Bipolar Bozuklukta Malulen Emeklilik: SGK Başvuruları Hangi Kriterlere Göre Değerlendirir?
Bipolar bozukluk, mani, hipomani ve depresyon dönemleriyle seyreden kronik bir duygudurum bozukluğudur. Hastalığın seyri kişiden kişiye değişebilir. Bazı kişiler uygun tedavi ile uzun süre işlevselliğini koruyabilirken, bazı hastalarda ilerleyici klinik seyir nedeniyle çalışma yaşamını ciddi şekilde etkileyen kalıcı işlev kayıpları gelişebilir. Ancak bipolar bozukluk tanısının bulunması tek başına malullük aylığı bağlanacağı anlamına gelmez.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 25. maddesi uyarınca malullük değerlendirmesi, sigortalının çalışma gücü kaybının yürürlükte bulunan mevzuatta belirlenen ölçütleri karşılayıp karşılamadığı esas alınarak yapılır. Bipolar bozukluğa ilişkin değerlendirme ölçütleri ise Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği’nin EK-1 Psikiyatrik Hastalıklar bölümünde düzenlenmiştir.
Yönetmelik değerlendirmeyi yalnızca hastalık tanısına göre yapmamaktadır. Esas alınan ölçüt; uygulanan tedaviye rağmen işlevselliğin düzelip düzelmediği, hastalığın ilerleyici özellik gösterip göstermediği ve kişinin çalışma olanağının ne ölçüde etkilendiğidir.
SGK Bipolar Bozukluğu Nasıl Değerlendiriyor?
EK-1 Psikiyatrik Hastalıklar bölümünde bipolar bozukluk için ağır ve hafif düzey çalışma gücü kaybı kriterleri düzenlenmiştir. Yönetmelikte bu hastalık için orta düzey çalışma gücü kaybına ilişkin ayrı bir kriter bulunmamaktadır.
Değerlendirme yapılırken özellikle;
- uygulanan tedaviye rağmen işlevselliğin düzelip düzelmediği,
- hastalığın progresyon gösterip göstermediği,
- çalışma olanağının devam edip etmediği
esas alınmaktadır.
Ağır Düzey Çalışma Gücü Kaybına İlişkin Değerlendirme
Yönetmeliğe göre; Tedavi ile işlevselliği düzelmeyen, progresyon gösteren ve çalışma olanağı vermeyen bipolar bozukluk, ağır düzey çalışma gücü kaybı kapsamında değerlendirilmektedir.
Bu bent neyi ifade ediyor?
Yönetmelik ağır düzey değerlendirmede üç unsurun birlikte bulunmasını esas almaktadır:
- Tedaviye rağmen işlevselliğin düzelmemesi,
- Hastalığın ilerleyici (progresif) seyretmesi,
- Kişinin çalışma olanağının ortadan kalkmış olması.
Bu nedenle yalnızca bipolar bozukluk tanısı veya ilaç kullanımı ağır düzey çalışma gücü kaybı değerlendirmesi için yeterli değildir.
Hafif Düzey Çalışma Gücü Kaybına İlişkin Değerlendirme
Yönetmeliğe göre; Tedavi ile işlevselliği kısmen düzelen bipolar bozukluk, hafif düzey çalışma gücü kaybı kapsamında değerlendirilmektedir.
Bu bent neyi ifade ediyor?
Bu durumda uygulanan tedavi sonrasında kişinin işlevselliğinde belirli ölçüde düzelme sağlanmıştır. Ancak hastalık tamamen düzelmemiş olup çalışma gücü üzerinde etkileri devam etmektedir.
Bipolar Bozuklukta Orta Düzey Çalışma Gücü Kaybı Var mı?
Hayır. Yönetmelikte bipolar bozukluk için yalnızca ağır ve hafif düzey çalışma gücü kaybı kriterleri düzenlenmiştir. Orta düzey çalışma gücü kaybına ilişkin ayrı bir düzenleme bulunmamaktadır. Bu yönüyle bipolar bozukluk; şizofreni, şizoafektif bozukluk ve sanrısal bozukluklardan farklı değerlendirilmektedir.
Bipolar Bozukluk Tanısı Tek Başına Malulen Emeklilik Sağlar mı?
Hayır. Bipolar bozukluk tanısı tek başına malulen emeklilik için yeterli değildir.
Yönetmelik; tedaviye rağmen işlevselliğin düzelme düzeyini, hastalığın progresyon gösterip göstermediğini ve kişinin çalışma olanağını birlikte değerlendirmektedir. Nihai karar sağlık kurulu raporunda yer alan objektif tıbbi bulgular doğrultusunda verilir.
Bipolar bozuklukta malullük değerlendirmesi yalnızca hastalık tanısına göre yapılmaz. SGK değerlendirmesinde tedaviye verilen yanıt, işlevselliğin düzelme düzeyi, hastalığın ilerleyici özellik gösterip göstermediği ve çalışma kapasitesi birlikte dikkate alınmaktadır.
Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği’nin EK-1 Psikiyatrik Hastalıklar bölümünde bipolar bozukluk için ağır ve hafif düzey çalışma gücü kaybı kriterleri düzenlenmiştir. Yönetmelikte orta düzey çalışma gücü kaybına ilişkin ayrı bir kriter bulunmamaktadır. Nihai değerlendirme sağlık kurulu raporunda yer alan objektif tıbbi bulgular ve yürürlükteki mevzuat hükümleri esas alınarak yapılır.
Önemli Mevzuat Uyarısı
Bu yazı, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği’nin EK-1 Psikiyatrik Hastalıklar bölümünde yer alan hükümler esas alınarak hazırlanmıştır. Yazıda yer verilen açıklamalar, ilgili mevzuatta düzenlenen değerlendirme ölçütlerinin daha anlaşılır şekilde açıklanması amacıyla hazırlanmıştır.
Malullük değerlendirme kriterleri, sağlık kurulu uygulamaları ve ilgili mevzuat zaman içerisinde değiştirilebilir. Bu nedenle malulen emeklilik başvurusu yapılmadan önce yürürlükte bulunan güncel mevzuatın incelenmesi ve gerektiğinde SGK’dan veya konusunda uzman hukukçu ile sosyal güvenlik uzmanlarından görüş alınması önemlidir.
Her malulen emeklilik başvurusu, kişinin sağlık kurulu raporunda yer alan objektif tıbbi bulgular, çalışma gücü kaybı ve 5510 sayılı Kanun’da öngörülen diğer yasal şartlar birlikte değerlendirilerek sonuçlandırılır. Bu nedenle aynı tanıya sahip kişiler için farklı değerlendirme sonuçları ortaya çıkabilir.