Müsküler Distrofide Malulen Emeklilik: SGK Başvuruları Hangi Kriterlere Göre Değerlendirir?
Müsküler distrofi, kas liflerinde ilerleyici hasara neden olan kalıtsal kas hastalıkları grubudur. Hastalığın farklı tipleri bulunmakla birlikte zaman içerisinde kas gücünde azalma, yürüme güçlüğü ve günlük yaşam aktivitelerinde kısıtlılık gelişebilir. Ancak müsküler distrofi tanısı konulmuş olması tek başına malullük aylığı bağlanacağı anlamına gelmez.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 25. maddesi uyarınca malullük değerlendirmesi, sigortalının çalışma gücü kaybının yürürlükte bulunan mevzuatta belirlenen ölçütleri karşılayıp karşılamadığı esas alınarak yapılır. Müsküler distrofiye ilişkin değerlendirme ölçütleri ise Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği’nin EK-1 Nörolojik Hastalıklar bölümünde düzenlenmiştir.
Yönetmelik, değerlendirmeyi yalnızca hastalık tanısına göre yapmamaktadır. Esas alınan kriter, hastalığın kişinin bağımsız hareket edebilme ve günlük yaşam aktivitelerini yerine getirebilme kapasitesi üzerindeki etkisidir.
SGK Müsküler Distrofiyi Nasıl Değerlendiriyor?
EK-1 Nörolojik Hastalıklar bölümünde müsküler distrofi için ağır, orta ve hafif düzey çalışma gücü kaybı kriterleri düzenlenmiştir.
Değerlendirme yapılırken özellikle şu iki fonksiyon esas alınmaktadır:
- Efektif ambulasyon, yani kişinin bağımsız ve işlevsel şekilde yürüyebilme kapasitesi,
- Üst ekstremite fonksiyonları ile kendine bakım aktiviteleri, yani kişinin ellerini kullanabilmesi ve günlük kişisel bakımını bağımsız sürdürebilmesi.
Ağır Düzey Çalışma Gücü Kaybına İlişkin Değerlendirme
Yönetmeliğe göre aşağıdaki durumlardan herhangi birinin bulunması halinde ağır düzey çalışma gücü kaybı kabul edilmektedir:
- Ağır düzeyde efektif ambulasyonun sağlanamaması, veya
- Ağır düzeyde üst ekstremite ve kendine bakım aktivitelerinin sağlanamaması.
Bu bent neyi ifade ediyor?
Yönetmelik ağır düzey değerlendirmede yalnızca yürüme yeteneğini esas almamaktadır. Kişi yürüyebilse bile üst ekstremitelerini işlevsel olarak kullanamıyor ve temel kişisel bakımını bağımsız yerine getiremiyorsa bu durum da ağır düzey çalışma gücü kaybı kapsamında değerlendirilebilir.
Orta Düzey Çalışma Gücü Kaybına İlişkin Değerlendirme
Yönetmeliğe göre;
- Orta düzeyde efektif ambulasyonun sağlanamaması, veya
- Orta düzeyde üst ekstremite ve kendine bakım aktivitelerinin sağlanamaması
orta düzey çalışma gücü kaybı olarak değerlendirilmektedir.
Bu bent neyi ifade ediyor?
Orta düzey değerlendirmede fonksiyon kaybı ağır düzey kadar ileri değildir. Ancak kişinin bağımsız hareket etme veya günlük yaşam aktivitelerini yerine getirme kapasitesinde objektif olarak gösterilebilen belirgin kısıtlılık bulunmalıdır.
Hafif Düzey Çalışma Gücü Kaybına İlişkin Değerlendirme
Yönetmeliğe göre;
- Hafif düzeyde efektif ambulasyonun sağlanamaması, veya
- Hafif düzeyde üst ekstremite ve kendine bakım aktivitelerinin sağlanamaması
hafif düzey çalışma gücü kaybı kapsamında değerlendirilmektedir.
Bu bent neyi ifade ediyor?
Hafif düzey çalışma gücü kaybında da değerlendirme hastalık adına göre değil, fonksiyonel kapasiteye göre yapılmaktadır. Günlük yaşamı etkileyen ancak daha sınırlı düzeyde kalan fonksiyon kayıpları bu kapsamda değerlendirilir.
Efektif Ambulasyon ve Kendine Bakım Aktiviteleri Neden Önemlidir?
Yönetmelikte kullanılan efektif ambulasyon kavramı, kişinin bağımsız ve işlevsel biçimde yürüyebilme yeteneğini ifade etmektedir. Üst ekstremite ve kendine bakım aktiviteleri ise yemek yeme, giyinme, kişisel hijyenini sağlama ve elleri işlevsel olarak kullanabilme gibi günlük yaşamın temel faaliyetlerini kapsamaktadır. Sağlık kurulu değerlendirmesinde bu fonksiyonların düzeyi esas alınır.
Müsküler Distrofi Tanısı Tek Başına Malulen Emeklilik Sağlar mı?
Hayır.Müsküler distrofi tanısının bulunması tek başına malulen emeklilik için yeterli değildir.
Yönetmelik; hastalığın bağımsız yürüyebilme, üst ekstremite fonksiyonları ve kendine bakım aktiviteleri üzerindeki etkisini esas almaktadır. Çalışma gücü kaybının düzeyi, sağlık kurulu raporunda ortaya konulan objektif fonksiyon kaybına göre belirlenir.
Müsküler distrofide malullük değerlendirmesi yalnızca hastalık tanısına göre yapılmaz. SGK değerlendirmesinde kişinin bağımsız yürüyebilme kapasitesi, üst ekstremite fonksiyonları ve günlük yaşam aktivitelerini yerine getirebilme düzeyi birlikte dikkate alınmaktadır.
Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği’nin EK-1 Nörolojik Hastalıklar bölümünde müsküler distrofi için ağır, orta ve hafif düzey çalışma gücü kaybına ilişkin kriterler açık şekilde düzenlenmiştir. Nihai değerlendirme ise sağlık kurulu raporunda yer alan objektif tıbbi bulgular ve yürürlükteki mevzuat hükümleri esas alınarak yapılır.
Önemli Mevzuat Uyarısı
Bu yazı, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği’nin EK-1 Nörolojik Hastalıklar bölümünde yer alan hükümler esas alınarak hazırlanmıştır. Yazıda yer verilen açıklamalar, ilgili mevzuatta düzenlenen değerlendirme ölçütlerinin daha anlaşılır şekilde açıklanması amacıyla hazırlanmıştır.
Malullük değerlendirme kriterleri, sağlık kurulu uygulamaları ve ilgili mevzuat zaman içerisinde değiştirilebilir. Bu nedenle malulen emeklilik başvurusu yapılmadan önce yürürlükte bulunan güncel mevzuatın incelenmesi ve gerektiğinde SGK’dan veya konusunda uzman hukukçu ile sosyal güvenlik uzmanlarından görüş alınması önemlidir.
Her malulen emeklilik başvurusu, kişinin sağlık kurulu raporunda yer alan objektif tıbbi bulgular, çalışma gücü kaybı ve 5510 sayılı Kanun’da öngörülen diğer yasal şartlar birlikte değerlendirilerek sonuçlandırılır. Bu nedenle aynı tanıya sahip kişiler için farklı değerlendirme sonuçları ortaya çıkabilir.