Multipl Sklerozda (MS) Malulen Emeklilik: SGK Başvuruları Hangi Kriterlere Göre Değerlendirir?
Multipl Skleroz (MS), merkezi sinir sistemini etkileyen, ataklarla veya ilerleyici seyirle ortaya çıkabilen kronik bir nörolojik hastalıktır. Ancak MS tanısı konulmuş olması veya hastalığa ilişkin manyetik rezonans (MR) görüntüleme bulgularının bulunması tek başına malullük aylığı bağlanacağı anlamına gelmez.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 25. maddesi uyarınca malullük değerlendirmesi, sigortalının çalışma gücü kaybının yürürlükte bulunan mevzuatta belirlenen ölçütleri karşılayıp karşılamadığı esas alınarak yapılır. Multiple Skleroz’a ilişkin değerlendirme ölçütleri ise Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği’nin EK-1 Nörolojik Hastalıklar bölümünde düzenlenmiştir.
Yönetmelik, MS tanısını tek başına yeterli görmemektedir. Değerlendirme; hastanın efektif ambulasyon durumu, üst ekstremite fonksiyonları ve kendine bakım aktiviteleri ile Expanded Disability Status Scale (EDSS) puanı esas alınarak yapılmaktadır.
SGK Multiple Sklerozu Nasıl Değerlendiriyor?
EK-1 Nörolojik Hastalıklar bölümünde Multiple Skleroz için ağır, orta ve hafif düzey çalışma gücü kaybı kriterleri ayrı ayrı düzenlenmiştir. Her düzeyde yönetmelik, aşağıdaki iki değerlendirme yolundan herhangi birinin sağlanmasını yeterli kabul etmektedir:
- Efektif ambulasyon veya üst ekstremite/kendine bakım aktivitelerine ilişkin fonksiyon kaybının yönetmelikte belirtilen düzeyde olması,
veya - İlgili düzey için belirlenen EDSS puanının bulunması.
Bu nedenle EDSS puanı bulunmasa bile, yönetmelikte tanımlanan fonksiyon kaybı kriterleri karşılanıyorsa değerlendirme yapılabilmektedir.
Ağır Düzey Çalışma Gücü Kaybına İlişkin Değerlendirme
Yönetmeliğe göre aşağıdaki kriterlerden en az birinin sağlanması halinde ağır düzey çalışma gücü kaybı kabul edilmektedir:
- Ağır düzeyde efektif ambulasyonun sağlanamaması veya ağır düzeyde üst ekstremite ve kendine bakım aktivitelerinin sağlanamaması,
- EDSS 5,5 ve üzeri olması.
Bu bent neyi ifade ediyor?
Yönetmelik ağır düzey değerlendirmede yalnızca EDSS puanını esas almamaktadır. Hastanın günlük yaşamda bağımsız hareket edebilme, yürüme ve üst ekstremitelerini kullanabilme durumu da tek başına değerlendirme kriteri olabilmektedir.
Orta Düzey Çalışma Gücü Kaybına İlişkin Değerlendirme
Yönetmeliğe göre aşağıdaki kriterlerden en az birinin sağlanması halinde orta düzey çalışma gücü kaybı kabul edilmektedir:
- Orta düzeyde efektif ambulasyonun sağlanamaması veya orta düzeyde üst ekstremite ve kendine bakım aktivitelerinin sağlanamaması,
- EDSS 4-5 arasında olması.
Bu bent neyi ifade ediyor?
Orta düzey değerlendirmede de fonksiyon kaybı ile EDSS birbirine alternatif kriterlerdir. Hastanın günlük yaşam fonksiyonlarındaki kayıp, yönetmelikte belirtilen düzeyde ise EDSS dışında da değerlendirme yapılabilmektedir.
Hafif Düzey Çalışma Gücü Kaybına İlişkin Değerlendirme
Yönetmeliğe göre aşağıdaki kriterlerden en az birinin sağlanması halinde hafif düzey çalışma gücü kaybı kabul edilmektedir:
- Hafif düzeyde efektif ambulasyonun sağlanamaması veya hafif düzeyde üst ekstremite ve kendine bakım aktivitelerinin sağlanamaması,
- EDSS 3 veya 3,5 olması.
Bu bent neyi ifade ediyor?
Hafif düzey değerlendirmede de yönetmelik yalnızca EDSS puanına bakmamaktadır. Hastanın fonksiyonel durumunun yönetmelikte tanımlanan ölçüde etkilenmiş olması da tek başına değerlendirme nedeni olabilmektedir.
Efektif Ambulasyon Ne Anlama Geliyor?
Yönetmelikte yer alan efektif ambulasyon, kişinin günlük yaşamda bağımsız şekilde yürüyebilme yeteneğini ifade eden teknik bir değerlendirme ölçütüdür. Aynı şekilde üst ekstremite ve kendine bakım aktiviteleri de kişinin yemek yeme, giyinme, kişisel bakımını yapma ve ellerini işlevsel olarak kullanabilme kapasitesinin değerlendirilmesini kapsamaktadır. Bu kavramların kapsamı yönetmelikte dipnotlarla ayrıca açıklanmıştır ve sağlık kurulu değerlendirmesinde bu açıklamalar esas alınır.
MS Tanısı Tek Başına Malulen Emeklilik Sağlar mı?
Hayır.Multiple Skleroz tanısı konulmuş olması, MR’da MS ile uyumlu lezyonların bulunması veya yalnızca tedavi görüyor olmak tek başına malulen emeklilik için yeterli değildir.
Yönetmelik; hastanın fonksiyonel durumunu, efektif ambulasyonunu, üst ekstremite ve kendine bakım aktivitelerini ve gerektiğinde EDSS puanını birlikte değerlendirerek çalışma gücü kaybının düzeyini belirlemektedir.
Multiple Sklerozda malullük değerlendirmesi yalnızca hastalığın tanısına göre yapılmaz. SGK değerlendirmesinde hastanın günlük yaşam fonksiyonları, yürüyebilme kapasitesi, üst ekstremite işlevleri ve EDSS puanı birlikte dikkate alınmaktadır.
Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği’nin EK-1 Nörolojik Hastalıklar bölümünde Multiple Skleroz için ağır, orta ve hafif düzey çalışma gücü kaybına ilişkin kriterler açık şekilde düzenlenmiştir. Nihai değerlendirme ise sağlık kurulu raporunda yer alan objektif tıbbi bulgular ve yürürlükteki mevzuat hükümleri esas alınarak yapılır.
Önemli Mevzuat Uyarısı
Bu yazı, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği’nin EK-1 Nörolojik Hastalıklar bölümünde yer alan hükümler esas alınarak hazırlanmıştır. Yazıda yer verilen açıklamalar, ilgili mevzuatta düzenlenen değerlendirme ölçütlerinin daha anlaşılır şekilde açıklanması amacıyla hazırlanmıştır.
Malullük değerlendirme kriterleri, sağlık kurulu uygulamaları ve ilgili mevzuat zaman içerisinde değiştirilebilir. Bu nedenle malulen emeklilik başvurusu yapılmadan önce yürürlükte bulunan güncel mevzuatın incelenmesi ve gerektiğinde SGK’dan veya konusunda uzman hukukçu ile sosyal güvenlik uzmanlarından görüş alınması önemlidir.
Her malulen emeklilik başvurusu, kişinin sağlık kurulu raporunda yer alan objektif tıbbi bulgular, çalışma gücü kaybı ve 5510 sayılı Kanun’da öngörülen diğer yasal şartlar birlikte değerlendirilerek sonuçlandırılır. Bu nedenle aynı tanıya sahip kişiler için farklı değerlendirme sonuçları ortaya çıkabilir.