Periferal Nöropatilerde Malulen Emeklilik: SGK Başvuruları Hangi Kriterlere Göre Değerlendirir?
Periferal nöropatiler; periferik sinirlerin hasarına bağlı olarak gelişen, kas gücü kaybı, duyu bozukluğu, refleks kaybı ve yürüme güçlüğü gibi belirtilerle seyreden hastalıklardır. Tek bir sinirin tutulduğu mononöropatilerden yaygın polinöropatilere kadar farklı klinik tablolar görülebilir. Ancak periferal nöropati tanısı konulmuş olması tek başına malullük aylığı bağlanacağı anlamına gelmez.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 25. maddesi uyarınca malullük değerlendirmesi, sigortalının çalışma gücü kaybının yürürlükte bulunan mevzuatta belirlenen ölçütleri karşılayıp karşılamadığı esas alınarak yapılır. Periferal nöropatilere ilişkin değerlendirme ölçütleri ise Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği’nin EK-1 Nörolojik Hastalıklar bölümünde düzenlenmiştir.
Yönetmelik, değerlendirmeyi yalnızca hastalık tanısına göre yapmamaktadır. Esas alınan ölçüt; tedaviye rağmen kalıcı hâle gelmiş fonksiyon kaybının bulunması ve bunun çalışma gücünü hangi düzeyde etkilediğinin objektif olarak ortaya konulmasıdır.
SGK Periferal Nöropatileri Nasıl Değerlendiriyor?
EK-1 Nörolojik Hastalıklar bölümünde periferal nöropatiler için ağır, orta ve hafif düzey çalışma gücü kaybı kriterleri düzenlenmiştir.
Yönetmelikte değerlendirme yapılırken özellikle şu ölçütler esas alınmaktadır:
- Tedaviye rağmen sekel hâlini almış fonksiyon kaybı,
- Efektif ambulasyon düzeyi,
- Üst ekstremite fonksiyonları ve kendine bakım aktiviteleri,
- Gerektiğinde EMG ile kanıtlanmış total brakial pleksus lezyonu varlığı.
Ağır Düzey Çalışma Gücü Kaybına İlişkin Değerlendirme
Yönetmeliğe göre aşağıdaki kriterlerden en az birinin sağlanması halinde ağır düzey çalışma gücü kaybı kabul edilmektedir:
- Tedaviye rağmen sekel hâlini almış ağır düzeyde efektif ambulasyonun sağlanamaması veya ağır düzeyde üst ekstremite ve kendine bakım aktivitelerinin sağlanamaması, veya
- Tek veya çift taraflı, EMG ile kanıtlanmış total brakial pleksus lezyonu bulunması.
Bu bent neyi ifade ediyor?
Yönetmelik ağır düzey değerlendirmede yalnızca yürüme veya üst ekstremite fonksiyon kaybını dikkate almamaktadır. EMG ile objektif olarak doğrulanmış tek ya da çift taraflı total brakial pleksus lezyonu da tek başına ağır düzey çalışma gücü kaybı nedeni olarak kabul edilmektedir.
Ayrıca fonksiyon kaybının tedaviye rağmen sekel hâline gelmiş olması şartı, geçici sinir hasarları ile kalıcı nörolojik kayıpların birbirinden ayrılmasını amaçlamaktadır.
Orta Düzey Çalışma Gücü Kaybına İlişkin Değerlendirme
Yönetmeliğe göre;
- Orta düzeyde efektif ambulasyonun sağlanamaması, veya
- Orta düzeyde üst ekstremite ve kendine bakım aktivitelerinin sağlanamaması
orta düzey çalışma gücü kaybı kapsamında değerlendirilmektedir.
Bu bent neyi ifade ediyor?
Orta düzey değerlendirmede hastanın bağımsız hareket etme veya günlük yaşam aktivitelerini yerine getirme kapasitesindeki belirgin azalma esas alınmaktadır. Değerlendirme yine fonksiyonel durum üzerinden yapılır.
Hafif Düzey Çalışma Gücü Kaybına İlişkin Değerlendirme
Yönetmeliğe göre;
- Hafif düzeyde efektif ambulasyonun sağlanamaması, veya
- Hafif düzeyde üst ekstremite ve kendine bakım aktivitelerinin sağlanamaması
hafif düzey çalışma gücü kaybı olarak değerlendirilmektedir.
Bu bent neyi ifade ediyor?
Hafif düzey çalışma gücü kaybında da değerlendirme tanıya göre değil, objektif fonksiyon kaybına göre yapılmaktadır. Hastalığın günlük yaşam üzerindeki etkisi sağlık kurulu tarafından değerlendirilir.
EMG ile Kanıtlanmış Total Brakial Pleksus Lezyonu Neden Ayrı Bir Kriterdir?
Yönetmelik, tek veya çift taraflı total brakial pleksus lezyonunun EMG ile kanıtlanmış olmasını ağır düzey çalışma gücü kaybı için bağımsız bir kriter olarak kabul etmektedir. Bu düzenleme, klinik değerlendirmenin elektrofizyolojik inceleme ile objektif olarak doğrulanmasını amaçlamaktadır.
Periferal Nöropati Tanısı Tek Başına Malulen Emeklilik Sağlar mı?
Hayır.Periferal nöropati tanısı konulmuş olması tek başına malulen emeklilik için yeterli değildir.
Yönetmelik; tedaviye rağmen kalıcı hâle gelen fonksiyon kaybını, efektif ambulasyonu, üst ekstremite fonksiyonlarını ve gerektiğinde EMG ile doğrulanmış total brakial pleksus lezyonunu esas alarak çalışma gücü kaybını değerlendirmektedir. Nihai karar sağlık kurulu raporundaki objektif bulgular doğrultusunda verilir.
Periferal nöropatilerde malullük değerlendirmesi yalnızca hastalık tanısına göre yapılmaz. SGK değerlendirmesinde tedaviye rağmen kalıcı hâle gelen fonksiyon kaybı, bağımsız yürüme kapasitesi, üst ekstremite işlevleri ve EMG ile doğrulanmış total brakial pleksus lezyonu birlikte dikkate alınmaktadır.
Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği’nin EK-1 Nörolojik Hastalıklar bölümünde periferal nöropatiler için ağır, orta ve hafif düzey çalışma gücü kaybına ilişkin kriterler ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Nihai değerlendirme ise sağlık kurulu raporunda yer alan objektif tıbbi bulgular ve yürürlükteki mevzuat hükümleri esas alınarak yapılır.
Önemli Mevzuat Uyarısı
Bu yazı, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği’nin EK-1 Nörolojik Hastalıklar bölümünde yer alan hükümler esas alınarak hazırlanmıştır. Yazıda yer verilen açıklamalar, ilgili mevzuatta düzenlenen değerlendirme ölçütlerinin daha anlaşılır şekilde açıklanması amacıyla hazırlanmıştır.
Malullük değerlendirme kriterleri, sağlık kurulu uygulamaları ve ilgili mevzuat zaman içerisinde değiştirilebilir. Bu nedenle malulen emeklilik başvurusu yapılmadan önce yürürlükte bulunan güncel mevzuatın incelenmesi ve gerektiğinde SGK’dan veya konusunda uzman hukukçu ile sosyal güvenlik uzmanlarından görüş alınması önemlidir.
Her malulen emeklilik başvurusu, kişinin sağlık kurulu raporunda yer alan objektif tıbbi bulgular, çalışma gücü kaybı ve 5510 sayılı Kanun’da öngörülen diğer yasal şartlar birlikte değerlendirilerek sonuçlandırılır. Bu nedenle aynı tanıya sahip kişiler için farklı değerlendirme sonuçları ortaya çıkabilir.