alt Tiplerinde Malulen Emeklilik: SGK Başvuruları Hangi Kriterlere Göre Değerlendirir?
Şizofreni, düşünce, algı, duygu ve davranış alanlarında bozulmaya neden olabilen kronik bir psikiyatrik hastalıktır. Hastalığın klinik seyri kişiden kişiye değişebilir. Bazı hastalarda uygun tedavi ile belirgin düzelme sağlanırken, bazı hastalarda işlevsellikte kalıcı kayıplar gelişebilir. Ancak şizofreni tanısı bulunması tek başına malullük aylığı bağlanacağı anlamına gelmez.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 25. maddesi uyarınca malullük değerlendirmesi, sigortalının çalışma gücü kaybının yürürlükte bulunan mevzuatta belirlenen ölçütleri karşılayıp karşılamadığı esas alınarak yapılır. Şizofreni ve alt tiplerine ilişkin değerlendirme ölçütleri ise Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği’nin EK-1 Psikiyatrik Hastalıklar bölümünde düzenlenmiştir.
Yönetmelik, değerlendirmeyi yalnızca hastalık tanısına göre yapmamaktadır. Esas alınan kriter, uygun tedaviye rağmen hastalığın çalışma yaşamı üzerindeki etkisinin devam edip etmediğidir.
SGK Şizofreniyi Nasıl Değerlendiriyor?
EK-1 Psikiyatrik Hastalıklar bölümünde şizofreni ve alt tipleri için yalnızca ağır ve orta düzey çalışma gücü kaybı kriterleri düzenlenmiştir. Yönetmelikte hafif düzey çalışma gücü kaybına ilişkin ayrı bir düzenleme bulunmamaktadır.
Değerlendirme yapılırken temel ölçüt, tedaviye rağmen kişinin çalışma olanağının hangi düzeyde etkilendiğidir.
Ağır Düzey Çalışma Gücü Kaybına İlişkin Değerlendirme
Yönetmeliğe göre; Tedaviye rağmen çalışma olanağı vermeyen şizofreni ve alt tipleri, ağır düzey çalışma gücü kaybı kapsamında değerlendirilmektedir.
Bu bent neyi ifade ediyor?
Yönetmelik burada tanının kendisini değil, uygun tedavi uygulanmasına rağmen kişinin çalışma yaşamına katılmasını engelleyen kalıcı işlev kaybını esas almaktadır. Sağlık kurulu değerlendirmesinde hastalığın çalışma kapasitesi üzerindeki etkisi objektif tıbbi bulgularla birlikte değerlendirilir.
Orta Düzey Çalışma Gücü Kaybına İlişkin Değerlendirme
Yönetmeliğe göre; Tedaviye rağmen kısmen çalışma olanağı veren şizofreni ve alt tipleri, orta düzey çalışma gücü kaybı kapsamında değerlendirilmektedir.
Bu bent neyi ifade ediyor?
Bu durumda kişi tamamen çalışma yaşamından uzak değildir. Ancak hastalığın devam eden belirtileri nedeniyle çalışma kapasitesinde belirgin azalma bulunmaktadır. Yönetmelik bu durumu orta düzey çalışma gücü kaybı olarak kabul etmektedir.
Tedaviye Rağmen İfadesi Neden Önemlidir?
Şizofreni başlığında yönetmeliğin en önemli vurgusu “tedaviye rağmen” ifadesidir. Bu ifade, uygun tıbbi tedavi uygulanmasına rağmen çalışma gücünü etkileyen psikiyatrik belirtilerin devam etmesini ifade etmektedir. Dolayısıyla yalnızca tanının bulunması veya ilaç kullanılıyor olması tek başına malullük değerlendirmesi için yeterli kabul edilmez.
Şizofreni Tanısı Tek Başına Malulen Emeklilik Sağlar mı?
Hayır. Şizofreni tanısı konulmuş olması tek başına malulen emeklilik için yeterli değildir.
Yönetmelik; tedaviye rağmen çalışma olanağı vermeyen veya tedaviye rağmen yalnızca kısmen çalışma olanağı veren durumları esas almaktadır. Nihai değerlendirme, sağlık kurulu raporunda yer alan objektif tıbbi bulgular ile yürürlükteki mevzuat hükümleri doğrultusunda yapılır.
Şizofrenide malullük değerlendirmesi yalnızca hastalık tanısına göre yapılmaz. SGK değerlendirmesinde tedaviye rağmen devam eden işlev kaybının çalışma yaşamını hangi düzeyde etkilediği esas alınmaktadır.
Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği’nin EK-1 Psikiyatrik Hastalıklar bölümünde şizofreni ve alt tipleri için ağır ve orta düzey çalışma gücü kaybına ilişkin kriterler açık şekilde düzenlenmiştir. Yönetmelikte hafif düzey çalışma gücü kaybına ilişkin ayrı bir kriter yer almamaktadır. Nihai değerlendirme sağlık kurulu raporundaki objektif tıbbi bulgular esas alınarak yapılır.
Önemli Mevzuat Uyarısı
Bu yazı, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği’nin EK-1 Psikiyatrik Hastalıklar bölümünde yer alan hükümler esas alınarak hazırlanmıştır. Yazıda yer verilen açıklamalar, ilgili mevzuatta düzenlenen değerlendirme ölçütlerinin daha anlaşılır şekilde açıklanması amacıyla hazırlanmıştır.
Malullük değerlendirme kriterleri ve ilgili mevzuat zaman içerisinde değiştirilebilir. Bu nedenle malulen emeklilik başvurusu yapılmadan önce yürürlükte bulunan güncel mevzuatın incelenmesi ve gerektiğinde SGK’dan veya konusunda uzman hukukçu ile sosyal güvenlik uzmanlarından görüş alınması önemlidir.
Her malulen emeklilik başvurusu, kişinin sağlık kurulu raporunda yer alan objektif tıbbi bulgular, çalışma gücü kaybı ve 5510 sayılı Kanun’da öngörülen diğer yasal şartlar birlikte değerlendirilerek sonuçlandırılır. Bu nedenle aynı tanıya sahip kişiler için farklı değerlendirme sonuçları ortaya çıkabilir.